Küresel ısınma mağdurları için ayrılan paralar nerede? Yerle bir olan Nepal hala bekliyor

Kayıp ve zarar fonu, Antalya’da 9 Kasım’da başlayacak COP31 iklim zirvesi öncesinde 2,8 milyar dolarlık finansman talebiyle gündemde. Lowy Institute’ta 6 Kasım’da yayımlanan analizlerinde Hemant Ojha ve Bhim Adhikari, iklim felaketlerinin ardından kaynakların ülkelere ulaştırılması için daha hızlı bir mekanizma önerdi. Lowy yazarları, Nepal seline ayrılan 21,6 milyon doların 6 Kasım itibarıyla hâlâ aktarılmayı beklediğini yazdı.

Birleşmiş Milletler iklim müzakereleri kapsamında oluşturulan Fonun Barbados Uygulama Yöntemleri (BIM) adlı ilk finansman dönemine 342 milyon dolar ayrıldı. Bu toplam, başvuruların yaklaşık sekizde birine karşılık geliyor. Yönetim Kurulu ilk hibe paketlerini Aralık 2026’daki toplantısında değerlendirecek. Fonun belirlediği 15 Aralık 2025–15 Haziran 2026 başvuru dönemi boyunca gelişmekte olan ülkeler, aşırı hava olaylarının ve uzun dönemli iklim etkilerinin yol açtığı kayıp ve zararlara karşı destek istedi.

Kayıp ve zarar fonu için 176 başvuru: 2,8 milyar dolar isteniyor

Fonun resmî başvuru kayıtlarında 29 Haziran 2026 itibarıyla 119 ülkeyi kapsayan 176 finansman talebi bulunuyor. Kurumun uygulama belgeleri ilk dönem için başvuru başına 5–20 milyon dolarlık hibe aralığı belirliyor. Yönetim Kurulunun temmuzdaki dokuzuncu toplantısında 92 milyon dolar daha ayırmasıyla başlangıç finansmanı 250 milyon dolardan 342 milyon dolara yükseltildi.

Lowy yazarları toplam bağış taahhüdünü yaklaşık 822 milyon dolar, kasaya giren miktarı yaklaşık 450 milyon dolar olarak aktardı.

Singapur Ulusal Üniversitesinin Güney Asya Araştırmaları Enstitüsünden Puspa Sharma ise 2 Kasım tarihli değerlendirmesinde daha ayrıntılı bir kayıt kullandı: 822,71 milyon dolarlık taahhüde karşılık 485,97 milyon dolar tahsil edildiğini yazdı.

Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerden 26 temsilcinin yer aldığı yönetim kurulu, kayıp ve zarar fonu başvurularını değerlendiriyor. Başvurular kurulda incelendikten sonra finansman kararı veriliyor. Uygulayıcı kurumun belirlenmesi de işlemin ayrı bir aşaması. Ojha ve Adhikari, yılda birkaç defa yapılan toplantılar ve başvuru bazında ilerleyen incelemelerin afet sonrasındaki ödeme takvimini uzattığını savunuyor.

Nepal için ayrılan 21,6 milyon dolarda hangi aşamaya gelindi?

26 Ağustos 2026’da Nepal’in Bhote Koshi ve Trishuli nehir havzalarında meydana gelen sel, yerleşim yerleriyle ulaşım altyapısına zarar verdi. Hidroelektrik tesisleri de selden etkilendi. Ülkenin yaşadığı afetin boyutu Nepal sel felaketi bilançosuna ilişkin Eylül kayıtlarına da yansıdı. Nepal hükümeti 31 Ağustos’ta Fon Yönetim Kurulundan acil mali destek istedi.

Fonun 22 Ekim’de yaptığı ilk olağanüstü toplantıda Nepal için geçici olarak 21,6 milyon dolar ayrıldı. Nepal makamlarının açıkladığı çerçeveye göre bunun 20 milyon doları olası ülke desteğine, 1,6 milyon doları ise gözetim giderlerine karşılık geliyor. Yönetim Kurulu, Nepal’in olağan başvuru takvimi dışında finansman talebi hazırlamasına izin verecek deneme usulünü de kabul etti. FRLD’nin 22 Ekim duyurusunda kararın statüsü geçici kaynak tahsisi olarak kaydedildi.

Nepal makamları, kayıp ve zarar fonu için ayrıntılı başvuru dosyası hazırlıyor. Fonun bir sonraki yönetim kurulu toplantısı 15–18 Aralık 2026 tarihlerinde Manila’da planlandı. Nepal’in afet sonrası iyileştirme ve yeniden inşa gereksinimi ülkenin ön değerlendirmesinde yaklaşık 4,7 milyar dolar olarak hesaplandı. Nepal makamlarının hesaplamasında afetin ilk ekonomik zararı yaklaşık 2,7 milyar dolar olarak kayda geçti.

Lowy yazarları hangi ödeme modelini öneriyor?

Hemant Ojha ve Bhim Adhikari, hazırlıkları afet gerçekleşmeden tamamlanan sigorta havuzlarıyla doğrudan destek kanallarının kullanılmasını öneriyor. Yazarlara göre sel ve fırtına gibi ani gelişen afetlerde önceden belirlenmiş koşullar sağlandığında yardım 14 gün içinde serbest bırakılmalı; daha büyük yeniden inşa hibelerinde başvuru sonrasındaki karar hedefi yaklaşık 90 gün olmalı.

Jamaika’da afetlerin mali etkisini karşılamak için başka bir ödeme modeli kullanılıyor. Dünya Bankası, 2025 Ekimindeki Melissa Kasırgası sonrasında önceden tanımlı koşulların gerçekleşmesiyle 150 milyon dolarlık afet tahvilinin tam ödeme koşulunu sağladığını 7 Kasım 2025’te duyurdu. Jamaika Tarım Bakanlığının Ekim 2026 açıklamasında ise Karayip Afet Risk Sigortası Kuruluşundan (CCRIF) 91,9 milyon doların 14 gün içinde alındığı belirtildi. Lowy analizinde bu iki ödeme deneyimi, önceden kabul edilen koşulların yardımın aktarım süresini kısaltabildiğine dair örnek olarak kullanılıyor.

Araştırmacılar daha uzun vadeli kuraklık, yer değiştirme ve yerleşim kaybı gibi süreçler için çok yıllı programlar öneriyor. Bu yaklaşımda Fon, bölgesel finansman kuruluşlarıyla birlikte ortak ödeme koşullarıyla denetim standartları belirleyebilecek. Yazarlar Avustralya’nın Pasifik ülkeleriyle geliştirdiği bölgesel dayanıklılık sistemlerini örnek veriyor. Kanada’nın Karayip ülkeleriyle yürüttüğü iklim finansmanı programına da değiniyor.

Antalya COP31’de iklim finansmanı nasıl ele alınacak?

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Sekretaryasının takvimine göre COP31, 9–20 Kasım 2026’da Antalya EXPO Center’da yapılacak. Konferansa Türkiye ev sahipliği yapıyor; COP Başkanı Murat Kurum, müzakereler başkanı Avustralya’dan Chris Bowen. Antalya’daki zirve, ülkelerin iklim yükümlülükleriyle uygulama ve finansman araçlarını görüşeceği toplantıların adresi.

Ojha ve Adhikari, kayıp ve zarar fonu için bölgesel sigorta kuruluşları üzerinden işleyebilen ödeme kanalları kurulmasını Antalya gündemine öneriyor. İlk ödemenin afetin ardından ne kadar sürede yapıldığının raporlanmasını da istiyorlar.

Antalya’daki toplantılara katılımın farklı yönleri de açıklandı. ABD Kongresi üyelerinden oluşan 19 kişilik heyetin COP31 programı 4 Kasım’da duyuruldu. Türkiye, iklim zirvesi için ayrıca yapay zekânın enerji tüketimine yönelik uluslararası taahhüt üzerinde çalışıyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Guardian: Antalya COP31 öncesi Türkiye ve Avustralya’nın kömür politikaları tartışılıyor

Türkiye-BAE rekabeti BM Genel Sekreterliği yarışına sıçradı: No To Lana kampanyasında Türkiye bağlantısı iddiası

Cyprus Mail, Holguín’e tepki gösteren Rum yönetimini eleştirdi

Rum basını Fidan’ın KKTC ziyareti için üç ihtimal sıraladı