ABD uçuş gecikmelerini kalkıştan önce çözmek için SMART sistemini devreye alıyor

ABD Federal Havacılık İdaresi, hava yolu tarifeleri, hava durumu, havalimanı kapasitesi ve hava sahası kısıtlarını aynı planlama katmanında birleştiren SMART sisteminin ilk operasyonlarını başlatmaya hazırlanıyor. Sistem, sorun büyüyüp uçaklar havada beklemeye başlamadan önce uçuş saatleri ve rotalar üzerinde alternatif üretmeyi hedefliyor. FAA Başkanı Bryan Bedford 10 Eylül’de American, United, Delta ve Southwest dahil büyük havayollarının yöneticileriyle uygulamanın yaygınlaştırılmasını görüştü.

FAA’nın SMART sözleşmesine ilişkin resmî açıklamasına göre teknoloji Air Space Intelligence tarafından geliştiriliyor ve geniş Flow Management Data and Services altyapısının parçası. Kurum, iki sistemi kapsayan sözleşmenin 12 yıl için 875 milyon dolar olduğunu açıkladı. SMART’ın görevi, talep ve kapasite dengesizliğini uçak kalkmadan önce görüp program ve uçuş yolu seçeneklerini daha erken koordine etmek.

SMART uçuş gecikmesini nasıl azaltacak?

Bugünkü hava trafik yönetiminde şiddetli hava, pist çalışması, yoğunluk veya hava sahası kısıtı ortaya çıktığında havayolları ve FAA çoğu zaman planı operasyon devam ederken yeniden kurmak zorunda kalıyor. SMART, tarifeleri, meteorolojik verileri, havalimanı kapasitesini, hava sahası şartlarını ve operasyonel kısıtları tek görünümde birleştirerek olası çatışmaları daha erken işaretlemeyi amaçlıyor. Böylece uçağın kapıdan ayrılmasından önce kalkış saati veya rota üzerinde değişiklik yapılabilecek.

FAA’nın SMART bilgi notu, ilk operasyonların 2026 sonbaharında başlayacağını söylüyor. Sistem hava trafik kontrolünün güvenlik görevini otomatik olarak devralmayacak. Uçakların emniyetli ayrımından yine kontrolörler sorumlu olacak; SMART, kontrolör ve operasyon planlayıcılarına ortak gerçek zamanlı tablo ve tahmin desteği sağlayacak.

SMART, Flow Management Data and Services programının trafik planlama katmanlarından biri olarak geliştiriliyor. Haziran ayında açıklanan Air Space Intelligence sözleşmesi 12 yıllık dönem için 875 milyon dolara kadar bir çerçeve öngörüyor. Program eski veri akışlarını tek seferde kapatmıyor. Önce tarifelerle hava durumunu ortak görünümde topluyor; havalimanı kapasitesi ve hava sahası durumu da aynı planlamaya ekleniyor. FAA, uçaklar arasındaki güvenli ayrımı sağlama sorumluluğunun insan hava trafik kontrolörlerinde kalacağını yazıyor. SMART’ın görevi uçağı yönetmek değil, operasyon planının uçuş başlamadan önce kurulmasına yardımcı olmak.

ABD FAA Smart Sistemi ilk aşamada hangi sorunlara kullanılacak?

Reuters’ın 10 Eylül tarihli haberine göre ilk kullanım alanlarından biri kötü hava nedeniyle iptal edilen uçuşların daha verimli biçimde yeniden planlanması olacak. Daha sonraki aşamada uçuş programlarının ve rotaların kalkış öncesinde stratejik olarak koordine edilmesi hedefleniyor. Bedford’ın havayolu yöneticileriyle yaptığı toplantı, sistemin yalnız FAA içinde değil taşıyıcılarla ortak çalışma düzeninde kullanılacağını gösteren son adım oldu.

ABD hava sahasında sorun yalnız kötü hava değil. Yüksek talep, pist inşaatları ve hava trafik kontrolörü açığı da sıkışıklığı artırıyor. FAA, Chicago O’Hare’de günlük uçuş sayısını azaltmış ve New York bölgesindeki bazı kapasite kısıtlarını uzatmış durumda. SMART bu fiziksel veya personel sınırlamalarını ortadan kaldırmıyor; mevcut kapasitenin daha öngörülebilir kullanılmasını hedefliyor.

İlk operasyonların 2026 sonbaharında başlaması, bütün ABD hava sahasının aynı gün yeni sisteme geçeceği bir kesinti noktası yaratmıyor. FAA ve havayolları kullanımı aşamalı biçimde genişletmeyi planlıyor. Reuters’ın aktardığı ilk örneklerden biri, kötü hava yüzünden iptal edilen uçuşların yeniden planlanması. Sonraki aşamada tarifeler ve uçuş rotaları kalkıştan önce talep-kapasite durumuna göre birlikte ele alınacak. Bir havalimanındaki aksama başka merkezlere de gecikme olarak yayılabiliyor. SMART bu zinciri planlama aşamasında görmeyi hedefliyor; pist kapasitesi, personel ve hava koşulları ise operasyonun diğer sınırları olmaya devam edecek.

Yolcu için ne değişebilir?

Sistem vaat edildiği gibi çalışırsa yolcu açısından en görünür fark, kötü hava veya yoğunluk günlerinde son dakika iptali ve uzun kapı beklemesi yerine erken program değişikliği olabilir. Havayolu, kalkıştan önce farklı rota veya saat seçeneğini sisteme işleyerek zincirleme gecikmenin başka meydanlara yayılmasını sınırlayabilir. Ancak SMART yolcuya doğrudan bir tazminat veya yeniden rezervasyon hakkı vermiyor; mevcut bilet ve yolcu hakları kuralları aynen devam ediyor.

Hava trafik kontrolünün teknolojiye bağımlılığı, teknik arızalarda ters yönde de görülebiliyor. Transit Haber’in Bogotá hava trafik kontrol arızası dosyasında ekran sorunu nedeniyle uçakların geçici olarak prosedürel yöntemlerle yönetildiği, American Airlines sistem arızasında ise taşıyıcı kaynaklı teknoloji sorununun ABD çapında kalkışları durdurduğu aktarılmıştı. SMART, bu örneklerdeki arızaların aynısını çözmek için değil, FAA’nın ülke çapındaki trafik akışını daha erken planlamak için geliştiriliyor.

Sistem mevcut hava trafik kontrolünü değiştirecek mi?

Hayır. FAA, SMART’ı mevcut trafik yönetim sistemlerinin üzerinde çalışan bir planlama katmanı olarak tanımlıyor. Sistem yeni karar seçenekleri üretecek, talep-kapasite dengesizliğini tahmin edecek ve ortak durumsal farkındalık sağlayacak. Kontrolörün uçakları ayırma, talimat verme ve güvenliği sağlama sorumluluğu devam edecek. Teknoloji uçakları yöneten veya kontrolörün güvenlik görevini devralan bir sistem değil.

Yolcu tarafındaki başka bir yeni federal uygulama olan TSA Gateside, güvenlik kontrolü ve terminal erişimiyle ilgili. SMART ise havalimanı terminalinden bağımsız olarak ulusal hava sahasının planlama katmanında çalışacak. İlk operasyonların sonbaharda başlamasıyla birlikte sistemin gecikme ve iptal oranlarına gerçek etkisi, yoğun hava koşulları ve yüksek trafik günlerinde ölçülebilecek.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

ABD’nin hava trafik kontrol planında 574 milyon dolarlık açık çıktı

Amazon ölümcül Miami kazasından sonra 21 Air ile çalışmayı durdurdu

İtalya’da 7 havalimanında grev başladı: Roma’da eylem 24 saat