Otonom silahlar için bağlayıcı anlaşma istediler: Türkiye gönüllü kuralları destekledi

Birleşmiş Milletler çatısı altında Cenevre’de yürütülen ölümcül otonom silah sistemleri görüşmelerinde Türkiye, bağlayıcı yeni bir uluslararası anlaşma yerine gönüllü kurallar ve mevcut uluslararası insancıl hukuk üzerinden ilerlenmesini savunan ülkeler arasında yer aldı. Reuters’ın 4 Eylül tarihli haberine göre bu yaklaşımın başlıca savunucusu ABD; Rusya, Hindistan ve Türkiye de Washington’ın daha esnek modelini destekliyor. Görüşmelere, Belirli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi’ne taraf 128 devlet katılıyor.

Türkiye hangi modeli destekliyor?

Reuters’ın aktardığı diplomatik kaynaklara göre ABD, otonom silahlar için yeni ve hukuken bağlayıcı bir anlaşma yerine rehber niteliğinde kurallar oluşturulmasını istiyor. Washington, savaş hukukunun mevcut haliyle bu sistemlerin kullanımını düzenlemek için temel çerçeveyi zaten sağladığını savunuyor. Türkiye, Rusya ve Hindistan da bu yaklaşımı destekleyen ülkeler arasında sayıldı. Türkiye, bağlayıcı yeni bir antlaşma yerine daha esnek ve kademeli düzenleme çizgisini destekliyor.

Ankara daha önce de benzer bir çizgi açıklamıştı. Türkiye’nin 2024’te BM çalışma grubuna sunduğu açıklamada, üzerinde uzlaşılmış bir tanım bulunmadan hukuken bağlayıcı bir araç geliştirmenin uygun olmayacağı belirtilmişti. Türkiye o aşamada önce bir davranış kuralları belgesi veya güven artırıcı mekanizmalar üzerinde ilerlenmesini savunmuştu.

Otonom silah sistemi nedir?

Görüşmelerde kullanılan LAWS terimi, etkinleştirildikten sonra hedefleri belirleme ve angaje olma işlevlerinin bir bölümünü insan müdahalesi olmadan yerine getirebilen silah sistemlerini kapsıyor. Teknolojik yetenekler sistemden sisteme değişiyor; tartışma yalnız tamamen bağımsız çalışan silahlardan ibaret değil. Yapay zekâ destekli hedef tanıma, sensör verileriyle seçim yapma ve belirli koşullarda ateşleme kararını otomatikleştirme gibi işlevler de müzakerelerin parçası.

BM’nin 2026 çalışma programına göre hükümet uzmanları bu yıl 2–6 Mart ve 31 Ağustos–4 Eylül tarihlerinde iki ayrı oturumda toplandı. Grubun görevi, otonom silahlar için olası bir uluslararası aracın unsurlarını uzlaşıyla hazırlamak ve sonucu kasım ayında yapılacak Sözleşme Gözden Geçirme Konferansı’na taşımak. Görüşmelerde uluslararası insancıl hukukun uygulanması, insan kontrolü, hesap verebilirlik, hedef seçimi ve sistemlerin öngörülebilirliği gibi başlıklar ele alınıyor.

Bağlayıcı anlaşmayı hangi ülkeler istiyor?

Reuters’a göre toplantıdaki ülkelerin çoğu, gelecekte yasaklar ve sınırlamalar için müzakere başlatabilecek taslak metnin ilerlemesini destekliyor. Brezilya, İrlanda ve bazı Afrika ülkeleri daha açık ve bağlayıcı güvenlik hükümleri istiyor. ABD ile Rusya ise metinde son aşamada değişiklik ve çıkarmalar önerdi. Özellikle ‘öldürücülük’ kavramının nasıl tanımlanacağı ile insan muhakemesi ve kontrolünün hangi düzeyde zorunlu tutulacağı üzerinde görüş ayrılığı sürüyor.

Human Rights Watch, 4 Eylül’de yayımladığı açıklamada taslakta insan kontrolü ve muhakemesini koruyan maddelerin muhafaza edilmesini istedi. Kuruluş, bir insanın hedef ve görev parametrelerini değiştirebilmesi, sistemi durdurabilmesi ve sorumluluk zincirinin korunması gerektiğini savunuyor. Bu görüş sivil toplumun yaklaşımı; devletlerin müzakere pozisyonuyla aynı hukuki ağırlığa sahip değil.

Türkiye insan kontrolü için ne söylüyor?

Türkiye’nin kamuya açık resmî metinleri, insan kontrolü ve uluslararası hukuk ilkelerini destekliyor. Dışişleri Bakanlığının silahların kontrolü ve silahsızlanma sayfası, Türkiye’nin askerî yapay zekânın sorumlu kullanımına yönelik çok taraflı girişimlere verdiği desteği kayda geçiriyor. Ankara ayrıca NATO’nun sorumlu yapay zekâ ilkelerine ve Askerî Alanda Sorumlu Yapay Zekâ sürecine katılıyor.

Türkiye’nin 2025 BM Birinci Komite açıklamasında da etik güvenceler, anlamlı insan kontrolü ve geçerli uluslararası hukuk kurallarına uyum açık biçimde savunuldu. Tartışma, insanın tamamen sistem dışına çıkarılıp çıkarılmamasından çok yeni ve bağlayıcı bir uluslararası sözleşmenin gerekli olup olmadığı ile hangi aşamada hazırlanacağı üzerinde yoğunlaşıyor. Türkiye’nin çizgisi, bağlayıcı yeni bir metin yerine önce kademeli kurallar geliştirilmesi yönünde.

Cenevre görüşmelerinden sonra ne olacak?

İkinci 2026 oturumu 4 Eylül’de sona erdi. Reuters’ın gün içinde aktardığı diplomatik kaynaklar, ABD ve Rusya’nın son değişiklik talepleri nedeniyle uzlaşı için zamanın daraldığını bildirdi. 4 Eylül saat 18.20 itibarıyla BM’nin kamuya açık toplantı sayfasında nihai rapor yer almıyordu. Çalışma grubunun ortaya çıkaracağı metin, 16–20 Kasım 2026’da yapılacak yedinci gözden geçirme konferansına gidecek.

Askerî yapay zekâ tartışması Türkiye’nin savunma gündeminde başka alanlarda da büyüyor. Transit Haber daha önce Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın ortak savunma programında yapay zekâ ve insansız sistemlerin yer aldığını aktarmıştı. Karadeniz’de ticari gemilerin dron saldırılarına karşı aldığı önlemler de insansız sistemlerin sivil deniz trafiğini etkilediği örnekler arasında. Suriye’deki Türk askerinin NATO hukukundaki konumuna ilişkin tartışma da savaş alanında hangi uluslararası kuralların devreye girdiği sorusunu gündeme taşımıştı. Cenevre’deki müzakere, otonom sistemlerin uluslararası hukukta hangi sınırlar içinde kullanılacağına odaklanıyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Ben Gvir 1,86 milyon Filistinliyi Gazze’den göndermek istiyor: Türkiye’yi de listeye koydu

ABD Golden Global Yatırım Bankasını yaptırım listesine aldı

İsrail bu kez Türkiye’yi “düşman değil, rakip” diye tanımladı

İsrail basını iddia etti: Türk savaş gemileri yaklaştı, donanma alarma geçti