Mekke Antlaşması’nın 16 maddesi: Dikkat çeken şart
Mekke Anlaşması, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan ortak savunma düzenlemesinin 16 maddelik metninin yayımlanmasıyla ayrıntı kazandı. 7 Ağustos 2026’da imzalanan metin; ortak savunma, askerî yardım, istihbarat paylaşımı, savunma sanayisi, yeni üyelik, gizli bilgilerin korunması ve anlaşmadan çekilme koşullarını düzenliyor. 20 Ekim’de tam metnin yayımlanmasıyla birlikte Türkiye’deki parlamento süreci de başladı.
Anlaşmanın ikinci maddesi, taraflardan birine dış kaynaklı silahlı saldırıyı üç ülkenin tamamına yapılmış saldırı olarak kabul ediyor. Diğer taraflar saldırıya uğrayan ülkeye yardım sağlamayı taahhüt ediyor. Yardımın kapsamı ihtiyaçlara ve ülkelerin kullanılabilir imkânlarına göre belirlenecek. Metin, askerî araçlarla yardımı seçenekler arasında sayıyor ve Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51. maddesindeki bireysel ve kolektif meşru müdafaa hakkına atıf yapıyor.
Üçüncü ile yedinci maddeler savunma ve güvenlik işbirliğinin alanlarını genişletiyor. Ortak askerî planlama, güvenlik istişareleri, terörle mücadele, personel değişimi, eğitim, ortak tatbikat ve gerektiğinde askerî konuşlandırma için hukuki çerçeve kuruluyor. Anlaşma, savunma sanayisinde teknoloji paylaşımı, ortak araştırma geliştirme ve ortak üretimi de düzenliyor.
Sekizinci madde kurumsal yapıyı düzenliyor. Dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanlarından oluşan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi yılda iki kez toplanacak. Daimi sekretarya Suudi Arabistan’da bulunacak. Yeni bir devletin anlaşmaya katılması üç kurucu ülkenin oybirliğine bağlanıyor. Böylece Türkiye, Suudi Arabistan veya Pakistan’dan herhangi birinin karşı çıkması halinde yeni üyelik kararı alınamayacak. Dokuzuncu ve onuncu maddeler istihbarat ile lojistik desteği kapsıyor. Güvenli iletişim kanalları üzerinden istihbarat paylaşımı yapılabilecek; savaş, barış ve acil durumlarda mühimmat, yakıt, yedek parça ve başka askerî malzemeler için lojistik yardım sağlanabilecek. On üçüncü madde gizli bilgilerin korunmasını ve erişimin görev gereği ihtiyaç duyan yetkili kişilerle sınırlanmasını öngörüyor.
En fazla tartışılan hüküm on altıncı maddede. Mekke Anlaşması yürürlüğe girdikten sonra ilk 10 yıl boyunca hiçbir taraf çekilme bildirimi yapamayacak. On yıllık dönem sona erdikten sonra ayrılmak isteyen ülke diplomatik kanallardan en az üç ay önce yazılı bildirimde bulunacak. On beşinci madde de metinde değişiklik yapılmasını üç kurucu ülkenin oybirliğine bağlıyor.
Türkiye’de anlaşmanın onaylanmasına ilişkin teklif TBMM’ye gönderildi. Reuters’ın 21 Ekim tarihli haberinde, anlaşmanın onayından sonra Suudi Arabistan’a askerî personel gönderilmesine ilişkin ayrı bir yetkilendirme hazırlığının da gündemde olduğu aktarıldı. TBMM kayıtlarında teklifin Dışişleri Komisyonuna sevk edildiği görülüyor. Medyascope tarafından yayımlanan tam metin 16 maddenin ayrıntılarını veriyor. T.C. Dışişleri Bakanlığının ortak açıklaması üçlü komitenin kuruluşunu doğruluyor; Reuters ve TBMM kayıtları ise Türkiye’deki onay ile olası personel yetkilendirmesi sürecinin ayrı aşamalarını belgeliyor.