Trump ABD’yi dizelsiz bıraktı, Amerikalılar bunu da gördü

Amerika Birleşik Devletleri’nde dizelin pompa fiyatı yeni bir rekora çıktı. ABD Enerji Enformasyon İdaresinin (EIA) 14 Eylül haftası verisine göre ülke ortalaması galon başına 6,285 dolara yükseldi. California’da ortalama 8,039 dolara ulaştı. Aynı günlerde eyaletteki bazı istasyonlarda konu yalnız yüksek fiyat değildi; sahadan yapılan kontrollerde dizel stoku biten noktalar da bildirildi.

California’daki 9,999 dolarlık pompalar ilk bakışta litre fiyatının o seviyeye çıktığı izlenimi verdi. Straight Arrow’ın GasBuddy petrol analizi başkanı Patrick De Haan ile yaptığı görüşmeye göre birkaç istasyon bu rakamı gerçek satış fiyatı olarak değil, dizel kalmadığında tabeladaki üst sınır olarak kullandı. De Haan’ın teyit ettiği örnekler birkaç istasyonla sınırlı; EIA verileri eyalet veya ülke çapında sıfır stok kaydı vermiyor.

ABD’de dizel 6,29 dolarla nominal rekor kırdı

Haftalık EIA serisinde ulusal dizel ortalaması 7 Eylül’de 5,967 dolardı; 14 Eylül’de 6,285 dolara çıktı. Kurumun 18 Eylül tarihli analizine göre bu rakam 1994’te başlayan serinin en yüksek nominal seviyesi. Enflasyondan arındırılmış fiyat da 2022’den beri en yüksek noktaya ulaştı. California’da ortalama aynı hafta 7,764 dolardan 8,039 dolara yükseldi; AAA’nın 18 Eylül tablosu ise eyalet ortalamasını 8,3945 dolar olarak kaydetti.

California’daki vergi ve dağıtım maliyetleri fiyatı ulusal ortalamanın üzerine taşıyor. 2026’daki son sıçrama ise küresel arz ve rafineri sıkışıklığıyla aynı döneme denk geldi.

California’da bazı istasyonlar dizelsiz kaldı

GasBuddy verilerini izleyen yerel haberlerde bir avuç istasyonun pompa ekranında 9,999 dolar görüldü. De Haan’ın yaptığı telefon kontrollerinde bazı işletmeler, bu değeri dizel stokları bittiği için sisteme girdiğini söyledi. Başka noktalarda ise gerçekten 9 doların üzerinde fiyatlar görüldü. 9,999 dolarlık kayıtların bir kısmı satış fiyatı değil, stok tükenmesi sonrası kullanılan ekran üst sınırıydı.

Son haftalık stok verileri ulusal düzeyde sıfır stok ya da dağıtım sisteminin çökmesi gibi bir tablo vermiyor. Distilat stokları mevsim normallerinin altında; California’daki stok tükenmeleri ise yerel örnekler olarak kayda geçti.

EIA: Rafineriler yüksek kapasitede çalışıyor, stoklar düşük

EIA’nın 18 Eylül analizine göre ABD rafinerileri 11 Eylül ile biten haftada yaklaşık yüzde 97 kapasite kullanımına ulaştı. Ocak-ağustos döneminde distilat üretimi günlük ortalama 5,1 milyon varille 2019’dan beri en yüksek seviyeye çıktı. Distilat stokları ise beş yıllık mevsim ortalamasının 15,8 milyon varil, yani yüzde 13 altında kaldı. Kurum, net distilat ihracatının şubattan beri son beş yılın yüksek bandında seyrettiğini kaydetti.

Küresel tarafta rafineri faaliyeti Rusya, Çin ve Orta Doğu’da geriledi. EIA’ya göre yurt dışındaki daha düşük distilat üretimi uluslararası fiyatları yükseltti; ABD’nin ithalat maliyeti arttı ve Amerikan dizeline dış talep güçlendi. Ham petrol pahalı kalırken rafineri marjının da yükselmesi pompadaki fiyatı büyüttü.

Trump Rusya’daki dizel tesisleri için Zelenskiy’e çağrı yaptı

Başkan Donald Trump, 13 Eylül’de Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’den Rus dizel altyapısına yönelik saldırıları durdurmasını istedi. Reuters’ın aktardığı açıklamada Trump, Rus rafinerilerine yönelik saldırıların küresel dizel sıkışıklığını ağırlaştırdığını savundu. Ukrayna ise Rusya’nın kendi enerji altyapısına saldırdığını belirterek rafinerileri meşru askerî hedef olarak gördüğünü söylüyor.

Trump’ın açıklaması sorunun kaynağını ağırlıkla Rusya-Ukrayna savaşına bağladı. EIA’nın 18 Eylül değerlendirmesi daha geniş bir neden listesi veriyor: Rusya’daki rafineri kayıplarının yanında Çin’de ve Orta Doğu’da daha düşük rafineri faaliyeti, pahalı ham petrol, düşük ABD stokları ve yüksek net ihracat aynı dönemde fiyat üzerinde baskı oluşturuyor. Böylece siyasi açıklama ile resmî enerji verisinin kapsamı aynı değil; EIA krizi tek bir ülke veya tek bir saldırı zinciriyle açıklamıyor.

Hürmüz’deki kesinti dizel piyasasını da etkiledi

Orta Doğu’daki savaş enerji piyasasının diğer ayağı. Transit Haber’in Hürmüz Boğazı’nda normal deniz trafiğinin yeniden kurulması için yürütülen görüşmeler takibinde, ticari geçişler savaş öncesi düzeyin çok altında kalmıştı. ABD-İran çatışması sırasında petrol fiyatlarının seyrinde Brent ve WTI yükselirken rafineri tesisleri, deniz taşımacılığı ve sigorta maliyetleri üzerindeki baskı sürdü. EIA, Orta Doğu’daki daha düşük rafineri faaliyetini küresel distilat arzını daraltan nedenlerden biri olarak sayıyor.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf’ın petrol ihracatı açıklaması, Tahran’ın deniz geçişini enerji pazarlığının parçası olarak kullandığı döneme denk geldi. Dizeldeki rekor sırasında rafineri kapasitesi de ayrı bir dar boğaz haline geldi.

Yüksek dizel fiyatı nakliye ve gıda maliyetlerine taşınabilir

Dizel, ABD’de ağır kamyon taşımacılığında, tarım makinelerinde, demiryolu yükünde ve bazı ısıtma sistemlerinde yoğun kullanılıyor. EIA, yüksek dizel fiyatının kara ve demiryolu navlununu yükseltebileceğini hesaplıyor. Nakliye maliyetindeki artışın mağaza raflarına ne ölçüde taşınacağı ürün, rota ve sözleşmeye göre değişecek. Yakıt, uzun mesafeli yük taşımacılığında doğrudan gider kalemi olduğu için fiyatın haftalar boyunca yüksek kalması taşıyıcıların maliyetlerine kademeli biçimde eklenebilir.

ABD’de dizel tamamen tükenmiş değil; fiyat rekor seviyede ve stoklar mevsim normallerinin altında. EIA’nın eylül görünümü de önümüzdeki aylarda yüksek fiyat varsayımını koruyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Putin’den Avrupa’ya: “Ukrayna’ya asker göndermek Rusya ile savaş demek”

Trump 5 bin dolarlık seçim vaadini yineledi: “Oy vermezseniz cehenneme gidersiniz”

ABD Donanması yeni fırkateyn için İstanbul sınıfını da inceliyor