Lula’yı bekleyen dev sorun: Brezilya’nın kamu borcu millî gelirin yüzde 83’üne denk geliyor

Brezilya ekonomisi için açıklanan son borç verisinde, genel hükümetin brüt yükümlülükleri Eylül 2026 sonunda millî gelirin yüzde 82,9’una ulaştı. Merkez Bankasının 29 Ekim’de duyurduğu bu oran, 25 Ekim’de yeniden seçilen Luiz Inácio Lula da Silva’nın yeni dönemde karşılaşacağı mali koşulların başında geliyor. Fransız Uluslararası İlişkiler Enstitüsü (IFRI) araştırmacısı Jean-Louis Martin, 30 Ekim tarihli değerlendirmesinde yüksek faizlerin ve Kongredeki siyasi dengelerin Lula’nın ekonomi politikalarını sınırlayabileceğini yazdı.

IFRI’nin 30 Ekim değerlendirmesinde Martin, yüksek borç faizlerinin sanayi yatırımları için ayrılabilecek kaynakları daralttığını savunuyor. Ayrıca Kongrenin bütçe üzerindeki yetkilerini inceliyor.

Brezilya ekonomisi için kamu borcu ne kadar arttı?

Merkez Bankasının eylül ayı mali istatistiklerine göre genel hükümetin brüt borcu 11,1 trilyon reale ve gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 82,9’una çıktı. Bu oran 2025 sonunda yüzde 78,6 düzeyindeydi. Böylece yılın ilk dokuz ayında borcun millî gelire oranı 4,3 puan yükseldi. Banka, bu artışta faizlerin yanı sıra net borçlanmayı, kur hareketlerini ve nominal GSYH büyümesini ayrı etkenler olarak gösterdi.

Eylül sonundaki yüzde 82,9 oranı, genel hükümetin brüt borcunu ölçüyor. Merkez Bankasının aynı bültende yayımladığı konsolide kamu kesimi net borcu oranı ise yüzde 70. Farklı kapsamlarla hesaplanan bu iki seri, kamu maliyesinin ayrı göstergeleri. Martin’in IFRI yazısında kullandığı yaklaşık yüzde 83’lük büyüklük, bankanın eylül sonu brüt borç verisiyle örtüşüyor.

Reuters’ın 29 Ekim’de yayımladığı maliye haberinde, kamunun son 12 ayda hesaplanan faiz giderlerinin millî gelirin yüzde 8,99’una ulaştığı aktarıldı. Aynı dönemde faiz ve faiz dışı bütçe dengesinin birlikte oluşturduğu nominal açık yüzde 9,51 oldu. Merkez Bankasının verisinde eylül ayının tek başına faiz gideri 107,5 milyar real olarak yer aldı.

Faiz oranları kredi maliyetlerini nasıl etkiliyor?

Merkez Bankasının Para Politikası Komitesi (Copom), 16 Eylül’de Selic politika faizini çeyrek puan indirerek yıllık yüzde 13,75’e çekti. Banka, kararını açıklarken enflasyonun hedefe yaklaşması için para politikasındaki sıkılığın korunması gerektiğini bildirdi. IFRI’deki makalede Martin, aynı dönemde tüketici enflasyonunu yüzde 4,6 olarak veriyor ve yüksek reel faiz ortamının borçlanmayı pahalılaştırdığını savunuyor.

Martin’in Brezilya ekonomisi üzerine yaptığı hesaplara göre şirket kredilerinde faizler yüzde 25–30, hanehalkı kredilerinde yüzde 50–60 bandına kadar çıkabiliyor. Kredi kartı borçlarının belirli türlerinde ise çok daha yüksek oranlar görülebiliyor. Martin, Brezilya ekonomisi içinde özellikle orta ölçekli imalat işletmelerinin, inşaatın ve altyapı yatırımlarının finansmana erişimde zorlandığını belirtiyor. Tarım ticareti ve dış kaynak bulabilen bazı büyük sektörlerde koşulların farklılaştığını da ekliyor. IFRI araştırmacısı Brezilya’daki yaklaşık yüzde 9 reel faiz düzeyini, yüksek enflasyonla mücadele eden Türkiye ve Arjantin’de görülen faiz ortamıyla karşılaştırıyor. Martin, Brezilya ekonomisi üzerindeki borç faizini değerlendirirken para politikası ile federal bütçe kararlarının farklı kurumlarca alındığını belirtiyor.

Kongrenin yeni dağılımı Lula’nın bütçesini nasıl etkileyebilir?

Başkanlık yarışının ikinci turunda Lula, Yüksek Seçim Mahkemesinin açıkladığı 64 milyon 256 bin oyla yüzde 51,79’a ulaştı. Rakibi Flávio Bolsonaro yüzde 48,21’de kaldı. 4 Ekim’deki ilk turda ise Bolsonaro yüzde 47,03 ile Lula’nın önündeydi. Martin, ikinci tur öncesinde André Janones’in WhatsApp kampanyasını da ele alıyor. Transit Haber’in 25 Ekim seçim sonuçlarını konu alan önceki haberinde, ikinci tur sonuçlarına yönelik siyasi itiraz da yer almıştı. Yeni görev döneminde hükümetin yasa ve bütçe tasarıları için ayrıca parlamentoda destek bulması gerekiyor.

4 Ekim’de yapılan milletvekili seçiminde Liberal Parti (PL) Temsilciler Meclisinde 121 sandalyeye ulaştı. Brezilya Temsilciler Meclisinin resmî sonuç duyurusuna göre Lula’nın İşçi Partisinin de içinde bulunduğu PT-PCdoB-PV federasyonu 88 sandalye kazandı. Toplam 513 sandalyeli Mecliste her iki siyasi grubun da yasa teklifleri için başka partilerle işbirliği yapması gerekecek. Yeni seçilen milletvekillerinin görev dönemi 1 Şubat 2027’de başlayacak.

Koalisyon başkanlığı sisteminde merkez partilerin desteği bütçe müzakerelerinde belirleyici. Martin de yazısında bu parlamenter pazarlıkları ele alıyor. Özellikle milletvekillerinin kendi bölgelerindeki projelere kaynak ayırabilmesini sağlayan bütçe değişikliklerini ele alıyor. Kongrenin resmî bütçe portalında, 2026 için parlamenter değişikliklere izin verilen toplam tutar 64,57 milyar real. IFRI, 2026 bütçesi hazırlanırken parlamenter bütçe değişiklikleri için 61,4 milyar real ayrıldığını yazıyor.

Seçim sonrası ekonomi politikası için hangi kararlar bekleniyor?

Reuters’ın 26 Ekim’de yayımladığı değerlendirmeye göre Lula’nın ekibi, harcamaların artışını sınırlayan mevcut mali çerçeveyi korumayı planladığını bildirdi. Mevcut mali çerçeve, faiz ödemeleri hariç bütçe dengesi için hedefler içeriyor. IFRI araştırmacısı, faizlerin yüksek kaldığı bir dönemde yalnızca faiz dışı dengeyi sağlamanın hükümetin yatırım kapasitesini artırmakta yeterli olmayabileceği görüşünde.

Yeni dönemin gündeminde Brezilya ekonomisi için dolaylı vergi reformu takvimi de var. Brezilya’da dolaylı vergilerin yeniden düzenlenmesi 2023’te kabul edildi; IFRI’ye göre geçiş süreci 2033’e kadar uzanıyor. Reuters, yeni katma değer vergisi sisteminin 2027 başında uygulamaya geçmesinin planlandığını yazdı. Reformun farklı oranları ve istisnaları, hem kamu gelirlerini hem de şirketlerin vergi yükünü etkileyecek uygulama ayrıntıları arasında bulunuyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

ABD’ye kaçan Flávio Bolsonaro kendisini seçilmiş başkan ilan etti: Arjantin’de Milei’ye kaçışa yardım ettiği için suç duyurusu

Foreign Policy: Machado döndü, Venezuela’da seçim takvimi tartışılıyor

WhatsApp’la seçimi kazandı: Lula’nın WhatsApp ordusunun başındaki André Janones’in müthiş stratejisi

Paraguay’da oturum başvuruları için 5 günlük özel dönem başladı