Rubio’nun F-35 sözleri Türkiye’de infial yarattı
Rubio’nun F-35 açıklaması Türkiye’de yeni bir tartışma başlattı. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Kathimerini’ye verdiği röportajda Donald Trump’ın Türkiye’nin parasını ödediği F-35 uçaklarının teslim edilmesini istediğini söyledi. Ancak Rubio aynı cümle içinde, S-400 hava savunma sistemi nedeniyle devreye giren Amerikan yasaları yürürlükte kaldığı sürece teslimatın önünde hukuki engel bulunduğunu açık biçimde vurguladı. Bu çifte mesaj, Ankara ile Washington hattındaki eski dosyayı yeniden gündeme taşıdı.
Rubio’nun anlatımına göre mesele sadece siyasi istekten ibaret değil. ABD Kongresi’nin yaptırım ve denetim çerçevesi devam ettiği için, Türkiye’ye F-35 teslimatı için önce yasal koşulların değişmesi ya da teknik olarak karşılanması gerekiyor. Rubio, hukuki engel aşılsa bile üretim takvimi ve teslimat süresinin yıllara yayılabileceğini söyledi. Bu da kısa vadede somut bir teslimat beklentisini zayıflatıyor.
Yunan basını ise bu sözlerin Ankara’da rahatsızlık yarattığını yazdı. ekathimerini ve Kathimerini’de yayımlanan analizlerde, Washington’ın bir yandan Türkiye ile ilişkileri toparlama kapısını aralarken diğer yandan Yunanistan’a güven vermeye çalıştığı vurgulandı. Hürriyet Daily News de Rubio’nun açıklamasını, Trump’ın niyeti ile Kongre ve yasa sınırları arasındaki fark üzerinden aktardı.
F-35 başlığının Türkiye açısından önemi yeni değil. Ankara programın ortaklarından biri olmuş, ödeme yapmış ve parça üretim zincirinde rol üstlenmişti. Ancak S-400 alımı sonrasında Türkiye programdan çıkarıldı. ABD Kongre Araştırma Servisi’nin raporlarında da bu kriz, savunma iş birliği ile yaptırım rejiminin kesiştiği başlıklardan biri olarak anılıyor. Rubio’nun sözleri teknik bir ayrıntıdan çok, Türkiye–ABD savunma ilişkisinin geleceğine dair bir sinyal gibi okunuyor.
Tartışmayı büyüten nokta, Rubio’nun aynı anda hem “Trump teslim etmek istiyor” demesi hem de bunun hemen gerçekleşmeyeceğini anlatması oldu. Türkiye’de tepki doğuran da bu belirsizlik. Çünkü açıklama, beklenti yaratan bir ton ile sınırlayıcı hukuki çerçeveyi aynı anda taşıyor. Ayrıca bu çıkış, Atina ve Ankara’nın Washington’dan beklentilerini aynı anda etkileyen bir denge siyaseti olarak da ele alınıyor.
Kongre onayı, yaptırım mevzuatı, savunma sanayii takvimi ve iki ülke arasındaki siyasi iklim değişmeden dosyanın kolay çözülmesi beklenmiyor. F-35 dosyası yeniden açılmış görünse de, mevcut tablo hızlı çözüm değil uzun pazarlık ihtimalini yansıtıyor. Rubio’nun sözleri, Ankara–Washington hattında F-35 dosyasının yeniden merkezde olacağına dair güçlü bir siyasi mesaj veriyor.
Kaynaklar: Kathimerini / ekathimerini, Hürriyet Daily News, ABD Kongre Araştırma Servisi.
Türkiye tarafında dosyanın yakından izlenmesinin bir nedeni de, F-16 modernizasyonu, CAATSA yaptırımları ve savunma sanayii iş birliği gibi diğer başlıkların da aynı siyasi atmosferden etkilenmesi. Bu yüzden Rubio’nun sözleri tek başına bir röportaj cümlesi olarak değil, Ankara–Washington ilişkilerinin yönüne dair gösterge olarak ele alınıyor.