İsviçre’de çalışırken biriken ikinci sütun emeklilik parası, ülkeyi kalıcı olarak terk edenlerin yeni ikamet edeceği yere göre ödeniyor. Türkiye’ye kesin dönüş yapanlar, gerekli belgeleri sağlayarak zorunlu ve zorunlu üstü mesleki emeklilik birikimlerinin tamamı için toplu ödeme başvurusunda bulunabiliyor. Almanya, Fransa veya başka bir AB/EFTA ülkesine yerleşenlerin dosyalarında ise farklı bir hesap yapılıyor.
İkinci sütun emeklilik sistemi, İsviçre’de ücretli çalışanın işverenine bağlı mesleki emeklilik sandığında topladığı birikime dayanıyor. İşten ayrılırken kişiye verilen çıkış hesabı, “Austrittsleistung” ya da “Freizügigkeitsleistung” adıyla geçiyor. Emeklilik sertifikasında zorunlu BVG/LPP kısmı ile işveren planının bunun üzerinde biriktirdiği ek kısım ayrı gösterilebiliyor.
Federal Sosyal Sigortalar Dairesinin açıklamasına göre AB/EFTA dışına kesin olarak taşınanlar, ikinci sütundaki çıkış hakkını toplu para şeklinde isteyebilir. BVG Güvence Fonunun yurt dışına ayrılma kuralları, AB/EFTA ülkelerinde zorunlu sigortalılığın devam ettiği durumlar için ayrıntılı ödeme sınırlamasını ayrıca düzenliyor.
İkinci sütun emeklilik Türkiye’ye dönüşte nasıl çekiliyor?
Türkiye, Avrupa Birliği ve EFTA üyesi olmadığı için kalıcı olarak Türkiye’ye yerleşen bir Türk vatandaşı, İsviçre mesleki emeklilik sandığındaki birikimin tamamının ödenmesini talep edebiliyor. Esas alınan bilgi kişinin yalnızca pasaportunun hangi ülkeye ait olduğu değil, İsviçre’den kesin ayrılışı ve ödeme anındaki yerleşim durumudur. Fon, bu iki unsuru resmî belgelerden doğruluyor.
Başvuru, iş ilişkisi biterken hâlâ çalışanın bağlı bulunduğu Pensionskasse’ye yapılabilir. Birikim daha önce Freizügigkeitskonto adı verilen bir serbest geçiş hesabına taşınmışsa ödeme başvurusunun muhatabı o hesabı yöneten vakıf veya sigorta kurumudur. Türkiye’deki SGK işlemleri ayrı bir dosya üzerinden yürür. Nakit birikim çekimi başvurusu İsviçre’deki ilgili emeklilik veya serbest geçiş kuruluşuna sunulur.
Birinci sütun AHV aylığı ile ikinci sütun emeklilik birikimi ayrı haklardır. İsviçre AHV ve Türkiye SGK emeklilik süreleri için yaşlılık aylığı ve hizmet birleştirme koşulları kendi hesaplarıyla yürütülür. Buradaki toplu para başvurusu ise kişinin kendi mesleki emeklilik hesabı üzerinde yürütülüyor.
AB veya EFTA ülkesine taşınanlar hangi birikimi alabiliyor?
Almanya’ya yerleşen ve orada zorunlu yaşlılık, malullük ve ölüm sigortası kapsamına giren kişi, zorunlu BVG birikimini ülkeye taşınma gerekçesiyle nakit alamıyor. Zorunlu üstü birikim, yani işveren sandığının kanuni asgarinin üzerinde sağladığı bölüm için toplu ödeme talep edilebiliyor. İspanya ve Hollanda gibi diğer AB ülkelerinde de zorunlu sigortalılık testi uygulanıyor.
AB/EFTA ülkesine taşındığı halde oradaki zorunlu sosyal sigorta kapsamına girmeyenler, BVG Güvence Fonunun bağlantı biriminden zorunlu sigortaya tabi olmadığını teyit eden belge alarak zorunlu bölümün ödenmesini isteyebilir. Fon, ülke makamlarıyla yapılan incelemenin sonucuna göre uygunluk belgesi düzenliyor. Lihtenştayn’a taşınmalarda ise iki ülke arasındaki mesleki emeklilik düzeni nedeniyle ayrı bir aktarım usulü geçerli.
Karşılaştırma için Türkiye ile AB ülkeleri arasındaki ikinci sütun emeklilik haklarının durumu varsayımsal bir hesapla gösterilebilir: Zorunlu BVG kısmı 60 bin frank, zorunlu üstü kısmı 20 bin frank olan 80 bin franklık birikimde Türkiye’ye kalıcı dönüş yapan kişi 80 bin frank için toplu ödeme isteyebilir. Almanya’da zorunlu sigorta kapsamına giren kişi ise 20 bin franklık zorunlu üstü bölümün ödenmesini talep eder; 60 bin frank İsviçre’de serbest geçiş kuruluşunda kalır. Bu iki tutar yalnız hesaplama örneğidir. Fonun gerçek dağılımı, kişiye verilen emeklilik sertifikasında bulunur. Almanya örneğinde zorunlu bölüm İsviçre’de korumalı bir serbest geçiş hesabına aktarılır.
İsviçre’den kesin ayrılırken hangi belgeler hazırlanıyor?
Emeklilik sandığı veya serbest geçiş kurumu kendi ödeme formunu verir. Yaygın olarak İsviçre’deki son belediyeden alınan ayrılış kaydı, yeni ülkedeki güncel ikamet belgesi, pasaport veya kimlik, AHV/AVS sigorta numarası, banka hesabı bilgisi ve medeni durum belgesi istenir. Evli kişilerde eşin yazılı rızası gerekir; belirli ödeme tutarlarında imzanın noter ya da yetkili kurumca tasdik edilmesi istenebilir. Başvurunun sonuçlanmasından önce fon, gerekiyorsa başvuranın yeni adresine posta ile ek evrak listesi gönderebilir.
Nakit ikinci sütun emeklilik çekiminde BVG Yedek Kurumunun BVG Yedek Kurumunun nakit ödeme yönergesi, kendi hesapları için 20 bin frank altı ve üstündeki başvurularda farklı form ve imza belgeleri listeliyor. Kurum, yeni ikamet belgesinin üç aydan eski olmamasını da istiyor. 20 bin frank ayrımı Yedek Kurumun kendi başvuru formlarına ait. Diğer emeklilik fonları hangi belgeleri istediğini kendi başvuru talimatında bildiriyor.
Başvuranın Türkiye’de yerleşik olduğunu gösteren kayıt ve İsviçre belediyesinden ayrılış belgesi, kalıcı taşınmayı destekleyen temel kanıtlardır. Belgeleri yurtdışından gönderen kişi, elindeki fonun asıl belge mi tasdikli kopya mı kabul ettiğini ödeme yapılmadan önce öğrenebilir. Medeni durumdaki değişiklik veya boşanma halinde, hesap üzerindeki hakların belirlenmesi için mahkeme kararları da istenebilir.
İş değiştiren veya paranın nerede olduğunu bilmeyenler ne yapıyor?
İş değiştirenlerin mesleki emeklilik birikimi normalde yeni işverenin emeklilik sandığına aktarılıyor. Kişi bir süre çalışmayacaksa çıkış parası Freizügigkeitskonto ya da Freizügigkeitspolice adlı korumalı hesap veya poliçede tutuluyor. Birikimin aktarıldığı kurum bilinmiyorsa İsviçre İkinci Sütun Merkez Ofisi (Zentralstelle 2. Säule) üzerinden arama yapılabiliyor.
Merkez Ofis, kişinin adını ve varsa AHV numarasını fonlardan gelen bildirimlerle eşleştiriyor. Resmî birikim sorgulama sayfasındaki form doldurulduktan sonra çıktısının imzalanarak gönderilmesi gerekiyor. Arama sonunda eşleşen kurum bildiriliyor. Sonraki nakit ödeme talebini değerlendiren makam, ilgili emeklilik veya serbest geçiş kuruluşu.
Eski işyerinin bordroları, emeklilik sandığı adı ve yıllık sigorta belgeleri aramayı kolaylaştırıyor. Son İsviçre işvereninin adını, çalışılan yılları ve hangi kurumdan çıkış belgesi alındığını not etmek de başvurunun doğru hesaba yönlendirilmesini sağlıyor. İsviçre’de iş sözleşmesinin bitmesi ve çalışan hakları, işten ayrılışta kullanılan belgeler ve çalışma döneminin sona ermesiyle bağlantılıdır.
İkinci sütun parasından vergi kesiliyor mu?
Yurt dışında ikamet ederken ikinci sütun emeklilik sermayesini toplu çekenlerin ödemesinden İsviçre’de kaynakta vergi kesilebiliyor. Kesinti oranı, parayı ödeyen emeklilik sandığı veya serbest geçiş vakfının bulunduğu kantona ve ödeme tutarına göre değişiyor. Moneyland tarafından yayımlanan finans karşılaştırmasında kantonun, toplam çekişten sonra kişiye kalan net tutar üzerinde rol oynadığı gösteriliyor.
İki ülke arasındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasının hangi tür emeklilik ödemesine uygulandığı, kişinin vergi mukimliği ile ödemenin niteliğine göre değerlendirilir. Anlaşmanın ilgili hükmü vergileme yetkisini ikamet ülkesine veriyorsa İsviçre’de kesilen verginin iadesi için belgeyle başvuru mümkün olabilir. İade ve Türkiye’de beyan durumu için ödeme makbuzu, İsviçre vergi kesinti belgesi ve Türkiye’deki vergi mukimliğine ilişkin belgeler saklanmalı.
Mesleki emeklilik parasının topluca çekilmesi, gelecekte aynı sermaye üzerinden bağlanabilecek mesleki emeklilik aylığının miktarını etkiler. Para çekmek yerine İsviçre’de serbest geçiş hesabında bırakma seçeneği de bulunuyor. Kişi, nakit başvurusu öncesinde fonunun verdiği zorunlu ve zorunlu üstü hesap dökümünü alarak her seçeneğin tutarını görebilir.
Kesin dönüş başvurusu için işlem sırası
- Son çalışılan işyerinden emeklilik sandığının adını ve güncel Austrittsleistung hesap dökümünü isteyin.
- İsviçre belediyesindeki ayrılış kaydını ve Türkiye’deki yeni ikameti gösteren belgeleri hazırlayın.
- Hesap Pensionskasse’den taşındıysa Freizügigkeitskonto kuruluşuyla görüşüp doğru nakit ödeme formunu alın.
- Medeni durum ve eş onayı belgelerini kurumun istediği biçimde tamamlayın.
- Ödeme kararı ile kaynakta vergi kesintisi belgesini saklayın; vergi mukimliğine göre işlemleri kontrol edin.
Türkiye’ye dönen bir ailenin ikinci sütun emeklilik dosyasını tamamlaması, birikimin hangi kuruluşta bulunduğunun belirlenmesiyle başlıyor. Son işverenin fonu, serbest geçiş hesabı ve yeni ikamet kaydı bir araya getirildiğinde başvuru ilgili ödeme kuruluşuna yönlendirilebiliyor. Ülke değiştiren Türklerin emeklilik ve sosyal güvenlik hakları için de ikinci ülkedeki emeklilik hesabı ayrı kurumdan izleniyor.
Kaynaklar
- İsviçre Federal Sosyal Sigortalar Dairesi – Leaving Switzerland and occupational pension benefits
- BVG Güvence Fonu – Cash payment on departure abroad ve 2nd Pillar Central Office
- BVG Yedek Kurumu – Cash payout due to emigration; başvuru evrakları
- PUBLICA – Moving abroad, mandatory and non-mandatory pension capital
- İsviçre Federal Dışişleri Bakanlığı – Emigrating and Retiring abroad
- Moneyland – Swiss pension funds and vested benefits on leaving Switzerland
- SWI swissinfo.ch – Emigration checklist and occupational pensions
