Hakan Fidan’dan Brüksel’de SAFE eleştirisi: Türkiye’ye yeterince danışılmadı

Hakan Fidan, 20 Ekim 2026’da Brüksel’de yaptığı konuşmada SAFE savunma programı konusunda Türkiye’nin Avrupa Birliği ile ilişkilerini değerlendirdi. European Policy Centre’ın (EPC) 26 Ekim’de yayımladığı Talisa Mazzoni imzalı özete göre Dışişleri Bakanı Fidan, Avrupa’nın kendi savunma kapasitesini geliştirmesini desteklediğini, Türkiye’nin bu süreçte yeterince muhatap alınmadığını düşündüğünü söyledi. Konuşmada NATO ortaklığı, savunma sanayisi ve Avrupa’nın güvenliğine ilişkin yeni işbirliği arayışları ele alındı.

Fidan, Avrupa’nın güvenlik ortamını etkileyen iki gelişmeden söz etti. Bunlardan ilki ABD’nin Avrupa güvenliğinde uzun süredir üstlendiği geleneksel rolün değişmesi, diğeri ise yapay zekâ ve gelişen teknolojilerin stratejik rekabeti dönüştürmesi. Bakan, Avrupa devletlerinin savunma ve teknolojide daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiğini savundu. Türkiye’nin NATO içindeki askerî kapasitesiyle savunma sanayisini, ayrıca Karadeniz ve Akdeniz’e erişimini yeni işbirliği alanlarının gerekçeleri arasında saydı.

EPC’nin resmî etkinlik takvimine göre konuşma 20 Ekim Salı günü Brüksel’de, kurumun Rue du Trône adresindeki merkezinde yapıldı. Etkinlikte Fidan’la birlikte EPC İcra Kurulu Başkanı Fabian Zuleeg yer aldı. Anadolu Ajansının aynı günkü haberine göre Fidan, konuşmasının ardından katılımcıların sorularını da yanıtladı. EPC, toplantının içeriğine ilişkin değerlendirmesini altı gün sonra yayımladı.

SAFE savunma programı Türkiye için hangi koşulları içeriyor?

Avrupa Birliği Konseyinin SAFE açıklamasına göre SAFE savunma programı, üye ülkelerin savunma yatırımlarını ortak tedarik yoluyla artırmaları için 150 milyar avroya kadar kredi sağlıyor. Düzenleme 29 Mayıs 2025’te yürürlüğe girdi. Kredileri AB üyesi ülkeler kullanabiliyor. Tedarik projelerine ise üyelerle birlikte Ukrayna, Avrupa Ekonomik Alanı içindeki EFTA ülkeleri ve uygun koşulları sağlayan diğer ortaklar dahil olabiliyor. Türkiye, aday ülke sıfatıyla ortak alım süreçlerine katılabilecek ülkeler arasında sayılıyor.

Savunma ürünlerini sağlayacak yüklenicilerin yerleşik olduğu ülke ve ürünlerin bileşen menşei, SAFE savunma programı kapsamında ayrı kurallara bağlı. Konseyin kararı, bir ürünün bileşen maliyetlerinin en fazla yüzde 35’inin AB, Ukrayna ve Avrupa Ekonomik Alanı içindeki EFTA ülkeleri dışından gelmesine izin veriyor. Hava ve füze savunması, deniz sistemleri ve stratejik kabiliyetler gibi bazı ürün grupları için ek uygunluk koşulları bulunuyor. Konsey, aday ülkelerle yapılabilecek ayrı anlaşmalar yoluyla sanayi kuruluşlarının katılım şartlarının genişletilmesini de öngörüyor.

2025 yılında Avrupa Komisyonunun Avrupa Parlamentosuna verdiği SAFE savunma programı yanıtında, Türk şirketlerinin SAFE destekli ortak alımlarda yüklenici olarak yer alabilmesi için gerekli anlaşmaların henüz yapılmadığı belirtilmişti. Fidan, EPC konuşmasında yeni Avrupa savunma girişimlerinin önemli NATO ortaklarının katkısını içerecek biçimde yürütülmesini istedi. Brüksel merkezli 2eu.brussels’in 26 Ekim tarihli değerlendirmesi de bakanın yeterli istişare yapılmadığı yönündeki eleştirisini SAFE’nin mevcut katılım hükümleriyle birlikte aktardı. Berlin merkezli SWP, Türkiye’nin Avrupa savunma yapılarıyla ilişkisini 20 Ekim’de yayımladığı çalışmada inceledi. Transit Haber’in 22 Ekim’de yayımladığı SWP raporu haberinde Alman düşünce kuruluşunun AB ile güvenlik ve savunma ortaklığı bulunan 12 ülkeyi incelediği, Türkiye’nin bu ortaklıklar arasında yer almadığı aktarılmıştı. Fidan, aynı toplantıda SAFE savunma programı ve Avrupa güvenliği için Türkiye ile daha fazla işbirliği istedi.

Gümrük Birliği görüşmeleri hakkında ne söyledi?

Bakan Fidan, EPC’deki konuşmasında Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği’nin güncellenmesini de gündeme getirdi. Anlaşmanın karşılıklı ekonomik yarar sağladığını belirterek müzakerelerin başlamamasını bazı üye ülkelerin dar çıkarlarıyla ilişkilendirdi. Modernizasyonun iki taraftaki yatırımları artırabileceğini ve şirketlerin tedarik zincirlerini güçlendirebileceğini savundu. Avrupa Komisyonunun resmî ticaret verilerine göre Türkiye ile AB arasındaki mal ticareti 2025 yılında 217,6 milyar avroyu aştı. Türkiye, aynı yıl AB’nin beşinci büyük ticaret ortağı oldu. AB’nin Türkiye’ye mal ihracatı 114,3 milyar, Türkiye’den ithalatı ise 103,3 milyar avro düzeyindeydi. Komisyon, Gümrük Birliği’nin 31 Aralık 1995’te yürürlüğe girdiğini; güncelleme için Aralık 2016’da öneri sunulduğunu ve Konseyin henüz müzakere talimatı kabul etmediğini kaydediyor.

Türkiye ile AB’nin 30 Haziran 2026 tarihli ortak açıklamasında, Gümrük Birliği’nin uygulanmasını iyileştirme çabalarının sürdürülmesi ve modernizasyona yönelik ilerleme kaydedilmesi hedeflenmişti. Açıklamada ayrıca güvenlik ve savunma alanındaki diyaloğun NATO’yla tamamlayıcı biçimde güçlendirilmesi, ticaret ve enerjiyle birlikte ulaştırma alanında işbirliği yapılması üzerinde durulmuştu. Fidan, EPC’de hem ekonomik bağların hem de savunma işbirliğinin geliştirilmesi gerektiğini ifade etti.

Suriye’de yeni göç dalgası riskini gündeme getirdi

Suriye’nin geleceği, EPC etkinliğinin soru-cevap bölümünde ele alındı. Fidan, Esad yönetiminin düşmesinin ardından Türkiye, Avrupa ülkeleri, bölgesel aktörler ve ABD arasında yürütülen işbirliğini olumlu değerlendirdi. Suriye’deki siyasi koşulların iyileştirilmesine dönük AB katkılarını da anarak ülkenin istikrarının kırılgan olduğunu söyledi. Bakan, yeniden çatışma yaşanması halinde Türkiye’yi ve Avrupa’yı etkileyecek yeni bir mülteci hareketinin ortaya çıkabileceği uyarısında bulundu. Fidan, uluslararası ortakların Suriye’de istikrar çalışmalarını sürdürmesini istedi. EPC’nin aktardığına göre ülkenin geçiş sürecini olumsuz etkileyebilecek adımlardan kaçınılmasını savundu. Bakanın konuşmasında Suriye, AB ile Türkiye’nin güvenlik ve göç başlıklarında birlikte çalışabileceği alanlardan biri olarak ele alındı.

Yunanistan’la anlaşmazlıklar ve Brüksel temasları

Yunanistan’la yaşanan anlaşmazlıklar da Fidan’a yöneltilen sorular arasındaydı. Fidan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın farklı Yunanistan başbakanlarıyla sorunları görüşmeye çalıştığını belirterek Türkiye tarafında siyasi irade bulunduğunu söyledi. Bakanın 20 Ekim ziyaretinde Atina ile ilişkiler başka gazeteci sorularına da konu oldu. Transit Haber’in Yunanistan’la deniz yetki alanları ve kablo projesi hakkındaki Fidan açıklamalarını aktaran haberinde Fidan’ın Yunan gazetecilere verdiği yanıtlar aktarılmıştı.

Dışişleri Bakanlığının 19–21 Ekim 2026 ziyaret kaydına göre Fidan, Belçika Dışişleri Bakanı Maxime Prévot, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ve AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ile görüştü. Fidan, Türkiye-Belçika Bakanlar Toplantısı’nın dördüncü oturumuna da katıldı. Avrupa ülkelerinin savunma harcamaları ve ortak tedarikini inceleyen Transit Haber dosyası, Fidan’ın söz ettiği savunma yatırımlarına ilişkin daha önce yayımlanmış verileri içeriyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

AP raportörü: Türkiye raporu geçen yıldan daha sert olabilir

Alman SWP raporu: Türkiye Avrupa savunmasında önemli ama 12 ortaklığın dışında bırakıldı

AB Büyükelçisi Orav: Türk yetkililer 6 vizesiz Avrupa kriteri için talimat aldıklarını söyledi

Türkiye’nin otomotiv ihracatının yüzde 73,7’si AB’ye: Made in Europe uyarısı