Rusya’daki laboratuvar ölümü İsrail’in mRNA veba aşısını yeniden gündeme taşıdı

Rusya’nın Irkutsk bölgesindeki veba araştırma enstitüsünde çalışan 28 yaşındaki bir kadının nedeni belirlenemeyen pnömoni sonrası ölümü, 2025’te yayımlanan İsrail mRNA veba aşısı çalışmasını yeniden gündeme taşıdı. IBTimes UK’nin 5 Ekim tarihli haberinde, Tel Aviv Üniversitesi ile İsrail Biyolojik Araştırma Enstitüsü araştırmacılarının geliştirdiği deneysel mRNA-LNP adayının farelerde pnömonik vebaya karşı güçlü koruma sağladığı hatırlatıldı. Çalışma insanlarda denenmiş bir aşıyı değil, hayvan deneyleri aşamasındaki bir araştırma adayını konu alıyor.

Bilimsel çalışmanın kendisi Nisan 2025’te Advanced Science dergisinde yayımlandı. Hakemli makalede araştırmacılar, Yersinia pestis bakterisinin LcrV ve F1 antijenlerini hedefleyen iki bileşenli mRNA formülünü değerlendirdi. Fare modelinde burun yoluyla verilen ölümcül bakteri maruziyetine karşı bağışıklık yanıtı ve koruyuculuk ölçüldü. Araştırma ekibi, birleşik F1+LcrV mRNA yaklaşımının iki yüksek virülanslı Y. pestis suşu ile kapsülsüz atipik bir suşa karşı koruyucu etkinlik gösterdiğini bildirdi.

İsrail mRNA veba aşısı hangi aşamada?

İsrail mRNA veba aşısı, hâlen deneysel araştırma aşamasında. Makale, insanlarda güvenlik veya etkinlik deneyi sunmuyor. Çalışmanın temel sonucu farelerde elde edilen bağışıklık ve sağkalım verilerine dayanıyor. Araştırmacılar bunu pnömonik vebaya karşı mRNA platformunun kullanılabilirliğini inceleyen kapsamlı bir preklinik çalışma olarak tanımlıyor. Adayın klinik kullanıma geçebilmesi için insan çalışmalarını da içeren ayrı geliştirme aşamaları gerekiyor.

Aynı araştırma grubunun daha önce F1 antijenini kullanan tek dozluk bir mRNA-LNP yaklaşımı da farelerde değerlendirilmişti. 2025 çalışması, LcrV bileşenini ekleyerek hedef yelpazesini genişletti. Araştırmacılar pnömonik vebayı seçme gerekçeleri arasında hastalığın yüksek ölümcüllüğünü ve biyogüvenlik açısından taşıdığı önemi sayıyor. Makalede kullanılan teknoloji, SARS-CoV-2 aşılarından bilinen lipid nanoparçacık içinde mRNA taşıma prensibinden yararlanıyor; hedef antijenler ise Y. pestis bakterisine özgü.

Rusya’daki laboratuvar çalışanının ölümünde son durum

Rusya’daki olayla ilgili resmî tablo 6 Ekim’de daha netleşti. Reuters’ın Rospotrebnadzor açıklamasına dayandırdığı habere göre hayatını kaybeden laboratuvar çalışanıyla temas eden kişilerde veba saptanmadı. Yaklaşık 200 kişi başlangıçta gözetim altına alınırken temaslıların çoğu daha sonra serbest bırakıldı. Testlerde bazı kişilerde COVID-19 ve rinovirüs bulundu; Rus sağlık kurumu temaslılarda veba veya başka ağır tehlikeli enfeksiyon etkeni tespit edilmediğini açıkladı.

Transit Haber, Irkutsk’taki ilk karantina ve temaslı takibini 4 Ekim’de Rusya veba alarmı haberinde aktarmıştı. Yeni dosyanın odağı 2025 tarihli İsrail araştırması.

Pnömonik veba nasıl bulaşıyor?

Dünya Sağlık Örgütünün 29 Eylül 2026 güncellenmiş bilgi notuna göre veba, Yersinia pestis bakterisinin neden olduğu zoonotik bir hastalık. İnsanlara enfekte pire ısırığı, enfekte doku veya sıvılarla temas ve pnömonik veba hastasından solunum parçacıklarının alınması yoluyla geçebiliyor. Pnömonik form akciğerleri etkiliyor ve erken tedavi edilmediğinde ağır seyrediyor. WHO, antibiyotik tedavisinin etkili olduğunu; erken tanı ve tedavinin yaşam kurtardığını belirtiyor. Hastalığın en yaygın klinik formu bubonik veba.

WHO verilerine göre 2019-2025 döneminde bildirilen insan veba vakalarının büyük bölümü Demokratik Kongo Cumhuriyeti ile Madagaskar’da görüldü. Hastalık doğal odakların bulunduğu başka bölgelerde de ortaya çıkabiliyor. Seyahat edenlerin risk değerlendirmesi, gidilecek bölgedeki güncel sağlık duyuruları ve temas biçimine göre yapılıyor. Transit Haber’in seyahatlerde aşı ve sağlık belgesi rehberi, sınırda istenen aşı belgesi ile tıbbi risk değerlendirmesinin farklı başlıklar olduğunu karşılaştırıyor.

“Tek ülke” iddiasının dayanağı sınırlı

İsrail pnömonik vebaya karşı mRNA aşısı geliştiren “tek ülke” değil. Güncel bilimsel yayın taramasında İsrail ekibinin çalışması açık biçimde belgeleniyor; ancak dünyadaki bütün kamu, üniversite ve özel laboratuvar programlarını kapsayan kapsamlı bir resmî envanter bulunmuyor.

Araştırma programının sonraki adımı, hayvan deneylerinden elde edilen bağışıklık ve güvenlik verilerinin daha geniş preklinik çalışmalarla desteklenmesi. Hakemli makale insanlarda bir doz, ruhsat takvimi veya kullanım tarihi vermiyor. İsrail mRNA veba aşısı için kamuya açık doğrulanabilir kilometre taşı, 2025’te yayımlanan fare deneyleri. Araştırmacılar F1 ve LcrV antijenlerini birlikte taşıyan formülün farklı Y. pestis suşlarına karşı koruma sağlamasını, tek antijenli önceki tasarıma göre daha geniş bir yaklaşım olarak değerlendiriyor. İnsan çalışmalarına geçiş için ayrıca klinik protokol hazırlanması ve düzenleyici izin süreçlerinin tamamlanması gerekecek. Makalede iki farklı yüksek virülanslı vahşi tip suşun yanı sıra kapsülsüz atipik bir suşla da koruma denendi. Araştırmacılar bağışıklık yanıtını antikor düzeyleri ve maruziyet sonrası sağkalım ölçümleri üzerinden izledi. Çalışma, formülün hangi klinik dozda kullanılacağına dair insan verisi sunmuyor; mevcut sonuç seti laboratuvar hayvanlarıyla sınırlı.

İsrail mRNA veba aşısı araştırması Rusya’daki sağlık soruşturmasından yaklaşık bir buçuk yıl önce yayımlandı. 2026’daki Irkutsk olayı, eski çalışmayı uluslararası haber akışına yeniden taşıdı. Rusya’daki temaslılarda 6 Ekim itibarıyla veba saptanmazken, İsrail’deki aşının durumu preklinik aşamada. Rusya’ya uzun süreli gidecek yabancılar için yürürlükteki ayrı sağlık muayenesi prosedürü ise Rusya yabancı sağlık kontrolü rehberinde güncel kurallarıyla bulunuyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Litvanya’da 137. madde için 106 oy: Amerikan üssü için yasal zemin hazırlanıyor

27 diplomat resti: İngiltere, İsrail’e karşı sınır dışı seçeneğini masaya koydu

New York’ta kızamık alarmı: 108 vaka sonrası afet acil durumu ilan edildi

ABD’den İsrail’e Irak’ı bombalaması için “yeşil ışık” iddiası: Hedefte İran yanlısı milisler var