İran için kapıyı kapatmadılar: Mekke Anlaşması için önünde 4 büyük engel var

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında Mekke’de imzalanan ortak savunma anlaşmasının İran ayağına ilişkin yeni bir değerlendirme Tahran’dan geldi. İran merkezli Mehr Haber Ajansının 12 Ağustos’ta yayımladığı söyleşide, Türk uluslararası ilişkiler uzmanı Yeşim Demir anlaşmanın İran’ı hedef alan bir yapı olarak okunmaması gerektiğini söyledi. Demir’e göre Tahran’ın kısa vadede bu yapıya katılması ise kolay görünmüyor.

İran’ın önündeki dört engel ne?

Mehr’deki değerlendirmede ilk başlık İran ile Suudi Arabistan arasındaki güvenlik rekabeti. İki ülke diplomatik ilişkileri yeniden kurmuş olsa da bölgesel nüfuz, güvenlik mimarisi ve karşılıklı güvensizlik başlıklarının tamamen ortadan kalkmadığı belirtiliyor.

İkinci başlık Yemen. Tahran’ın Husilerle ilişkisi ile Riyad’ın Yemen güvenliğine bakışı, İran’ın Suudi Arabistan’ın da içinde olduğu ortak savunma yapısına kısa sürede dahil olmasını zorlaştıran konular arasında gösteriliyor. Üçüncü başlık Körfez’deki Amerikan askerî varlığı; dördüncü başlık ise anlaşmanın zamanla İran karşıtı veya mezhep temelli bir bloka dönüşüp dönüşmeyeceğine ilişkin Tahran’daki olası kuşkular.

Mehr: Anlaşma İran’a karşı kurulmadı

Söyleşinin ana tezi buna rağmen net: Demir, Mekke Anlaşması’nın doğrudan İran’a karşı kurulmuş bir ittifak olmadığını savunuyor. Yapının savunma ve caydırıcılık hedefiyle ortaya çıktığını, bu nedenle İran’ın anlaşmayı otomatik olarak kendisine yönelmiş bir tehdit saymasının gerekmediğini belirtiyor.

Burada önemli bir ayrım var. Bu değerlendirme İran hükümetinin resmî açıklaması değil; Mehr’in görüştüğü bir uzmanın analizi. Dolayısıyla anlaşmanın amacı ve İran’ın muhtemel katılımına ilişkin bu yorumlar Tahran’ın bağlayıcı devlet politikası olarak okunamaz.

Tahran kapıyı tamamen kapatmış değil

İran’ın resmî çizgisi de şu aşamada doğrudan karşı çıkış üzerine kurulmuş değil. Mehr’in aktardığı İran Dışişleri Sözcüsü İsmail Bekayi açıklamasında Tahran’ın üç ülkenin iş birliğinden endişe duyması için bir neden bulunmadığı belirtiliyor. Bu tutum, anlaşmaya katılım kararı anlamına gelmiyor ancak İran’ın ilk aşamada yapıyı açık bir tehdit olarak tanımlamadığını gösteriyor.

Demir’in değerlendirmesine göre yapının ileride yalnız askerî bir çerçevede kalmayıp bölgesel güvenlik ve ekonomik iş birliği mekanizmasına dönüşmesi halinde İran için farklı ilişki biçimleri gündeme gelebilir. Bu senaryoda doğrudan üyeliğin yanı sıra yapıyla dolaylı iş birliği de seçeneklerden biri olabilir.

Ankara ve İslamabad anlaşmayı nasıl tanımlıyor?

Anlaşmayı imzalayan ülkelerin kamuya yaptığı açıklamalar da paktın belirli bir ülkeye karşı kurulmadığı yönünde. Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar 9 Ağustos’ta anlaşmanın “tamamen savunma amaçlı” olduğunu ve başka ülkelerin katılımına açık bulunduğunu söyledi. Türkiye tarafı da yapının belirli bir devleti hedeflemediği ve bölgesel güvenliğe katkı amacı taşıdığı çizgisini koruyor.

Bu nedenle İran dosyasındaki asıl soru bugün “Tahran anlaşmaya karşı mı?” olmaktan çok, İran’ın hangi şartlarda bu yeni güvenlik düzeniyle ilişki kurabileceği. Mehr’de sıralanan dört engel kısa vadede üyeliği zorlaştırıyor; buna karşılık hem anlaşmayı imzalayanların kullandığı açık kapı dili hem de İran’ın ilk resmî tepkisinin ölçülü olması, tartışmanın kapanmadığını gösteriyor.

Transit Haber, Mekke Anlaşması’nın ardından anlaşmanın yanıt bekleyen başlıklarını, İsrail’deki ilk tepkileri ve İsrail-Yunanistan hattındaki yeni denge arayışını ayrı dosyalarda incelemişti.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

İran Mekke Anlaşması’ndan endişe duymadığını söylese de birkaç çatlak ses çıktı

Husiler Mekke Anlaşması’nı test etti, 3 Pakistanlıyı öldürdüler

Mekke Anlaşması’na imza atan 3 ülke yan yana kondu: 1,4 milyon asker, 6 bin tank

Dünya basınında Türkiye Suudi Arabistan Pakistan savunma anlaşması: Hindistan ateş püskürdü