Çin medyasının Güneydoğu Asya’da 11 ülkede yayılımı incelendi

Çin medyası, 9 Ekim 2026’da yayımlanan yeni bir araştırmada Güneydoğu Asya’nın 11 ülkesinde gazeteler, televizyon kanalları, haber ajansları ve gazeteci eğitim programları üzerinden incelendi. Washington merkezli Center for Strategic and International Studies (CSIS) bünyesindeki Lauren Mai, Andreyka Natalegawa, Gregory B. Poling ve Japhet Quitzon’un hazırladığı Güneydoğu Asya’da Çince Medya Ortamını Anlamak başlıklı rapor, Çin devlet medyasının bölgedeki yerel kurumlarla kurduğu bağlantıları ülke ülke sıralıyor.

Filipinler’de 2000 yılından bu yana 12 içerik paylaşımı ortaklığı kaydedildi; Tayland’da 2015–2019 dönemindeki anlaşmaların sayısı en az 13 olarak verildi.

Araştırma, Çin medyası ile bağlantılı kurumları mülkiyet, içerik tedariki, yayın dili, okur kitlesi ve eğitim faaliyetlerine göre inceliyor. CSIS, bir ülkedeki Çince konuşan nüfusun büyüklüğünü ve Çin devletiyle ilişkili kurumların yayın erişimini ayrı ölçüyor. Malezya ve Singapur’da köklü yerel Çince basın bulunurken Vietnam’da yabancı yayınlara uygulanan lisans ve çeviri kuralları farklı bir medya ortamı yaratıyor. Çin medyası hakkında karşılaştırma yapmak için gereken güncel okur ve tiraj ölçümleri ülkelerin bir bölümünde bulunmuyor.

Çin medyası Filipinler’de hangi yayınlarla ortaklık kurdu?

CSIS’in Filipinler bölümüne göre Xinhua ve People’s Daily gibi Çin devletine bağlı medya kuruluşları ülkede yerel faaliyetler oluşturdu. 2000 yılından itibaren Çin devlet medyası ile Filipinler’deki yayınlar arasında 12 içerik paylaşımı ortaklığı müzakere edildi. Raporda Çin bağlantılı yayınların İngilizce ve Filipinceye ağırlık vererek Çince okur grubunun ötesine ulaştığı, yerel içerik üreticileriyle de çalıştığı kaydediliyor. Ülkedeki İngilizce ve Filipince haber tüketiminin genişliği, yayın dilini önemli bir tercih haline getiriyor.

Filipinler’de bağımsız tarihsel geçmişe sahip Chinese Commercial News ve World News gibi Çince gazeteler de yayın yapıyor. Chinese News TV ile ABS-CBN arasında 2021’de hafta içi Mandarin haber yayını için anlaşma yapıldığı kaydedildi. Çinli kurumların basın mensuplarına yönelik çalışmaları arasında, Çin Ulusal Radyo ve Televizyon İdaresine bağlı enstitünün 2019’da Pekin’de Filipinli gazeteciler için düzenlediği seminer de bulunuyor. CSIS araştırmacıları, yerel izleyici davranışlarına ilişkin sınırlı veriler ve televizyonla radyonun güçlü konumu nedeniyle bu iş birliklerinin erişimini ayrıca değerlendiriyor.

Tayland’da beş yılda en az 13 içerik anlaşması

Tayland örneğinde anlaşma sayısı daha dar bir zaman aralığına ait. CSIS raporu, iki ülkedeki medya şirketlerinin 2015–2019 arasında en az 13 içerik paylaşımı anlaşması imzaladığını aktarıyor. Bu anlaşmalar, Tayland’daki yayınların Çin kaynaklarından hazırlanmış haber veya programları yeniden yayımlamasına imkân veriyor. Xinhua Thailand, China Daily, China Radio International ve Çin Merkez Televizyonu gibi kurumların Tayca ve Mandarin içerikleri ülke medya ortamında bulunuyor. China Radio International bağlantılı Global CAMG Group’un Bangkok’ta 103 Like FM adlı radyoya 2011’den beri sahip olduğu da araştırmada kaydediliyor. CSIS, Tayland’daki medya faaliyetlerini yerel dilde erişim, Mandarin konuşan topluluklara yönelik yayın ve telekomünikasyon yatırımları başlıklarında inceliyor. Çin medyası Tayland’da bir yandan içerik anlaşmalarıyla, bir yandan da radyo ve dağıtım altyapısındaki kurumsal varlığıyla belgeleniyor.

Malezya’da dört gazete Çince medya pazarının yüzde 90’ını oluşturuyor

Malezya için 9 Ekim araştırmasında en az 13 Çince gazete sayılıyor. Sin Chew Daily, China Press, Nanyang Siang Pau ve Guang Ming Daily adlı dört yayın, ülkedeki Çince medya tüketiminin yaklaşık yüzde 90’ını karşılıyor. Gazeteler, Media Chinese International şirketi aracılığıyla Çin’le ticari ilişkileri bulunan Malezyalı iş insanı Tiong Hiew King’in mülkiyetinde. Raporda bu mülkiyet ve Çin’le ticari bağlar, yayın içeriklerinin incelendiği kurumsal arka planı oluşturuyor.

Bağımsız Freedom House Malezya incelemesi de bu dört yayının güçlü pazar konumunu ve Çin’le ilişkili şirket sahipliğini belgeliyor. Kuruluşun 2019–2021 dönemini kapsayan çalışması, bazı Malezya gazetelerinin Çin devlet medyasından haber devraldığını ve Hong Kong protestoları üzerine temelsiz iddiaları yayımladığını bildiriyor. Aynı inceleme, Malezya’da farklı dillerde eleştirel Çin haberlerinin de bulunduğunu ve kamuoyunun Çin devletinin açıklamalarına şüpheyle yaklaşabildiğini kaydediyor. Çin medyası ile ilişkiler bakımından bu yayınların Güney Çin Denizi ihtilafları gibi konulardaki içerik tercihleri ayrıca araştırılmış.

Singapur ve Kamboçya basınında hangi yayın modelleri var?

Singapur’da iki büyük yayıncı var: SPH Media ve Mediacorp. Bu kuruluşlar gazete çıkarıyor ve Mandarin televizyon kanalları işletiyor. CSIS’in aktardığı son erişilebilir tiraj ölçümünde Lianhe Zaobao gazetesinin 2021 günlük toplam dolaşımı 136 bin 900 olarak veriliyor; bunun 85 bin 200’ü basılı, 51 bin 700’ü dijital. Kanal 8’in 2017’de yaklaşık 2,1 milyon kişiye ulaştığı da tarihli bir yayın ölçümü. Araştırmacılar bu verileri farklı yılların gözlemleri olarak yayımlıyor.

Kamboçya’da Cambodia China Times ve Jian Hua Daily gibi yerel Çince yayınlar var. Xinhua ile Global Times üzerinden yapılan içerik paylaşımı iş birlikleri de rapora girdi. Aralık 2024’te Phnom Penh’de düzenlenen Kamboçya–Çin medya forumu, iki ülkenin basın kuruluşları arasındaki temaslardan biri. Laos’ta ise 2018’de Lao News Agency ile Vientiane’deki Çin Ticaret Odası arasında Çince gazete çıkarılmasına yönelik anlaşma imzalandı. Çin medyası iki ülkede de yerel yayın olanakları ve konuşulan dillerle birlikte inceleniyor.

ASEAN’ın 9 Haziran 2026 tarihli açıklaması, ASEAN–Çin Medya İş Birliği Forumu’na katılan basın temsilcileri ve içerik üreticileriyle yapılan resmî görüşmeleri kayda geçiriyor. ASEAN Genel Sekreter Yardımcısı Nararya Soeprapto’nun konuşmasında medya iş birliği, karşılıklı güven ve topluluklar arası temas başlıkları yer aldı. Bu resmî etkinlik, ülkeler arasında kamuya açık kurumsal iş birliğinin güncel örneklerinden biri.

Vietnam’da sıkı yayın kuralları, Endonezya’da köklü yerel basın

Vietnam’da yabancı yayıncılar ruhsat almak zorunda. CSIS’e göre televizyonlarda yabancı kanal oranı sınırlı tutuluyor; ithal programlar devletin onayladığı çevirmenler aracılığıyla Vietnamcaya çevriliyor. Vietnam Haber Ajansı ile Xinhua arasında 2024’te profesyonel iş birliği anlaşması imzalandığı da raporda kayıtlı. Çin bağlantılı Çince yayınların hedef kitlesi, ülkedeki baskın Vietnamca haber tüketimi karşısında görece sınırlı kalıyor.

Endonezya’da Çince yayın yapan gazetelerin geçmişi farklı bir siyasi döneme uzanıyor. Suharto yönetimi altında Çincenin kamusal alandaki kullanımına uygulanan kısıtlamalar, Çince basın ortamını da daralttı.

Sonraki reformlarla Harian Indonesia, International Daily News ve başka yerel gazetelerin yayın faaliyetleri genişledi. Ne var ki tiraj verileri birbirini tutmuyor: Bazı tahminler Çince gazetelerin toplam abone sayısını 30 bin olarak verirken yayıncıların ilan ettiği basılı dolaşım sayıları daha yüksek. Araştırma, pazarın güncel büyüklüğünü bu veri sınırlılığıyla birlikte aktarıyor.

11 ülkede izleyici verisi ve etki nasıl ölçülüyor?

Brunei ve Doğu Timor (Timor-Leste) dahil 11 ASEAN ülkesinin ele alındığı CSIS çalışması, Çin medyası üzerine ülke profilleri sunuyor. Brunei’de medya üzerindeki sıkı devlet denetimi, Çinceden Malaycaya farklı yayın seçenekleri ve erişilemeyen tüketim ölçümleri raporda ayrı ayrı işleniyor. Myanmar’da Çince basının askerî yönetimin izinleriyle sınırlandığı, Çin sınırındaki bazı toplulukların Çin altyapısına bağlı haber kaynaklarını daha kolay takip edebildiği kaydediliyor. Böylece araştırmanın kapsamı ülke adlarını bir tabloda sıralamanın ötesine geçiyor.

Raporun sonuç bölümünde CSIS ekibi, Çin diasporasının tek biçimli bir nüfus olmadığını; kuşaklara ve yaşanılan ülkelerde konuşulan dillere göre medya alışkanlıklarının değiştiğini yazıyor. Nüfus sayımlarındaki eksikler, basılı gazete tirajlarının güncelliği ve dijital platformların ölçüm yöntemleri, ülke karşılaştırmalarında kullanılan verilerin sınırlarını belirliyor. Freedom House’un 2022 tarihli küresel medya nüfuzu araştırması da hükümet bağlantılı içerik dağıtımını, gazeteci eğitimi faaliyetlerini ve yerel basın kuruluşlarının farklı tepkilerini başka bir ülkeler arası veri setiyle inceliyor.

Daha önce yayımlanan Çin araştırma gemilerinin denizaltı kablo hatları yakınlarındaki faaliyetleri dosyası da bir CSIS çalışmasına dayanıyordu; o incelemede uydu ve gemi hareketi verileri öne alınıyordu. Lowy Institute’ün Tayvan’a ilişkin karantina senaryosu ile Xi Jinping’in Tayvan açıklaması, Çin’in bölgesel güvenlik politikasının ayrı başlıklarıydı. 9 Ekim tarihli yeni CSIS dosyası ise haber kuruluşlarının mülkiyeti, içerik alışverişi ve izleyici verileri üzerinden bölgesel medya ilişkilerini kayıt altına alıyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Rusya ambargoyu böyle aşıyor

Kuzey Kore’nin 17 ülkeye uzanan 100 bin kişilik işçi ağı: Öğrenci vizesi yöntemini kullanıyorlar

Çin araştırma gemilerinin denizaltı kablo hatları yakınlarında çok fazla zaman geçirdiği tespit edildi

Tayvan’a ilk F-16’lar indi, Kuzey Kore’den ABD’ye Çin uyarısı geldi: İyi düşünün