Rusya, ABD nükleer deneme yaparsa karşılık vereceğini açıkladı

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova, ABD‘nin gerçek nükleer patlama içeren denemeleri yeniden başlatması halinde Moskova’nın karşılık verebileceğini açıkladı. Zaharova, Kapsamlı Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması’nın imzaya açılmasının 30. yıl dönümünde yaptığı değerlendirmede Rusya’nın gönüllü nükleer deneme moratoryumuna uymayı sürdürdüğünü söyledi. Interfax'ın 24 Eylül'de aktardığı açıklamada, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Kasım 2025’te benzer koşulla dile getirdiği karşılık verme tutumunun geçerli olduğu belirtildi. Dışişleri Bakanlığı, yeni bir Rus nükleer patlama denemesinin başladığını veya deneme tarihi belirlendiğini duyurmadı.

Zaharova, ABD Başkanı Donald Trump’ın 29 Ekim 2025’te nükleer denemelere hazırlık yapılması yönündeki açıklamasını mevcut moratoryum için tehdit olarak niteledi. Rusya’nın görüşüne göre Washington’ın tutumu, ülkelerin nükleer patlama denemelerini durdurmasına dayanan düzeni zayıflatabilir. Sözcü, Moskova’nın şimdilik moratoryumdan ayrılmadığını da vurguladı. Rusya’nın açıklamasındaki koşul, başka ülkelerin gerçek nükleer patlama denemelerine başlaması. Füze uçuş denemeleri veya nükleer patlama içermeyen teknik çalışmalar, aynı olay türü olarak aktarılmamalı.

Moskova mevcut moratoryumun sürdüğünü açıkladı

Sovyetler Birliği, 1990 yılında nükleer deneme patlamalarına tek taraflı ara vermişti. Zaharova, Rusya Federasyonu’nun bu gönüllü uygulamayı sürdürdüğünü söyledi. Rusya'daki RBC gazetesinin aktardığı sözlerinde, ABD’nin diğer ülkeleri antlaşmayla bağdaşmayan faaliyetlerle suçlamasını da eleştirdi. Moskova’nın açıklaması, ABD’nin attığı veya atabileceği adımlar hakkında Rus tarafının siyasi ve diplomatik değerlendirmesini yansıtıyor.

Putin, Kasım 2025’te ABD’nin veya başka ülkelerin gerçek nükleer patlama denemelerine başlaması durumunda Rusya’nın uygun karşılık vermesi gerektiğini söylemişti. Zaharova 24 Eylül’de bu eski beyana atıf yaptı ve tutumun sürdüğünü kaydetti. Böylece yapılan açıklama, belirli bir denemeye karşı hemen uygulanacak yeni bir emirden çok, daha önce duyurulmuş koşullu karşılık ilkesinin yıl dönümünde yeniden ifade edilmesi olarak kayda geçti.

Nükleer deneme yasağı antlaşması 30 yaşında

Kapsamlı Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması (CTBT), 24 Eylül 1996’da imzaya açıldı. Antlaşma, yer altında, suda ve atmosferde nükleer patlama denemelerini yasaklamayı amaçlıyor. Antlaşmanın uygulanması için çalışan CTBTO'nun resmî açıklamasına göre belgenin yürürlüğe girmesi, ekinde sayılan 44 özel ülkenin tamamının gerekli imza ve onay işlemlerini tamamlamasına bağlı. Bu koşul henüz karşılanmadığı için antlaşma yürürlüğe girmedi. Taraflar ve imzacı ülkeler, yürürlüğe girişin gecikmesine rağmen gönüllü deneme moratoryumları ve uluslararası izleme çalışmaları yürütüyor.

CTBTO'nun güncel soru-cevap sayfasında, ABD ve Çin’in antlaşmayı imzaladığı ancak onaylamadığı; Rusya’nın ise daha önce verdiği onayı 2023’te geri çektiği anlatılıyor. Fransa ve İngiltere, antlaşmayı onaylamış olan beş tanınmış nükleer silahlı devletten ikisi. Kurumun yayımladığı bilgilere göre antlaşmanın yürürlüğe girmesi için dokuz özel ülkenin daha gerekli işlemleri tamamlaması bekleniyor. Antlaşmanın onay durumuyla herhangi bir ülkenin bugün fiilen nükleer patlama denemesi gerçekleştirip gerçekleştirmediği ayrı konular.

Türkiye antlaşmayı onaylayan ülkeler arasında

CTBTO’nun 2025 yılına ait resmî antlaşma durum belgesinde Türkiye’nin CTBT’yi 24 Eylül 1996’da imzaladığı ve 16 Şubat 2000’de onayladığı bilgisi yer alıyor. Türkiye’nin durumu, antlaşmanın yürürlüğe girmesi için gerekli bütün onayların tamamlanmamış olmasından farklı. Yükümlülüklerin uluslararası düzeyde bütünüyle yürürlüğe girmesi, antlaşmanın ekinde belirtilen devletlerin tamamına bağlı.

CTBTO, nükleer deneme patlamalarını tespit etmek amacıyla uluslararası izleme sistemi kuruyor. Sistemde sismik, hidroakustik, infrases ve radyonüklit gözlemlerinden yararlanılıyor. Nükleer patlama ile nükleer kapasiteye ilişkin başka tür askerî ve teknik testler arasında ayrım yapılması bu izlemenin konusunu oluşturuyor. Rusya’nın 24 Eylül açıklamasındaki karşılık verme koşulu da doğrudan nükleer patlama denemeleriyle ilgili.

ABD'nin deneme açıklamasının kapsamı

CTBTO'nun antlaşma bilgilerinde, antlaşmanın kapsamına giren fiiller nükleer deneme patlamaları ve diğer nükleer patlamalar olarak tanımlanıyor. Denetim ağı, sismik istasyonların yanı sıra deniz altında yayılan sesleri, atmosferdeki düşük frekanslı dalgaları ve radyoaktif parçacıkları izliyor. Böylece ülkelerin yaptığı siyasi açıklamalar ile bilimsel izleme ağının ölçtüğü fiziksel olaylar ayrı alanlarda değerlendirilebiliyor. Antlaşmanın henüz yürürlüğe girmemiş olması, bazı ülkelerin gönüllü olarak sürdürdüğü patlama yapmama uygulamasının sona erdiği sonucunu doğurmuyor. Moskova da 24 Eylül’de kendi moratoryumunun devam ettiğini bildirdi.

Trump’ın 2025’te verdiği hazırlık talimatı, nükleer patlama yapılıp yapılmayacağına ilişkin uluslararası tartışmayı yeniden gündeme getirmişti. Reuters'ın Kasım 2025 tarihli haberinde, Moskova’nın Washington’dan hangi tür testleri kastettiğine dair açıklık istediği aktarılmıştı. Rusya’nın eylülde yinelediği tutumun sınırı, gerçek patlama içeren denemeler. O tarihte verilen siyasi hazırlık talimatı ile ABD’nin yeni bir nükleer patlama yaptığı iddiasını aynı bilgi olarak sunmak doğru olmaz.

24 Eylül’de kamuoyuna yansıyan yeni açıklamada Moskova moratoryumu sürdürdüğünü bildirdi. ABD veya başka ülkelerin gerçek nükleer patlama denemeleri yapması durumunda karşılık verme ihtimalini açık tuttu. İki ülkenin ileride hangi testleri gerçekleştireceği veya Moskova’nın hangi somut adımı atacağına ilişkin yeni resmî tarih açıklanmadı.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Kanada, ABD’nin askerî müdahale ihtimaline karşı bir yıl hazırlanmış

Japonya Başbakanı gazetecilerin çıkmasını istedi, Trump “Siz de duydunuz” dedi

Pezeşkiyan BM’de çocukların ABD bombalarıyla öldüğünü söyledi, ABD delegesi salonu terk etti

Erdoğan veto kalksın dedi, Kremlin karşı çıktı