Gri pasaport olarak bilinen hususi pasaportlar zan altında — Gri pasaport olarak bilinen hususi pasaportlar Avrupa Komisyonu'nun raporuna girdi: Raporda bu belgenin amacı dışında kullanıldığı iddia ediliyor.

Yayın tarihi: 16 Haziran 2026 20:23

Güncelleme tarihi: 16 Haziran 2026 20:23

Haberi dinle Sesli okuma hazır

Avrupa Parlamentosu’nun Türkiye raporunda, Türk vatandaşlarının Schengen vizesine erişimde yaşadığı sorunların yanında hizmet pasaportlarının kötüye kullanıldığı yönündeki eleştiri de yer aldı. Raporda gri pasaportların vize muafiyetinin kaldırılmasına ilişkin alınmış bir karar bulunmuyor. Ancak gri pasaport uyarısı önemsenmeli.

Bu haberde

Gri pasaport uyarısı: Ne denildi?
Gri pasaportların vize muafiyeti kaldırılabilir mi?
Hizmet pasaportu kimlere veriliyor?
Hizmet pasaportu nasıl alınır?
Ne zaman başvuru yapılmalı?
Gri pasaport özel seyahatte kullanılabilir mi?
Suistimal tartışması 2021’de büyümüştü
Türkiye’de kaç kişide gri pasaport var?
Gri pasaport sahipleri şimdi ne yapmalı?

Halk arasında gri pasaport olarak bilinen hizmet damgalı pasaportlar, Türkiye tarafından resmî görevle yurt dışına gönderilen kişilere veriliyor. Bu pasaportların sahipleri, gidilecek ülkenin uygulamasına bağlı olarak birçok Avrupa ülkesine kısa süreli seyahatlerinde vizeden muaf tutulabiliyor.

Avrupa Parlamentosu’nun 2025 Avrupa Komisyonu Türkiye Raporu hakkındaki metninde hizmet pasaportlarının kötüye kullanıldığı yönündeki eleştiriye yer verilmesi, konuyu yeniden Avrupa Birliği gündemine taşıdı.

Gri pasaport uyarısı: Ne denildi?

Avrupa Parlamentosu raporunda Türk vatandaşlarının Avrupa Birliği’ne hareketliliğini kolaylaştıran kademeli Schengen vizesi sistemi olumlu karşılanırken, Türkiye’ye vize serbestisi yol haritasındaki kalan şartları yerine getirme çağrısı yapıldı.

Aynı bölümde Türkiye tarafından verilen hizmet pasaportlarının kötüye kullanıldığı yönündeki endişe de kayda geçirildi. Ancak raporda hizmet pasaportlarının vize muafiyetinin kaldırılmasına veya askıya alınmasına yönelik açık bir karar, mevzuat teklifi ya da uygulama takvimi bulunmuyor.

Rapordaki ifade, hizmet pasaportlarının kullanım biçimine ilişkin güvensizliğin Avrupa Birliği düzeyinde yeniden gündeme geldiğini gösteriyor; ancak mevcut muafiyetin kaldırıldığı anlamına gelmiyor.
Transit Haber değerlendirmesi

Gri pasaportların vize muafiyeti kaldırılabilir mi?

Hizmet pasaportu sahiplerinin Avrupa’ya vizesiz seyahat edebilmesi, tüm ülkelerde ve her koşulda değiştirilemez bir hak değil. Türkiye umuma mahsus pasaport sahipleri bakımından Avrupa Birliği’nin vizeye tabi ülkeler listesinde yer alıyor. Diplomatik, hususi ve hizmet pasaportu sahiplerine tanınan istisnalar ise Avrupa Birliği mevzuatı ile Schengen ülkelerinin uygulamalarına dayanıyor.

Bu istisnaların kapsamı güvenlik, düzensiz göç veya belge suistimali gibi gerekçelerle değiştirilebilir. Buna rağmen bugün itibarıyla Türkiye’nin hizmet pasaportlarına yönelik kabul edilmiş bir askıya alma kararı, Avrupa Komisyonu teklifi veya AB Konseyi düzenlemesi bulunmuyor.

Hizmet pasaportu kimlere veriliyor?

5682 sayılı Pasaport Kanunu’na göre hizmet damgalı pasaport; diplomatik veya hususi damgalı pasaport alma hakkı bulunmayan, ancak devlet, il özel idaresi veya belediye tarafından resmî görevle yurt dışına gönderilen kişilere verilebiliyor.

Bu kapsam yalnızca kamu görevlileriyle sınırlı değil. Belirli şartlar altında kamu görevlisi olmayan kişiler de yetkili kurum tarafından resmî görevle yurt dışına gönderilmeleri halinde hizmet pasaportu alabiliyor.

Hak sahibinin eşi ile gerekli yaş, öğrencilik, medeni durum ve çalışma şartlarını taşıyan çocukları da hizmet pasaportundan yararlanabiliyor.

Hizmet pasaportu nasıl alınır?

Hizmet pasaportu kişisel seyahat isteğiyle alınabilen bir belge değil. Öncelikle yetkili bir kamu kurumunun kişiyi resmî görevle yurt dışına göndermesi gerekiyor. Görevlendirmeyi yapan kurum, hizmet damgalı pasaport talep formunu düzenliyor.

Kamu görevlisi olmayan kişiler için görevlendirme onayı da aranıyor. Belediyelerin kurum dışından bir kişiyi görevlendirmesi halinde belediye meclisi kararı, valilik onayı ve yetkili kişi tarafından imzalanmış hizmet pasaportu talep formu gerekli olabiliyor.

Türkiye Cumhuriyeti kimlik kartı veya geçici kimlik belgesi
Son altı ay içinde çekilmiş biyometrik fotoğraf
Hizmet damgalı pasaport talep formu
Kamu görevlisi olmayan kişiler için görevlendirme onayı
Varsa eski ve iptal edilmemiş pasaportlar
Çocuklar için gerekli durumlarda öğrenci belgesi
Reşit olmayanlar veya kısıtlılar için muvafakatname

Başvurular yurt içinde il nüfus ve vatandaşlık müdürlüklerine, yurt dışında ise Türkiye’nin dış temsilciliklerine yapılıyor. Hizmet pasaportları harçtan muaf tutuluyor; ancak pasaport defter bedelinin ödenmesi gerekiyor.

Ne zaman başvuru yapılmalı?

Görevlendirme yapılan ülke Türk hizmet pasaportuna vize uygulamıyorsa başvuru, görevin başlamasından en erken 20 gün önce kabul ediliyor. Gidilecek ülkenin vize istemesi halinde ise başvuru görevin başlamasından 60 gün önce yapılabiliyor.

Pasaportun geçerlilik süresi görevlendirmenin süresi ve gidilecek ülkenin vize rejimi dikkate alınarak belirleniyor. Hizmet pasaportu en az altı ay, en fazla beş yıl süreyle düzenlenebiliyor.

Gri pasaport özel seyahatte kullanılabilir mi?

Hizmet pasaportu yalnızca düzenlenmesine gerekçe oluşturan resmî görev kapsamında kullanılabiliyor. Pasaportun geçerlilik süresi devam etse bile tatil, aile ziyareti veya başka bir özel seyahat için kullanılması mevzuata uygun değil.

Görev sona erdiğinde pasaportun kişinin bağlı olduğu kuruma teslim edilmesi gerekiyor. Pasaport, geçerlilik süresi devam ediyorsa kurum tarafından muhafaza ediliyor. Aynı kişi daha sonra başka bir resmî görevle yurt dışına gönderilirse yeni görevlendirmeye ilişkin talep formu düzenlenmesi gerekiyor.

Suistimal tartışması 2021’de büyümüştü

Hizmet pasaportları Türkiye’de daha önce de ciddi bir suistimal tartışmasının konusu oldu. 2021’de Malatya’nın Yeşilyurt Belediyesi tarafından bir proje kapsamında Almanya’ya gönderilen bazı kişilerin Türkiye’ye dönmediği ortaya çıkmıştı.

İçişleri Bakanlığı olayın ardından mülkiye müfettişi görevlendirmiş, bazı kamu personelini görevden uzaklaştırmış ve mahalli idarelerin kamu personeli olmayan kişiler için yaptığı hizmet pasaportu başvurularını yeni önlemler hazırlanması amacıyla geçici olarak durdurmuştu.

Bakanlık açıklamasında, resmî görevi bulunmayan bazı kişilerin hizmet pasaportu alarak yurt dışına gittikleri ve sürekli kalmak amacıyla iltica talebinde bulunduklarına ilişkin daha önce de valiliklerin uyarıldığı belirtilmişti.

Türkiye’de kaç kişide gri pasaport var?

Türkiye genelinde kaç kişinin geçerli hizmet pasaportuna sahip olduğunu gösteren güncel ve kamuya açık bir TÜİK istatistiği bulunmuyor. TÜİK’in turizm ve nüfus verilerinde pasaport türlerine göre aktif belge sahibi sayısı yayımlanmıyor.

Pasaportların düzenlenmesinden sorumlu Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün kamuya açık sayfalarında da Türkiye genelindeki geçerli hizmet pasaportu sayısına ilişkin güncel bir toplam yer almıyor. Bazı il müdürlükleri yalnızca kendi illerindeki işlem sayılarını açıklıyor; ancak bu rakamlar Türkiye genelindeki aktif pasaport sahibi sayısını göstermiyor.

Gri pasaport sahipleri şimdi ne yapmalı?

Avrupa Parlamentosu raporu mevcut hizmet pasaportlarını geçersiz kılmıyor ve sahiplerine yeni bir vize zorunluluğu getirmiyor. Hizmet pasaportu sahipleri yine de seyahat öncesinde gidecekleri ülkenin güncel vize rejimini kontrol etmeli.

Gri pasaport uyarısı bu belgenin yalnızca resmî görevlendirme kapsamında kullanılması, görev yazısıyla desteklenmesi ve seyahat sonrasında kuruma teslim edilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Avrupa Birliği kurumlarından veya Schengen ülkelerinden yeni bir karar gelmediği sürece mevcut uygulama devam edecek.