Endonezya’da kahraman ilan edilen Marsinah’ın cinayeti 33 yıldır çözülemedi

Marsinah cinayeti, Endonezya’da 33 yıldır süren işçi hakları ve adalet tartışmalarının merkezinde. 1993’te öldürülen işçi hakları savunucusuna 2025’te ulusal kahramanlık unvanı verildi. Cinayet dosyası ise hâlâ sonuçlanmış değil. Lowy Institute’un 6 Kasım 2026’da yayımladığı değerlendirme, devletin geçmişteki hak ihlallerinin mağdurlarını onurlandırmasıyla faillerin belirlenmesine yönelik talepler arasındaki gerilimi inceliyor. Yazarı Myra Mentari Abubakar, 10 Kasım Ulusal Kahramanlar Günü yaklaşırken bu tartışmayı gazeteci Udin’in yeni adaylığıyla birlikte ele aldı.

Lowy Institute’un The Interpreter yayınındaki 6 Kasım analizi, Marsinah’ın 2025’te aldığı unvanın ardından cinayeti için yeniden soruşturma talep eden işçi örgütlerine odaklanıyor. Abubakar’a göre devletin geçmişteki şiddetin mağdurlarına verdiği payeler, geçmiş davaların cezai sorumluluğu bakımından ayrı bir tartışma yaratıyor. Analist, özellikle 1990’lı yılların dava kayıtlarını, 2026’daki insan hakları yasa taslağını ve basın örgütlerinin girişimlerini yan yana değerlendiriyor.

1993’te işçi eylemine katıldı, günler sonra ölü bulundu

Doğu Cava’nın Sidoarjo kentindeki bir saat fabrikasında çalışan Marsinah, Mayıs 1993’teki ücret eylemine katıldı. Çalışma arkadaşlarının askerî birimde sorgulandığını öğrenmesinin ardından 5 Mayıs’ta yerel askerî komutanlığa gittiği aktarıldı. Cesedi Nganjuk bölgesinde bulundu. Dönemin basın ve insan hakları kayıtları, bedeninde işkence ve ağır şiddet izleri bulunduğunu belirtiyordu.

Uluslararası Çalışma Örgütünün (ILO) kayıtlarına göre Marsinah cinayeti sonrasında fabrika sahibi ve çalışanları hakkında yargılama yürütüldü. Bazı sanıklara mahkûmiyet kararı verildi; Endonezya Yüksek Mahkemesi ise Mayıs 1995’te önceki mahkûmiyetleri kaldırdı. Hükümet, ILO’ya soruşturmanın sürdüğünü bildirdi. Daha sonraki araştırmalarda sorumluların kesin biçimde belirlenememesi, olayın Endonezya işçi hareketinin sembolik davalarından biri olarak kalmasına yol açtı.

Marsinah cinayeti için 2025’te verilen unvan neyi değiştirdi?

Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto, 10 Kasım 2025’te Marsinah’a ulusal kahramanlık unvanını verdi. Cumhurbaşkanlığının 116/TK/2025 sayılı ve 6 Kasım tarihli kararnamesinde adı geçen on kişi arasında eski Cumhurbaşkanı Suharto da bulunuyordu. Marsinah’ın öldürülmesi, Suharto yönetiminin hüküm sürdüğü dönemde yaşanmıştı. Aynı kararnamede iki ismin yer alması, Lowy Institute yazarının devlet hafızasına ilişkin değerlendirmesinde özel yer tutuyor.

Cumhurbaşkanlığı Sekretaryasının resmî duyurusunda Marsinah’ın işçi ve insan hakları mücadelesindeki rolü gerekçe gösterildi. Devlet Sekreteri Prasetyo Hadi’ye, ödül töreninin ardından Marsinah cinayeti için yeniden soruşturma başlatılıp başlatılmayacağı soruldu. ANTARA’nın 10 Kasım 2025 tarihli haberine göre Hadi, unvanın verilmesi ile cinayet soruşturmasının birbirinden ayrı konular olduğunu açıkladı. Bu açıklamayla birlikte ödül kararının ardından yeni bir cezai soruşturma başlatıldığı duyurulmadı.

2026’da insan hakları komisyonuna yeniden başvurdular

Ölümünden 33 yıl sonra, 5 Mayıs 2026’da bir anma komitesi Ulusal İnsan Hakları Komisyonuna (Komnas HAM) başvurdu. Başvuranlar Marsinah cinayeti hakkında ağır insan hakları ihlali kapsamında inceleme yapılmasını talep ederken Suara’nın toplantıya ilişkin haberine göre komisyon temsilcileri, 2013’teki önceki inceleme dosyasının arşivde bulunamadığını bildirdi. Komisyon Başkanı Anis Hidayah, önceki çalışmada elde edilen bulguların yeniden araştırılacağını söyledi.

Lowy Institute yazarı, eski Ceza Kanunu kapsamındaki süre aşımı sorununu da ele alıyor. Abubakar, Marsinah’ın öldürüldüğü tarih nedeniyle 2011’de olağan cinayet suçuna ilişkin zamanaşımı süresinin dolduğunu belirtiyor; işçi hakları savunucuları ise Marsinah cinayeti için ağır insan hakları ihlali sınıflandırması talep ediyor. Başvurunun nasıl sınıflandırılacağı konusunda yapılmış yeni bir yargı kararı araştırmanın yayımlandığı tarihte açıklanmış değildi.

Gazeteci Udin için yeni kahramanlık adaylığı

Analiz, 1996’da öldürülen gazeteci Fuad Muhammad Syafruddin’in dosyasını da ele alıyor. Udin adıyla tanınan Bernas gazetesi muhabiri, Yogyakarta yakınlarındaki Bantul bölgesindeki yolsuzluk iddialarını haberleştiriyordu.

Ağustos 1996’da ağır saldırıya uğradı ve hayatını kaybetti. Davada suçlanan bir kişinin 1997’de beraat ettiği, cinayetin faillerine ilişkin tartışmanın yıllarca sürdüğü aktarıldı.

Sosyal İşler Bakan Yardımcısı Agus Jabo Priyono, 29 Ekim 2026’da gazetecilik örgütlerinin Udin’e ulusal kahramanlık unvanı verilmesi önerisini destekledi. Tirto ve diğer yerel yayınların aktardığı açıklamaya göre dosyanın önce Bantul yönetiminde incelenmesi, ardından eyalet ve merkezi değerlendirme aşamalarından geçmesi gerekiyor. Udin’in adaylığı henüz sonuçlanmadı.

İnsan hakları yasası taslağı hangi aşamada?

İnsan Hakları Bakanlığı, Şubat 2026’da hazırladığı yasa değişikliğiyle Komnas HAM’a ağır insan hakları ihlallerinde daha geniş soruşturma yetkisi tanımayı önerdi. Bakan Natalius Pigai, 20 Şubat’ta başsavcıyla yaptığı görüşmenin ardından yeni yetkinin yasa taslağına konulduğunu açıkladı. Bakanlığın 11 Mayıs duyurusunda taslağın kamuoyu görüşüne açıldığı bildirildi. Haziran kaydında görüşmeler sürüyordu.

Bu tartışma ülkenin 2026 yılı Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi başkanlığını yürüttüğü döneme denk geliyor. Endonezyalı Büyükelçi Sidharto Reza Suryodipuro, 8 Ocak’ta Konsey Başkanı seçildi. Abubakar, Marsinah ve Udin dosyalarının geleceğinin unvan kararlarından çok ceza soruşturması yetkileri ve kurumların geçmiş dosyaları ele alma biçimiyle bağlantılı olduğunu savunuyor.

İlgili haberler

• Endonezya–Portekiz işçi anlaşması görüşmeleri
• Yeni Zelanda’da vize tehdidiyle karşılaşan göçmen işçiye ödeme kararı
• Halk TV yayınında kesinti ve kayyum kararı

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Lowy: Rusya’nın gaz ortaklığı Endonezya’yı Çin’e karşı korumuyor

Lahey’de uzlaştılar, denizde balıkçı tekneleri krizi sürüyor

Dolar borcu olan ülkeleri ne bekliyor? Endonezya’nın başına geldi