Schengen beş ülkeyle başladı, 40 yılda 29 ülkeye yayıldı
Schengen vizesinin tarihi 1985’te imzalanan ilk anlaşmayla başladı; 1990 Uygulama Sözleşmesi, 1995’te iç sınır kontrollerinin kaldırılması ve sonraki AB düzenlemeleriyle bugünkü ortak vize ve sınır sistemi ortaya çıktı.
Avrupa’da bugün bir ülkeden diğerine çoğu zaman pasaport kuyruğuna girmeden geçilebilmesi, tek günde kurulmuş bir sistemin sonucu değil. Avrupa Komisyonunun Schengen tarihçesi, sürecin 14 Haziran 1985’te Belçika, Fransa, Almanya, Lüksemburg ve Hollanda’nın ilk anlaşmayı imzalamasıyla başladığını kaydediyor. O gün ortaya çıkan yapı, bugünkü ortak kısa süreli vize rejimini tamamlanmış halde sunmuyordu; asıl hedef ortak sınırlardaki kontrolleri aşamalı biçimde hafifletmekti.
İlk adım 1985’te atıldı
Adını Lüksemburg’daki küçük Schengen kasabasından alan düzen, başlangıçta Avrupa Birliği hukukunun içinden doğmadı. AB Konseyinin açıklamasına göre proje beş ülkenin kendi arasında yürüttüğü hükümetler arası bir girişimdi. Amaç yalnız sınır kapılarını rahatlatmak değildi. İçeride daha serbest dolaşım sağlanacaksa, dış sınırların ve yabancıların giriş kurallarının da daha uyumlu hale gelmesi gerekiyordu.
1990 Uygulama Sözleşmesi sistemi kurdu
19 Haziran 1990’da imzalanan Schengen Uygulama Sözleşmesi, siyasi hedefi işleyen kurallara çevirdi. EUR-Lex’te yer alan sözleşme metni, iç sınır kontrollerinin kaldırılmasına eşlik edecek polis işbirliğini, adli yardımlaşmayı, bilgi paylaşımını ve kısa süreli vizelere ilişkin ortak yaklaşımı aynı çerçevenin içine yerleştirdi. Kısacası serbest dolaşım fikri, güvenlik ve dış sınır yönetimiyle birlikte tasarlandı.
Fiilî başlangıç 1995’te geldi
Sistemin sahada işlemeye başlaması için birkaç yıl daha beklemek gerekti. İlk büyük eşik 26 Mart 1995’ti. O sırada ilk beş ülkeye İspanya ve Portekiz de katılmıştı ve bu yedi ülke arasında iç sınır kontrolleri kaldırıldı. Bu yüzden Schengen kronolojisini okurken üç tarih ayrı tutulmalı: 1985 ilk anlaşma, 1990 uygulama sözleşmesi, 1995 ise sınır kontrolsüz alanın fiilen görünür hale geldiği tarih.
Schengen daha sonra AB hukukuna geçti
Başlangıçta ayrı bir hükümetler arası yapı olan bu düzen, Amsterdam Antlaşması sonrasında 1999’da Avrupa Birliği hukukuna dahil edildi. Böylece sınır, vize ve güvenlik alanındaki Schengen müktesebatı AB çerçevesinin parçasına dönüştü. Bu ayrım bugün de önemli. Çünkü Schengen ile Avrupa Birliği aynı şey değil. Transit Haber’in Schengen ve ulusal vize farkı dosyasında da aktarıldığı gibi İsviçre, Norveç, İzlanda ve Lihtenştayn Schengen alanında yer alırken AB üyesi değil; İrlanda ise AB üyesi olmasına rağmen iç sınır kontrollerinin kaldırıldığı alanın dışında kalıyor.
Ortak vize yapısı yıllar içinde netleşti
Türk vatandaşlarının doğrudan karşılaştığı Schengen vizesi de bu uzun hukuki inşa sürecinin ürünü. 1990 sözleşmesi ortak kısa süreli vize anlayışının temelini attı; bugün kullanılan prosedürlerin önemli bölümü ise 810/2009 sayılı AB Vize Kanunu ile netleştirildi. Bu metin, 90 güne kadar kısa süreli kalışlarda başvuru ve karar çerçevesini ortaklaştırdı. Yine de her dosyayı inceleyen makam ilgili ülkenin konsolosluğu olduğu için, ortak AB kuralı ile ülke uygulamasını birbirinden ayırmak gerekiyor. Transit Haber’in ilk giriş ülkesi ve ana destinasyon kuralı rehberi bu pratik farkı ayrıca ele alıyor.
Bugün 29 ülkelik bir serbest seyahat alanı var
AB Konseyine göre alan bugün 450 milyondan fazla insanı kapsıyor. 2026 itibarıyla 29 ülke Schengen düzeninin içinde bulunuyor: Almanya, Avusturya, Belçika, Bulgaristan, Çekya, Danimarka, Estonya, Finlandiya, Fransa, Hırvatistan, Hollanda, İspanya, İsveç, İtalya, Letonya, Litvanya, Lüksemburg, Macaristan, Malta, Polonya, Portekiz, Romanya, Slovakya, Slovenya ve Yunanistan; ayrıca AB üyesi olmayan İzlanda, Lihtenştayn, Norveç ve İsviçre. Bulgaristan ile Romanya’da kara sınır kontrollerinin de 1 Ocak 2025’te kaldırılması, genişlemenin son büyük adımı oldu.
Yine de bu tablo “Avrupa’da artık sınır diye bir şey kalmadı” anlamına gelmiyor. İç sınırlarda sistematik kontrol normal şartlarda yapılmıyor; buna karşılık dış sınır kontrolleri, vize kuralları ve güvenlik denetimleri devam ediyor. Kamu düzeni veya iç güvenlik gerekçesiyle geçici iç sınır kontrolleri de belirli koşullarda geri getirilebiliyor. Seyahat planlayanlar için tarih kadar güncel işleyişi bilmek de önemli. Transit Haber’in Schengen pasaport geçerlilik süresi ve Schengen konu merkezi sayfalarında başvuru ile seyahat tarafındaki güncel ayrıntılar ayrı dosyalarda izlenebiliyor.
Kısa kronoloji
- 14 Haziran 1985: Schengen Anlaşması Belçika, Fransa, Almanya, Lüksemburg ve Hollanda tarafından imzalandı.
- 19 Haziran 1990: Schengen Uygulama Sözleşmesi imzalandı; dış sınır, vize ve güvenlik işbirliği çerçevesi kuruldu.
- 26 Mart 1995: İlk yedi ülkede iç sınır kontrolleri fiilen kaldırıldı.
- 1999: Schengen müktesebatı Avrupa Birliği hukukuna dahil edildi.
- 13 Temmuz 2009: AB Vize Kanunu kabul edildi.
- 1 Ocak 2025: Bulgaristan ve Romanya’nın kara sınırları da açıldı ve iki ülkenin tam katılım süreci tamamlandı.
Kaynaklar
- Avrupa Komisyonu – History of Schengen (erişim: 31 Ağustos 2026)
- AB Konseyi – The Schengen area explained (erişim: 31 Ağustos 2026)
- EUR-Lex – Convention implementing the Schengen Agreement (erişim: 31 Ağustos 2026)
- EUR-Lex – Regulation (EC) No 810/2009 establishing a Community Code on Visas (erişim: 31 Ağustos 2026)
WhatsApp kanalımızda yalnızca önemli uyarıları, Telegram kanalımızda ise tüm haber akışını paylaşıyoruz.
Geçmiş giriş ve çıkış tarihlerinizi girerek 90/180 gün kuralına göre kalan seyahat hakkınızı hesaplayın.
Kısa alıntılar; içerik değiştirilmeden, “Transit Haber” kaynak olarak belirtilerek ve bu habere aktif bağlantı verilerek kullanılabilir. İçeriğin tamamının izinsiz yeniden yayımlanmasına izin verilmez.