Türklere vizesiz Avrupa, düğmeye basıldı
Türkiye vize serbestisi dosyasında uzun süredir açık kalan altı kriter yeniden gündemde. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, ilgili kurumların kalan başlıklar üzerinde çalıştığını ve Dışişleri Bakanlığı üzerinden Avrupa kurumlarıyla istişare yapılacağını açıkladı. Açıklama süreci yeniden hareketlendirdi, ancak Türk vatandaşlarının Schengen’e hemen vizesiz gideceği anlamına gelmiyor.
AB ile Türkiye arasındaki Vize Serbestisi Diyaloğu 2013’te başladı. Yol haritasındaki 72 kriterin 66’sı tamamlandı. Açık kalan altı başlık terörle mücadele mevzuatı, kişisel verilerin korunması, AB-Türkiye Geri Kabul Anlaşması’nın uygulanması, Europol ile operasyonel iş birliği, GRECO’nun yolsuzlukla mücadele tavsiyeleri ve tüm AB üyeleriyle cezai konularda adli iş birliği.
Kriterlerin tamamlanması kritik eşik olsa da vizenin otomatik kalkması anlamına gelmiyor. Önce Avrupa Komisyonunun Türkiye’nin yükümlülükleri yalnız kağıt üzerinde değil, uygulamada da yerine getirdiği sonucuna varması gerekiyor. Ardından Avrupa Parlamentosu ve üye devletleri temsil eden AB Konseyi vize muafiyeti düzenlemesini onaylamalı.
Burada önemli bir ayrıntı daha var. Avrupa Komisyonu, Türkiye’nin vize zorunluluğu listesinden çıkarılması için 2016’da zaten bir teklif sundu. Bu yasama dosyası tamamlanmadı ve kriterlerin karşılanması şartına bağlı kaldı. Dolayısıyla bütün şartlar yerine getirildiğinde süreç sıfırdan başlamayacak, ancak siyasi ve hukuki onay aşaması yine gerekli olacak.
Son aşamada Türkiye’nin AB’nin vizeye tabi ülkeler listesinden çıkarılması gerekiyor. Düzenleme kabul edilip AB Resmî Gazetesi’nde yayımlandıktan sonra metinde belirtilen yürürlük tarihinde yeni rejim başlayacak. O tarihe kadar mevcut Schengen vizesi zorunluluğu devam ediyor.
Vize serbestisi gerçekleşse bile 90/180 gün kuralı ortadan kalkmayacak. Kısa süreli seyahatlerde 180 gün içinde toplam 90 gün sınırı sürecek; çalışma, uzun süreli eğitim ve oturum için ulusal izinler gerekmeye devam edecek.
Türkiye vize serbestisi açısından bugün değişen şey sonuç değil, dosyanın yeniden siyasi ve teknik çalışma gündemine girmesi. Ankara kalan altı kriter için Avrupa kurumlarıyla görüşmeye hazırlanıyor. Gerçek dönüm noktası ise Avrupa Komisyonunun bu kriterlerin gerçekten yerine getirildiğini resmen kabul etmesi olacak.
AB’nin son Türkiye raporunda bu altı başlığın hâlâ açık tutulması, Ankara’nın atacağı adımların yalnız mevzuat değişikliğiyle sınırlı kalmayacağını anlamına geliyor. Brüksel uygulamayı, kurumların işleyişini ve alınan düzenlemelerin sahadaki sonuçlarını da değerlendirecek. Bir kriterin “tamamlandı” ilan edilmesi ile AB tarafından karşılanmış kabul edilmesi aynı şey değil.
Vize muafiyeti gelirse bir başka değişiklik ETIAS olacak. Mevcut AB planında vizeden muaf üçüncü ülke vatandaşlarının kısa süreli Avrupa seyahatlerinden önce elektronik seyahat izni alması öngörülüyor. Türkiye gelecekte vize muafiyeti listesine girerse ve sistem bugünkü haliyle devam ederse Türk vatandaşlarının da ETIAS benzeri ön izin sürecine tabi olması beklenir. ETIAS klasik Schengen vizesi başvurusundan farklı bir sistem.