Etiyopya’da çatışmalar büyüdü, Eritre krizi BM’ye taşındı

Etiyopya’da çatışmalar, eylül sonunda üç bölgesel havalimanının ele geçirilmesiyle yeniden yoğunlaştı. Federal güçler ekim başında Tigray’ın merkezi Mekelle’ye geri döndü; kuzeydeki Eritre sınırında çatışma ve askerî hareketlilik bildirimleri devam etti. Reuters’ın 9 Ekim tarihli haberine göre Addis Ababa, Eritre güçlerinin kendi topraklarına girdiğini Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine iletti. Eritre yönetimi bu suçlamayı reddetti. Savaşın komşu ülkelere uzanma ihtimali tartışılırken Mısır’ın davetiyle 4 Ekim’de Eritre ve Somali liderleriyle Sudan yönetimi arasında ayrı bir bölgesel zirve yapıldı.

Mısır Devlet Enformasyon Servisinin açıklamasına göre 4 Ekim’de Yeni El Alameyn’de yapılan zirve, Afrika Boynuzu’ndaki son gelişmeleri ve Kızıldeniz güvenliğini gündeme aldı. Diplomatik temasların zamanlaması, sınırdaki askerî gerilimin arttığı döneme rastladı.

Etiyopya’da çatışmalar neden yeniden tırmandı?

Çatışma olaylarını tarihlerine göre izleyen ACLED’in Etiyopya kayıtları, Tigray güçlerinin 23 Eylül 2026’da Mekelle ile Aksum’un yanı sıra Şire havalimanını ele geçirdiğini belirtiyor. Aynı gün Amhara ile Afar’da yeni cepheler bildirildi. 2022 Pretoria barış anlaşmasının ardından süren siyasî ve askerî anlaşmazlıklar, eylül ayındaki genişlemeyle tekrar açık çatışmaya dönüştü. Havayolu seferlerinin kesintiye uğraması bölgede sivil ulaşımı da etkiledi. Reuters, 23 Eylül’deki gelişmeleri Tigray’da aylarca biriken siyasi ve askerî gerilimin açık çatışmaya dönüşmesi olarak aktardı. Mekelle Havalimanının ele geçirildiği gün Ethiopian Airlines bölgesel uçuşları durdurdu.

3 Ekim’de Etiyopya’da çatışmalar sürerken Mekelle kent merkezinin ve havalimanının kontrolü yeniden el değiştirdi. ACLED’e göre federal güçlerle birlikte hareket eden Tigray Peace Forces, kentte kontrolü sağladı. Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) güçleri şehirden çekildi. Associated Press’in 12 Ekim haberinde Etiyopya Havayollarının Mekelle uçuşlarına yeniden başladığı aktarıldı. Kentte güvenlik ve yerel yönetim düzeninin yeniden kurulmasına yönelik girişimler sürüyordu; Tigray’ın başka kesimlerindeki çatışma bildirimleri ise devam ediyordu.

2022 yılında Pretoria’da imzalanan barış anlaşması, 2020’de başlayan büyük savaşın ardından çatışmayı sona erdirmeyi amaçlıyordu. Federico Donelli’nin 7 Ekim 2025 tarihli ISPI değerlendirmesi, anlaşmanın uygulanmasında yaşanan sorunları Tigray içindeki siyasi ayrışmayla ilişkilendirmişti. Son çatışmalar, bu anlaşmadan yaklaşık dört yıl sonra yaşanıyor.

Eritre sınırındaki anlaşmazlık BM gündeminde

Reuters’ın 9 Ekim’de aktardığı BM mektubunda Etiyopya hükümeti, Eritre birliklerinin sınırdan yaklaşık 60 kilometre ilerlediğini öne sürdü. Addis Ababa, buna karşı kendini savunma hakkını ileri sürdü. Sınırdaki askerî hareketliliğe ilişkin tanık anlatımları bulunduğunu da yazan Reuters, Eritre’nin Etiyopya suçlamalarına karşı çıktığını bildirdi.

Reuters’ın 10 Ekim tarihli haberine göre Eritre de Birleşmiş Milletlere başvurarak Etiyopya’nın tehditlerine karşı adım atılmasını istedi. Aynı gün Adigrat çevresinde yeniden kontrol değişiklikleri bildirildi. Eritre yönetimi, Etiyopya’nın denize egemen erişim yönündeki açıklamalarını güvenlik sorunu olarak görüyor. Etiyopya ise Kızıldeniz’e ticari ve stratejik erişim arayışını ulusal gündeminde tutuyor. İki ülke 2018’de ilişkileri normalleştirmiş, Tigray’daki 2020–2022 savaşı sonrasında yeniden uzaklaşmıştı. 1 Ekim’de diplomatik ilişkilerin kesilmesinin ardından taraflar Birleşmiş Milletlere birbirini suçlayan iki ayrı mektup gönderdi.

Etiyopya Dışişleri Bakanı Gedion Timothewos’un 9 Ekim tarihli mektubu S/2026/797 numarasıyla kayda geçti. Eritre Dışişleri Bakanı Osman Saleh’in 10 Ekim’de gönderdiği yanıt ise S/2026/798 numarasını taşıyor. BM Güvenlik Konseyi çalışmalarını izleyen bağımsız rapor, iki mektupta ülkelerin birbirine yönelttiği iddiaları ve yanıtları tarih sırasıyla aktarıyor. 30 Eylül’de aynı konu Fransa’nın talebiyle bir önceki kapalı oturumda görüşülmüştü. 13 Ekim istişaresi için ABD’nin talepte bulunduğu da raporda bildirildi.

Mısır, Somali ve Sudan zirvede hangi konuları görüştü?

4 Ekim’de Yeni El Alameyn’de yapılan zirveye Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi ev sahipliği yaptı. Eritre Devlet Başkanı Isaias Afwerki ile Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud katıldı. Sudan Egemenlik Konseyi Başkanı Abdülfettah el-Burhan da masadaydı. Mısır Cumhurbaşkanlığının yayımladığı zirve kaydı, devlet egemenliğine saygı, toprak bütünlüğü ve anlaşmazlıkların barışçıl yollarla çözümünü ortak gündem olarak sıralıyor. Liderler Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz’in son durumunu da ele aldı. Zirvenin sonuç bildirisi, deniz güvenliği konusundaki görüşlerini içeriyor.

Sudan’da 2023’te başlayan iç savaş, Etiyopya’da çatışmalar yeniden tırmanırken devam ediyordu. Komşusu Etiyopya’yla sınırındaki güvenlik sorunları da dönem dönem yeniden gündeme geliyor. Mısır’ın Etiyopya ile uzun süredir devam eden başlıca anlaşmazlığı ise Mavi Nil üzerindeki Büyük Etiyopya Rönesans Barajı ve nehir sularının kullanımına ilişkin müzakereler. 4 Ekim zirvesinde Kızıldeniz’in yönetimi üzerinde kıyı devletlerinin rolü de ortak açıklamaya girdi. Security Council Report’un 12 Ekim tarihli değerlendirmesi, dört ülkenin Yeni El Alameyn Bildirisi’ni ve aynı dönemde yaşanan Eritre-Etiyopya BM yazışmalarını birlikte kayda geçiriyor.

Somali açısından denize erişim ve Somaliland meselesi ayrı bir diplomatik başlık. Etiyopya’nın 2024’te Somaliland ile yaptığı mutabakat, Mogadişu yönetiminin itirazına yol açmıştı. Türkiye Dışişleri Bakanlığının 11 Aralık 2024 tarihli Ankara Bildirisi, Somali ve Etiyopya liderlerinin egemenlik ile toprak bütünlüğüne bağlılıklarını ve iki ülkenin karşılıklı yarar sağlayacak denize erişim düzenlemeleri için çalışacağını kayıt altına aldı. Ankara Bildirisi, Türkiye’nin kolaylaştırıcılığında kabul edildi.

Türkiye’nin Somali ve Kızıldeniz bağlantısı

Türkiye’nin Etiyopya ve Somali arasında yürüttüğü diplomatik girişimin, Etiyopya’da çatışmalar yeniden tırmanmadan önce imzalanan resmî belgesi, 11 Aralık 2024 Ankara Bildirisi. Liderlerin bu metinde üzerinde uzlaştığı başlık, Somali’nin egemenliği ve Etiyopya’nın denize erişimine yönelik görüşmelerdir. Ankara, metnin imzalanmasına kolaylaştırıcı sıfatıyla katıldı.

Türkiye, Somali ve Mısır’ın bulunduğu Kızıldeniz deniz güvenliği koalisyonu Ağustos 2026’da gündeme gelmişti. Kızıldeniz kıyısındaki güvenlik ve Somaliland’a ilişkin tartışmalar, Türkiye–İsrail rekabetini beş ayrı başlıkta ele alan incelemede dış basındaki yorum olarak aktarıldı.

Çatışmaların sivil ulaşım ve göç üzerindeki etkisi

23 Eylül’de Tigray havalimanlarının ele geçirilmesi, Etiyopya’da çatışmalar nedeniyle ticari hava seferlerinin durmasına yol açtı. ACLED’e göre 11 Ekim günü Ethiopian Airlines, Mekelle’ye yeniden uçmaya başladı; ilk seferde Etiyopyalı üst düzey yetkililer bulunuyordu. AP’nin 12 Ekim haberinde federal güçlerin kentteki yönetimi yeniden kurma çabalarına yer verildi. Kuzeydeki diğer yerleşimlerde askerî hareketlilik sürdüğü için sivil ulaşım koşulları değişebiliyor.

Afrika Boynuzu’ndaki göç güzergâhında 8–9 Ekim gecesi Cibuti açıklarında göçmen taşıyan bir tekne battı. Kazanın bilançosu, 139 kişinin yaşamını yitirdiği deniz kazası haberinde yer aldı.

Security Council Report, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 13 Ekim’de Afrika Boynuzu hakkında kapalı istişare yapmasının beklendiğini 12 Ekim’de duyurdu. Gündemin Etiyopya’nın kuzeyindeki çatışmalar ile komşularıyla ilişkileri olduğu belirtildi. ACLED’in güncel kayıtlarında 10 Ekim’de Adigrat’ın kontrolünün federal güçlere geçtiği, 11 Ekim’de ise Adwa kentinin el değiştirdiği yer alıyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Somali’de eski cumhurbaşkanının evi çevrelendi iddiası: İstihbarattan karşı suçlama

Riyad saldırılarına karşı 4 ülkeden ortak kınama

Güney Afrika’da 24 araç yakıldı, sığınma genelgesi geri çekildi

ABD 536 kişiyi vatandaşı olmadıkları Afrika ülkelerine gönderdi: Bazıları yeniden gözaltına alındı