Yeni Zelanda’da iş bulmak için yurt dışında alınan para da yasak

İşe yerleştirme ücreti için yurt dışında ödeme yapılması, işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor. Auckland’daki İş Mahkemesi, 8 Ekim 2026 tarihli kararında ülke içindeki bir işe yerleşme karşılığında talep edilen paranın başka ülkede alınması halinde de 1983 tarihli Ücretleri Koruma Yasası’nın 12A maddesinin uygulanabileceğine hükmetti. Yeni Zelanda Göçmenlik İdaresi (Immigration New Zealand), kararı 20 Ekim’de duyurarak iş teklifi veya vize desteği karşılığında para istenen yabancı çalışanlardan kendileriyle iletişime geçmelerini istedi.

Tam mahkeme heyetinin önüne gelen iki dava, Top Produce Ltd ve Khanna Enterprise ile bağlantılı işe yerleştirme ücreti iddialarından doğdu.

Mahkeme önce ortak hukuki soruyu çözdü: Para işverenin kendisine değil bir aracıya aktarılmış, işlemin tamamı ya da bir bölümü Yeni Zelanda dışında gerçekleşmişse ülkedeki istihdamı koruyan yasak uygulanacak mı? Üç yargıç bu soruya olumlu yanıt verdi. İki dosyada ileri sürülen somut ihlal iddiaları esas yargılamada ayrıca incelenecek.

İşe yerleştirme ücreti yurt dışında alınsa da yasak kapsamında

Wages Protection Act 1983’ün 12A maddesi işverenin veya işveren adına hareket eden kişinin birini işe almak karşılığında ücret talep etmesini ya da almasını yasaklıyor. Madde, paranın doğrudan çalışacak kişiden veya başka birinden istenebileceğini de açıkça düzenliyor. İş Mahkemesi, ücretin hangi ülkede tahsil edildiği yerine ücret talebiyle Yeni Zelanda’daki iş ilişkisi arasındaki bağlantıyı esas aldı.

Kararın öncesinde aynı konuda farklı hukuk yorumları bulunuyordu. Mahkemenin 2003 tarihli Mehta v Elliott kararında yurt dışında alınan ödemeye yasağın uygulanmadığı yönünde bir yaklaşım benimsenmişti. Sonraki iş uyuşmazlıklarında bununla çelişen değerlendirmeler ortaya çıktı. İş Mahkemesinin 8 Ekim tarihli basın açıklaması yeni yorumun, yurt dışındaki tahsilatların da koruma kapsamına girdiğini teyit ettiğini bildiriyor.

Aracı üzerinden alınan parada işverenin sorumluluğu

Mahkemenin değerlendirmesine göre işveren adına ücret tahsil etmekle görevlendirilmiş bir kişi ödemeyi aldığında, işlem hukuken işverenin ücret almasıyla aynı sonuçları doğurabiliyor. Başvuru sahibinin ailesinden birinin iş karşılığında ödeme yapması da korumanın uygulanmasını engellemiyor. İşverenle aracının ilişkisi ve talep edilen işe yerleştirme ücreti niteliğindeki ödemenin iş sağlama karşılığı olup olmadığı, her dosyanın delilleri üzerinden belirleniyor.

Göçmenlik İdaresinin 20 Ekim açıklamasında Risk ve Doğrulama Ulusal Müdürü Aaron Smith, yurt dışındaki aracılarla yürütülen işe alımlarda işverenlerin de uygulamaları denetlemesi gerektiğini söyledi. Kurum, çalışanlara iş veya oturum vaadi karşılığında yüksek tutarlar ödetildiğine dair ihbarlar aldığını aktardı. Şirketlerin adaylarla çalışan acentelerin kimler olduğunu ve hangi ödemeleri istediğini takip etmesi, bu kararın doğrudan ilgili olduğu alanlardan biri.

Top Produce ve Bhatia dosyalarında hangi karar verildi?

Davaların birinde bir iş müfettişi Top Produce Ltd ile iki kişi hakkında iddialar ileri sürdü. Diğerinde Shiv Bhatia ve üç çalışan, Ritesh Khanna ile bağlantılı kişiler ve şirket hakkındaki uyuşmazlıklarını yargıya taşıdı. Dosyalar, Yeni Zelanda İstihdam İlişkileri Kurumundan İş Mahkemesine gönderildi. Mahkeme 28 ve 29 Temmuz’da hukuki soruyu görüştükten sonra kararını 8 Ekim’de açıkladı.

Awaaz gazetesinin bağımsız haberinde tarafların ve davaların ayrıntıları aktarılıyor. Karar, işverenlerin yurt dışında ücret alıp almadığına ilişkin delilleri henüz hükme bağlamadı. Yargılamaya müdahil olan Community Law Centres Aotearoa da 17 Ekim açıklamasında iki davadaki esas iddiaların esas yargılamada ele alınacağını bildirdi. Böylece 8 Ekim kararı, bireysel tazminat veya ceza hükmünden önce uygulanacak hukuki ölçütü belirliyor.

Mahkeme kayıtlarında 10 bin ile 60 bin Yeni Zelanda doları talepleri

İş Mahkemesinin görüştüğü hukuki sorunla ilgili tanık beyanları, bazı göçmen işçilerden 10 bin ile 60 bin Yeni Zelanda doları arasında ödeme talepleri bulunduğu anlatılıyor. Mahkeme dosyasına sunulan genel bulgularda, işe başlamadan önce aracılara nakit verilmesi veya yabancı banka hesaplarına para aktarılması gibi yöntemler anlatılıyor. Bu tutarlar, Top Produce ya da Khanna davalarındaki sanıklar hakkında kesinleşmiş tahsilat miktarı olarak tespit edilmiş sayılar değil; iş müfettişinin ve müdahil kuruluşların sunduğu sektörel delillerin parçası.

Mahkemenin önüne gelen açıklamalarda işe yerleştirme ücreti ödemesi istenen bazı kişilerin borçlanarak, ailelerinden para alarak veya mal varlıklarını satarak bu ödemeleri karşılamaya çalıştıkları anlatıldı. Community Law’ın açıklamasına göre kuruluşun ülke genelindeki hukuk merkezleri, yabancı işçilerin benzer işe yerleştirme talepleriyle karşılaştıklarını bildirdi. Ücretin yurt dışında istenmesi, çalışanların kanıt toplama ve şikâyet yollarına ulaşmasını da zorlaştırabiliyor.

İş vaadi için para ödemesi istenenler nereye başvurabilir?

Yeni Zelanda Göçmenlik İdaresi, kendisine iş teklifi veya vize desteği karşılığında para ödemesi için baskı yapıldığını söyleyen kişileri ihbarda bulunmaya çağırıyor. Employment New Zealand’ın Get Help başvuru sayfası üzerinden işyeri sorunu ve göçmen istismarıyla ilgili bildirim yapılabiliyor. Kurumun yayımladığı telefon numarası 0800 20 90 20. Yurtdışından arayacak kişilerin uluslararası erişim koşullarını ayrıca kontrol etmesi gerekiyor.

Ücretlerin geri alınması ve işverene karşı izlenecek yol farklı işlemler gerektirebiliyor. Göçmenlik İdaresi, iş vaadiyle yapılan dolandırıcılıklarda dolandırıcılıkta ödenmiş parayı geri almak için doğrudan tahsilat yapamadığını bildiriyor.

Yasanın 12A maddesi ise belirli koşullarda hukuka aykırı biçimde alınan tutarın geri istenmesine ilişkin hukuki dayanak içeriyor. Ödemeye dair banka dekontları, yazışmalar ve iş teklifi belgeleri bir uyuşmazlıkta hangi paranın niçin istendiğini belirlemek için kullanılabilecek kayıtlar.

Türkiye’den Yeni Zelanda’da çalışmak üzere başvuranlar için işe yerleştirme ücreti yasağının konusu, işin sağlanması karşılığında işverenin veya onun adına hareket eden bir aracının ücret istemesi. Çalışma vizesine ilişkin şartlar ayrı bir süreç olarak yürütülüyor; Transit Haber’in AEWV çalışma vizesinde 30 iş günü kuralı haberinde bu başvuru aşaması anlatılıyor. İş vaadiyle dolandırıcılık soruşturması ve AEWV vizesinin kaldırılmasına ilişkin teklif ise farklı olaylar hakkında bilgi veriyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Yeni Zelanda Hindistan vatandaşlarına iki çalışma vizesi açtı: 5 bin kişilik sınır

Güney Kore, E-7-4 vizesinin uzatılmasında belge sayısını azaltıyor

Özbekistan 1,32 milyon som veren vatandaşını Türkiye’de işe yerleştiriyor

Yeni Zelanda transit vizesini reddetti: Kadın yolcu yaklaşık üç yıldır adada mahsur