Mekke İttifakı askerî konuşlandırma kararı aldı: Muhalefetten TBMM şartı ve Yemen tepkisi

Riyad’da 5 Ekim’de olağanüstü toplanan Mekke Savunma İttifakı ortak savunma taahhütlerini ilk kez doğrudan askerî konuşlandırma kararıyla uygulama aşamasına taşıdı. Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın ortak bildirisinde üzerinde mutabık kalınan askerî kuvvet ve kabiliyetlerin Suudi Arabistan’a sağlanması ve hızla konuşlandırılması için gerekli tedbirlerin derhal alınacağı açıklandı. Uygulamanın her ülkenin kendi ulusal mevzuatına ve daha önce onaylanan düzenlemelere göre yürütüleceği de kayda geçirildi.

Mekke Savunma İttifakı hangi kararı aldı?

Türk Dışişleri Bakanlığının da yayımladığı ortak açıklama iki karar içeriyor. Kolektif savunma taahhütleri pratik uygulamaya geçirilecek; üzerinde uzlaşılan askerî kuvvet ve kabiliyetler Suudi Arabistan’a hızla konuşlandırılacak. Asker sayısı ve sevk tarihi açıklanmadı.

Nauman Mahmood üç yıllığına ittifakın ilk Genel Sekreteri seçildi. SPA, atamayı kurumsallaşma adımı olarak duyurdu.

Hakan Fidan toplantıdan sonra ne söyledi?

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, olağanüstü toplantının Yemen ile Suudi Arabistan arasındaki son gelişmeler üzerine yapıldığını söyledi. Toplantı sonrasındaki açıklamasında üç ülkenin Suudi Arabistan’ın savunmasına ne tür destek verilebileceğini ayrıntılı biçimde görüştüğünü anlattı. Fidan aynı görüşmelerde sorunun barışçıl yollardan ve diyalogla çözülmesi için yapılabileceklerin de masaya yatırıldığını, Riyad yönetiminin çözüm konusunda yapıcı bir yaklaşım sergilediğini belirtti.

Fidan’ın ikinci başlığı kurumsallaşmaydı. Sekretaryanın yapısı ile yeni genel sekreterin atanması ele alındı; Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu askerî, operasyonel ve teknik konulara ilişkin görüşlerini sundu. Fidan, Mekke Anlaşması’nın kurumsallaşması için yürütülen çalışmaların sonuna gelindiğini söyledi.

Türkiye’nin Riyad’a teknik askerî destek verebileceğine ilişkin ilk açık mesaj ise toplantıdan önce gelmişti. Transit Haber’in 21 Eylül tarihli haberinde Fidan’ın Suudi Arabistan’ın özellikle teknik alanlardaki ihtiyaçlarının Türkiye tarafından karşılanabileceğini söylediği aktarılmıştı. 5 Ekim kararı, bu siyasi mesajın ardından üçlü mekanizmada hızlı konuşlandırma ifadesinin ilk kez ortak karara girmesi bakımından yeni bir aşama oldu.

Suudi Arabistan ve Pakistan hangi mesajları verdi?

Suudi Arabistan Savunma Bakanı Halid bin Selman, Mekke Savunma İttifakı toplantısında “kolektif caydırıcılık tedbirlerinin” devreye alınması konusunda uzlaşıldığını açıkladı. Saudi Gazette’nin aktardığı açıklamaya göre Halid bin Selman, Suudi Arabistan’a ve kutsal şehirlere yönelik saldırılar karşısında üç ülkenin dayanışma içinde hareket ettiğini söyledi. Riyad yönetimi alınan kararı savunma ve caydırıcılık çerçevesinde tanımladı.

Pakistan yönetimi Suudi Arabistan’a desteğini egemenlik ve toprak bütünlüğü başlıkları üzerinden duyurdu. Pakistan devlet radyosunun haberine göre İslamabad, Krallığın güvenliğine tam destek verdiğini bildirdi. Pakistan heyetinde Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı İshak Dar, Savunma Bakanı Khawaja Asif ile Kara Kuvvetleri Komutanı ve Savunma Kuvvetleri Başkanı Mareşal Asim Munir yer aldı. Mekke Savunma İttifakı açısından Riyad’ın mesajı, konuşlandırma kararını saldırılara karşı caydırıcılık tedbiri olarak tanımlıyor.

Muhalefet asker gönderme kararına ne dedi?

Aynı günün en sert siyasi tepkilerinden biri Özgür Özel’den geldi. 6 Ekim’deki grup toplantısında Özel, Suudi Arabistan’a asker konuşlandırılması kararının Türkiye’yi Yemen’deki çatışmanın tarafı haline getirebileceğini savundu. “Ortak savunma paktları barış dönemlerinde kurulur. Savaştaki bir ülkeyle bunu imzalamak doğrudan taraf olmaktır” dedi. Kararın Meclis’e getirilmeden alınmasına da itiraz eden Özel, asker ve silah içeren bir düzenlemenin TBMM onayından geçmesi gerektiğini söyledi.

Muhalefette bir başka itiraz anlaşmanın hukuki statüsüne yöneldi. Yeni Parti İstanbul Milletvekili Namık Tan, TBMM onayı olmadan anlaşmanın nasıl uygulanabileceğini sordu. Belgenin bağlayıcı bir savunma anlaşması mı, mutabakat metni mi yoksa ortak açıklama mı olduğunun açıklanmasını istedi.

İYİ Parti Genel Başkan Yardımcısı Turhan Çömez de konuşlandırma kararına karşı çıktı. DW Türkçe’nin aktardığı açıklamasında Anayasa’nın 90 ve 92’nci maddelerini gündeme getirdi ve Türk askerinin Yemen’de doğrudan çatışmaya sokulmamasını istedi.

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu ise 26 Eylül’de, Riyad toplantısından önce, anlaşmanın askerî yükümlülüklerinin Meclis’e açıklanmasını istemişti. CHP’nin yayımladığı konuşmada Kılıçdaroğlu; anlaşmanın tam içeriği, Türkiye’nin üstlendiği askerî yükümlülükler, Suudi Arabistan-Husi çatışmasında verilecek desteğin sınırı ve Türk askerinin doğrudan kullanılıp kullanılmayacağı konusunda hükümetten yanıt istedi.

Türk askeri TBMM kararı olmadan Suudi Arabistan’a gönderilebilir mi?

Anayasa iki ayrı hukuki eşik koyuyor. 90’ıncı maddeye göre Türkiye adına yabancı devletlerle yapılan milletlerarası anlaşmaların onaylanması kural olarak TBMM’nin bunu bir kanunla uygun bulmasına bağlı. 92’nci madde ise Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası anlaşmaların veya milletlerarası nezaket kurallarının gerektirdiği haller dışında Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine izin verme yetkisini TBMM’ye veriyor.

Mekke Savunma İttifakı anlaşmasının Türkiye’deki onay süreci henüz tamamlanmış değil. AK Parti Grup Başkanvekili Özlem Zengin 8 Ağustos’ta anlaşmanın Meclise geleceğini ve Genel Kurulda onaylandıktan sonra yürürlüğe gireceğini söylemişti. TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş 23 Eylül’de henüz bir teklif ulaşmadığını açıkladı.

6 Ekim itibarıyla kamuya açık kayıtlarda Mekke Anlaşması’na dayanarak Türk askerinin Suudi Arabistan topraklarına gönderilmesine ilişkin özel bir TBMM tezkeresi bulunmuyor. DW Türkçe’nin yetkililerden aldığı bilgiye göre anlaşmanın kısa süre içinde TBMM’ye sunulması bekleniyor. Mevcut anayasal çerçevede Mekke Anlaşması’nın kendisinin asker gönderme için istisna oluşturabilmesi Türkiye bakımından yürürlüğe girmesine bağlı. Hükümet, Suudi Arabistan’a konuşlandırma için başka bir yürürlükteki anlaşmaya, daha önce verilmiş bir TBMM yetkisine veya farklı bir hukuki dayanağa başvuracaksa bu dayanağın ayrıca açıklanması gerekecek; şu ana kadar kamuoyuna böyle özel bir yetkilendirme duyurulmadı.

Konuşlandırmanın askerî kapsamı belli mi?

Ortak karar hızlı konuşlandırmadan söz ediyor ancak desteğin hava savunması, askerî danışmanlık, lojistik, istihbarat, teknik destek veya muharip birliklerden hangisini kapsayacağı açıklanmadı. Transit Haber’in 14 Eylül tarihli dosyasında Pakistan Dışişleri, Husi saldırılarına karşı ortak askerî karşılığın henüz görüşülmediğini ve operasyonel mekanizmaların tamamlanmadığını bildirmişti. Riyad kararı, o tarihte açık kalan mekanizmayı uygulama planlamasına taşıdı; kuvvetin büyüklüğü ve görevi ise hâlâ kamuya duyurulmuş değil.

Bundan sonraki başlıklar TBMM’deki onay süreci, Türkiye’nin sağlayacağı askerî katkının niteliği ve ortak komuta-destek düzeni olacak. Transit Haber’in 31 Ağustos İstanbul toplantısını izleyen haberinde ittifakın resmî adı, sekretarya planı ve genişleme yol haritası aktarılmıştı. 5 Ekim Riyad toplantısı ise Mekke Savunma İttifakı için ilk açık hızlı konuşlandırma kararını ve bunun Türkiye’de yarattığı Meclis tartışmasını aynı anda gündeme getirdi.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Mescid-i Nebevî’ye elektrik sağlayan tesis vuruldu: Türkiye’den Suudi Arabistan’a destek

Suudi Arabistan’da 30-40 bin Pakistan askeri: Görevleri sınır ve hava savunması

Riyad’da Aramco tesisi alev aldı: Husiler füze ve dron saldırısını üstlendi

Suriye–İsrail görüşmelerinde Türkiye düğümü: İsrail’den Türkiye şartı