ABD Rus dizeline kapıyı açtı: Trump’ın Putin’le anlaşması neden fiyatları düşürmeyebilir?

Rus dizeli anlaşması 9 Ekim 2026’da ABD Başkanı Donald Trump’ın Vladimir Putin ile yaptığı görüşmenin ardından açıklandı. Washington yönetimi, Rusya kaynaklı motorinin satışına ve ithalatına ilişkin yaptırımlarda geçici izin verdi. ABD Hazine Bakanlığının OFAC duyurusu aynı gün 135 sayılı genel lisansın yayımlandığını doğruladı. Trump’ın sözünü ettiği ilk miktar 300 bin ton. Fransa merkezli Le Grand Continent ise yeni yakıtın fiyatları ne ölçüde etkileyebileceğini ve Rusya’nın üretim kapasitesini 10 Ekim tarihli analizinde değerlendirdi.

Reuters’ın 9 Ekim tarihli haberine göre Trump, Rusya’nın 300 bin tondan fazla dizeli hemen ABD ve dünya pazarına sunacağını, kasımda 500 bin tonluk ek tedarik planlandığını duyurdu. Daha sonraki aşama için 1 milyon tonluk bir parti de açıkladı. Washington’daki açıklamanın hemen ardından dizel vadeli işlem fiyatları gerilerken piyasa uzmanları kalıcı indirim konusunda farklı değerlendirmelerde bulundu.

Rus dizeli anlaşması için OFAC hangi izni verdi?

OFAC’ın 9 Ekim tarihli 135 numaralı genel lisansında Rusya menşeli dizelin satışı, teslimi, boşaltılması ve ithalatıyla bağlantılı, belirtilen Amerikan yaptırım düzenlemeleri kapsamında normalde yasaklanan işlemlere izin veriliyor. Lisans, ABD’ye ithalatı da açıkça kapsıyor. Belgedeki son süre 7 Nisan 2027 Doğu ABD yaz saatiyle 00.01 olarak yazılı. İzin belirli bir şirketin münferit talebinden ziyade kapsamına uyan işlemlere uygulanacak genel lisans biçiminde yayımlandı.

Aynı metnin ikinci paragrafında, Rusya Merkez Bankasının, Ulusal Refah Fonunun veya Maliye Bakanlığının ABD bankalarındaki hesaplarından borç kaydıyla para çekilmesine izin vermiyor. Yaptırım istisnası Rusya’dan gelen dizel ürününe ve tanımlanan işlemlere ilişkin; kapsamın hukuki dayanağı Amerikan OFAC düzenlemeleri. Avrupa Birliğinin Rus petrol ürünlerinin ithalatına getirdiği kısıtlamalar kendi mevzuatı altında uygulanıyor.

Le Grand Continent’in 10 Ekim analizinde Avrupa’nın Şubat 2023’ten beri Rus rafine petrol ürünlerinin ithalatını yasakladığı hatırlatılıyor. Yayın, OFAC lisansının süresinin 2027 nisanına kadar uzanmasını önceki kısa süreli istisnalarla karşılaştırıyor.

300 bin tonluk ilk sevkiyat fiyatları neden sınırlı etkileyebilir?

Piyasa büyüklüğü ile Rus dizeli anlaşması için vaat edilen ilk sevkiyatın karşılaştırılması, fiyat tartışmasının merkezinde. Le Grand Continent, 300 bin tonun yaklaşık 2,2 milyon varil ettiğini ve Rusya’nın normal koşullardaki dizel ihracatının üç günlük hacminden az olduğunu hesaplıyor. Rus rafinerilerinin yaz aylarındaki hasar ve üretim kesintileri de teslimat takvimini etkileyebilecek bir başka değişken. Dergi, rafinerilerin yaklaşık yüzde 60 kapasiteyle çalıştığını aktarırken bu rakamı analizinin üretim tahmini olarak kullanıyor.

Associated Press’in enerji uzmanlarıyla yaptığı 9 Ekim değerlendirmesinde, açıklanan Rus dizelinin uluslararası pazarda önemli bir ek arz yaratmak yerine alıcılar arasında yer değiştirebileceği görüşü yer aldı. Mevcut rafineri yetersizliği ve Körfez’deki enerji altyapısına ilişkin kesintiler fiyat oluşumunu etkiliyor. Analistlerin temel hesabı, piyasaya girecek toplam ilave ürün miktarı ile açıklanan sevkiyatın aynı büyüklükte olmaması.

Ülkedeki yüksek akaryakıt fiyatlarının önceki aşaması Transit Haber’in 18 Eylül tarihli ABD dizel fiyatları haberinde yer almıştı. Eylül ortasında haftalık ABD ortalaması 6,285 dolar/galon olarak açıklanmıştı. Reuters, 9 Ekim haberi için AAA’nın bir gün önceki yaklaşık 6,28 dolar/galon ortalamasını aktardı. Trump-Putin görüşmesinden sonra vadeli piyasalardaki ilk gerileme ile sürücülerin pompalarda ödeyeceği fiyatın sonraki haftalardaki seyri ayrı zamanlarda ölçülüyor.

Trump ne kadar Rus dizeli açıklamıştı?

Trump, Rus dizeli anlaşması kapsamında ilk 300 bin tonun ardından kasım ayında 500 bin ton ve sonrasında 1 milyon ton daha tedarik edileceğini söyledi. Le Grand Continent’in aktardığı açıklamada, rafinerilerin durumuna bağlı olarak ilave 3 milyon tonluk sevkiyattan da söz edildi. Bu son miktar açıkça koşullu ifade edildi. Kremlin’in anlaşmayı doğruladığı ve Putin’in küresel ekonomiye olumlu etkiden söz ettiği de Fransız yayınının aktardıkları arasında bulunuyor.

Hacmin tamamı için tarihlendirilmiş sevk ve liman teslim çizelgesi yayımlanmış değil. Rus rafinerilerine yönelik Ukrayna saldırıları nedeniyle üretimde yaşanan kesintiler, Rusya’nın daha önce iç pazarı önceleyerek dizel ihracatını sınırlandırmasıyla birlikte analizin diğer bölümünü oluşturuyor.

Reuters da Rus rafinerilerinde son dönemdeki hasarın sevkiyatın sonraki aşamaları üzerinde etkili olabileceğini yazdı. Bu verilerle açıklanan plan ile fiilî sevkiyatın sonraki bildirimleri karşılaştırılabilecek.

Ukrayna üzerindeki baskı tartışması nereden çıktı?

Ukrayna savaşından gelen diplomatik tepki, Rus dizeli anlaşması kararına Ukrayna savaşından gelen diplomatik tepki eşlik etti. Reuters’ın aktardığına göre Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, yaptırımların gevşetilmesini sert sözlerle eleştirdi. ABD’de Cumhuriyetçi milletvekili Don Bacon da Rusya’nın savaş finansmanını hedefleyen yaptırımların sıkılaştırılmasını savundu. Le Grand Continent, anlaşmanın Washington–Moskova ilişkilerini normalleştirmeye ve Kiev üzerindeki baskıyı artırmaya yarayabileceğini ileri sürüyor. Trump yönetimi ise anlaşmanın fiyatları düşürmek ve yakıt arzını artırmak amacıyla yapıldığını açıkladı.

ABD Senatosu Dış İlişkiler Komitesinde yayımlanan 9 Ekim tarihli Jeanne Shaheen, Chuck Schumer ve Elizabeth Warren açıklaması da Rus dizeli anlaşması kapsamında tanınan izni eleştiriyor. Demokrat senatörler, bu ticaretin Moskova’ya gelir sağlayabileceğini ve Ukrayna’ya yönelik yaptırım politikasını zayıflatabileceğini savunuyor. Öte yandan Rus rafinerilerini hedef alan saldırılar konusundaki Washington–Kiev görüş ayrılığı daha önce Rusya’nın Ukrayna altyapısına yönelik hava saldırıları bağlamında gündeme gelmişti.

Hürmüz ve ABD iç siyasetinin anlaşmadaki yeri

Trump, açıklamasını Hürmüz Boğazı’ndaki enerji geçişiyle ve ABD’deki yüksek dizel maliyetiyle ilişkilendirdi. Reuters, 28 Şubat’tan beri İran savaşının küresel yakıt arzını daralttığını, Amerikan dizel fiyatlarının da bu dönemde belirgin biçimde yükseldiğini kaydetti. Nakliye şirketleri ile tarım üreticileri için dizel ana girdi kalemlerinden. Dizel maliyetleri, ABD’de 3 Kasım 2026’da yapılacak Kongre seçimleri öncesinde Trump yönetiminin ekonomi gündeminde tartışılıyor.

Başkanın İran savaşı ve Amerikan kentleri hakkındaki söylemi de 5 Ekim Nebraska mitingi üzerinden ayrı bir haberde aktarılmıştı. 9 Ekim’deki Rus dizeli anlaşması, enerji fiyatını düşürme vaadiyle somut bir OFAC lisansını birleştirdi. Le Grand Continent’in analizi fiyat etkisini sınırlı buluyor; Reuters ve AP’nin aktardığı piyasa uzmanları da teslim edilecek ürünün miktarının ve rafineri kapasitesinin fiyat üzerindeki etkisini tartışıyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Rus oligarklar neden Putin’e karşı çıkmıyor?

RUSI’den Rusya için nükleer öngörü: Daha çok savaş başlığı yerine daha isabetli füzeler

Rusya Dumasında 60 savaş gazisi: Seçim sonuçları mercek altında

Rusya ambargoyu böyle aşıyor