Trump Avrupa’dan Ukrayna yardımlarının parasını geri isteyecek

ABD Başkanı Donald Trump, Avrupa ülkelerinden Biden döneminde Ukrayna’ya sağlanan Amerikan askerî yardımları için para talep edeceğini açıkladı. Reuters’ın 3 Eylül tarihli haberine göre Trump, ABD’nin Ukrayna’ya ve NATO’ya ücretsiz olarak yüz milyarlarca dolar değerinde mühimmat ve destek verdiğini savundu ve Avrupa’nın bu maliyeti karşılaması gerektiğini söyledi. Açıklamada hangi Avrupa ülkelerine ne kadar fatura çıkarılacağı, talebin hangi hukukî zemine dayanacağı veya bir ödeme takvimi bulunup bulunmadığı belirtilmedi.

Trump aynı paylaşımda ABD’nin mühimmat stoklarının İran savaşı nedeniyle tükendiği yönündeki değerlendirmelere de karşı çıktı. Washington’ın kendi stoklarını büyüttüğünü, müttefiklere satışların geçici olarak yavaşlatıldığını ve satışların yeniden başlayacağını söyledi. İran savaşı sırasında ABD cephaneliği üzerindeki baskıya ilişkin gelişmeler, Ukrayna desteğiyle aynı mühimmat stoklarının farklı cephelerde kullanılması tartışmasını daha önce de gündeme taşımıştı.

Trump Avrupa’dan ne istiyor?

Trump’ın açıklamasındaki talep, geçmişte ABD bütçesinden finanse edilen Ukrayna yardımlarının Avrupa ülkelerince sonradan karşılanmasına dayanıyor. Başkan, Biden yönetiminin Avrupa’dan ödeme istemediğini savundu. Euronews’un aktardığı paylaşımda Trump, talebin “gecikmiş” olduğunu kabul ederken yine de parayı isteyeceklerini belirtti. Avrupa’dan geri ödeme alınacağına ilişkin bir anlaşma, ortak bildiri veya resmî ödeme planı 8 Eylül itibarıyla açıklanmış değil.

Talebin kapsamı da belirsiz. Trump paylaşımında Ukrayna ve NATO için yapılan harcamaları birlikte andı. ABD’nin Ukrayna’ya sağladığı doğrudan askerî yardım ile Avrupa’daki Amerikan kuvvetlerinin desteklenmesi, NATO’nun caydırıcılık harcamaları, stok yenileme giderleri ve diğer bölgesel programlar aynı bütçe kaleminde toplanmıyor. Bu yüzden “yüz milyarlarca dolar” ifadesi tek bir Ukrayna silah sevkiyatı toplamı olarak okunamıyor.

ABD’nin Ukrayna için ayırdığı para ne kadar?

ABD hükümetinin savaş harcamalarını denetleyen kurumların ortak portalı Ukraine Oversight, Rusya’nın 2022’deki geniş çaplı işgalinden sonra Operation Atlantic Resolve ve Ukrayna yanıtı için Kongre tarafından tahsis edilen toplam tutarı 31 Mart 2026 itibarıyla yaklaşık 195 milyar dolar olarak veriyor. Portal aynı tarihe kadar en az 177,8 milyar doların yükümlülüğe bağlandığını, 116 milyar doların ise fiilen harcandığını bildiriyor.

Aynı resmî veri setinde 141,43 milyar doların güvenlik yardımı için ayrıldığı yazıyor. Bu tutarın tamamı Ukrayna’ya teslim edilmiş silahların değeri değil. Amerikan stoklarının yenilenmesi, Avrupa’daki kuvvetlerin faaliyeti ve savaşla bağlantılı güvenlik programları da toplam harcamanın farklı parçaları arasında. Portal, Ukrayna’ya Başkanlık Çekme Yetkisi, Foreign Military Financing ve Ukraine Security Assistance Initiative kanalları üzerinden taahhüt edilen savunma mal ve hizmetlerinin toplamını 67,8 milyar dolar olarak veriyor.

Avrupa zaten ABD silahlarını satın alıyor mu?

Evet. Trump’ın ikinci döneminde kurulan PURL mekanizması, Avrupa ve diğer NATO ortaklarının ABD’den silah ve mühimmat satın alıp Ukrayna’ya göndermesine dayanıyor. NATO’nun güncel Ukrayna destek sayfasına göre müttefikler Haziran 2026 itibarıyla PURL üzerinden 6 milyar doların üzerinde Amerikan yapımı askerî ekipman için finansman taahhüt etti. NATO ihtiyaç paketlerini koordine ediyor; parayı sağlayanlar ise müttefikler ve ortaklar.

Beyaz Saray da temmuz ayında yayımladığı NATO savunma harcamaları bilgi notunda Avrupa’nın Ukrayna savunmasının maliyetinde daha büyük pay üstlendiğini ve PURL kapsamında Amerikan ekipmanına milyarlarca dolar aktarıldığını öne çıkardı. Bu sistem geçmiş Biden dönemi yardımlarının geri ödenmesi değil; yeni silah paketlarının müttefikler tarafından finanse edilmesi modeli.

Türkiye de NATO üyesi olduğu için PURL ve İttifak’ın yük paylaşımı tartışmalarının parçası. Fakat Trump’ın 3 Eylül açıklamasında Türkiye’ye özel bir ödeme talebi yer almadı. Hangi ülkenin geçmiş yardımlar için ne kadar sorumlu tutulacağı açıklanmadığı sürece Türkiye’ye yönelik belirli bir mali yükten söz edilemiyor. NATO içindeki güvenlik tartışmalarında CIA Başkanı John Ratcliffe’in Moskova temasları ve Trump’ın Putin’in NATO’ya saldırmayacağı yönündeki açıklaması da son haftalarda öne çıkan başlıklardan biri oldu.

Geri ödeme için bir mekanizma açıklandı mı?

Hayır. Trump’ın açıklaması siyasi bir talep niteliğinde. Reuters’ın haberinde Avrupa ülkelerine gönderilmiş resmî bir fatura, müzakere takvimi veya geri ödeme formülü bulunmuyor. ABD Kongresinin geçmiş yıllarda onayladığı Ukrayna ödeneklerinin önemli bölümü hibe, stok yenileme, askerî operasyon, ekonomik destek ve insani yardım gibi farklı amaçlarla tahsis edildi. Bu kalemlerin sonradan Avrupa devletlerine borç olarak çevrilmesi için nasıl bir süreç izleneceği açıklanmadı.

Mevcut PURL sistemi ise farklı işliyor: Avrupa ülkeleri yeni Amerikan silah paketlarını satın alıyor ve ekipman Ukrayna’ya gidiyor. Ukraine Oversight verilerine göre NATO üyelerinin PURL üzerinden ABD Savunma Bakanlığına aktardığı tutar 31 Mart 2026 itibarıyla 4,2 milyar dolardı; NATO’nun haziran güncellemesi toplam taahhütlerin 6 milyar doları geçtiğini bildiriyor. İki rakamın tarihleri ve ölçtüğü aşamalar farklı: ilki 31 Mart’taki aktarımı, ikincisi haziran ayındaki toplam taahhüdü yansıtıyor.

8 Eylül’de Trump-Putin görüşmesinde ne oldu?

Geri ödeme açıklamasından beş gün sonra Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile telefonda görüştü. Reuters’ın 8 Eylül’de Kremlin danışmanı Yuri Uşakov’a dayandırdığı habere göre Trump savaşın hızlı biçimde sona ermesini istedi ve çatışma biterse ABD-Rusya ekonomik ilişkilerinin yeniden kurulabileceğini söyledi. Görüşmede Avrupa’dan geri ödeme talebine ilişkin yeni bir ayrıntı açıklanmadı.

Washington aynı anda Ukrayna konusunda diplomatik temaslarını sürdürüyor. CIA Direktörü’nün Moskova ziyareti sırasında ABD’nin Rusya ve Ukrayna ile yürüttüğü temaslar askerî sahadaki gelişmelerle aynı dönemde devam etti. Avrupa’dan geçmiş yardımların parasını isteme çıkışı ise şimdilik Trump’ın ilan ettiği bir hedef olarak duruyor; uygulanmış bir tahsilat kararı bulunmuyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Lavrov Almanya için ‘fiilen bize savaş ilan ediyor’ dedi

Axios yazdı: Suudi Veliaht Prens Trump’tan Husileri vurmasını istedi, ABD reddetti