Al Jazeera Mekke Anlaşması’nın Türkiye’yi Yemen savaşına dahil etmeye yetmeyeceğini yazdı

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan’ın 7 Ağustos’ta imzaladığı Mekke Anlaşması, TBMM Genel Kurulunun 5 Kasım 2026’daki oylamasıyla Türkiye’de onaylanması uygun bulunan anlaşmalar arasına girdi. Üç maddelik kanun teklifi 279 kabul ve 119 ret oyuyla kabul edildi. Al Jazeera’nın 6 Kasım haberinde ise kararın Suudi Arabistan’ın Yemen’deki Husilerle çatışmasına olası yansımaları ele alındı. Al Jazeera, Mekke Anlaşması’nın karşılıklı savunma hükmünü NATO’nun 5. maddesiyle karşılaştırdı. Bu karşılaştırmada Türkiye’nin NATO üyeliği ile üçlü savunma mekanizmasındaki yükümlülükleri birlikte tartışıldı. Associated Press de anlaşmanın kabul edildiği oylamayı ve muhalefet milletvekillerinin bölgesel çatışmalara katılım konusundaki itirazlarını aktardı. Anlaşmanın 11. maddesi ortak faaliyetleri tarafların iç hukukuna uygun yürütme şartı getiriyor.

Mekke Anlaşması Yemen’deki çatışmayla neden ilişkilendiriliyor?

Suudi Arabistan, Yemen’deki Husi hareketinin saldırılarından kaynaklanan güvenlik sorunlarıyla karşı karşıya. Al Jazeera, Riyad’ın Husilerle yaşadığı gerilimin yeni savunma ortaklığına ilgiyi artırdığını yazdı. Al Jazeera, Husilerin Riyad’daki Kral Halid Uluslararası Havalimanına yönelik saldırılarını aktardı. Ortak savunma metninin ikinci maddesi, taraflardan birine başka bir devlet ya da devletler grubundan yöneltilecek silahlı saldırı halinde diğer tarafların yardım sağlamasını düzenliyor.

Anlaşmanın ikinci maddesine göre yardımın kapsamı, saldırıya uğrayan ülkenin ihtiyaçları ile ortakların kullanabileceği imkân ve yetenekler dikkate alınarak belirlenecek. Anlaşma Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51. maddesindeki bireysel ve kolektif meşru müdafaa hakkına dayanıyor. Türkiye’de 16 maddelik metni açıklayan haber, ortak yardımın kapsamıyla üyelikle birlikte yürürlüğe giriş ve çekilme hükümlerini madde madde aktarıyor.

Al Jazeera, Suudi Arabistan’ı hedef alan saldırıların ardından Türkiye’den istenebilecek askerî katkıları tartıştı. Türkiye’nin Suudi Arabistan ile ortak savunma ilişkisi, hava savunması ve teknik yardım gibi askerî seçeneklerle de tartışılıyor. Millî Savunma Bakanlığı, görevlendirme kararında ihtiyaç değerlendirmesini ve tarafların mutabakatını esas aldığını açıkladı.

Türk askerinin gönderilmesi için hangi işlem gerekiyor?

Millî Savunma Bakanlığının 15 Ekim açıklamasına göre Suudi Arabistan’a askerî kuvvet ve yetenek sağlanması, anlaşmanın TBMM tarafından uygun bulunması ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin yurt dışına gönderilmesine ilişkin gerekli yetkilendirme süreçlerinin tamamlanmasıyla yürütülecek. Bakanlık, destek kapsamının Riyad’ın talepleri, sahadaki gelişmeler, harekât ihtiyaçları ve taraflar arasındaki mutabakata göre belirleneceğini bildirdi.

Anayasa’nın 92. maddesi, Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine izin verme yetkisini ve bunun istisnalarını düzenliyor. Mekke Anlaşması’nın 11. maddesinde ortak faaliyetlerin tarafların iç hukukuna ve uluslararası hukuk yükümlülüklerine uygun yürütülmesi şart koşuluyor. Dolayısıyla 5 Kasım’daki uygun bulma oylamasından sonraki askerî personel kararları, görev için gereken ulusal yetkilendirme usulleriyle bağlantılı.

Reuters’ın 21 Ekim’de ismini açıklamadığı AK Partili milletvekiline dayandırdığı haberinde, anlaşmanın onayının ardından Suudi Arabistan’a personel gönderilmesi için ayrıca tezkere hazırlanmasının planlandığı aktarıldı. Milletvekili ilk aşamada hava savunması, elektronik harp ve teknik destek alanlarındaki uzman personelden söz etti.

Bu aktarım, milletvekilinin o tarihte anlattığı hazırlığı ifade ediyor. TBMM Genel Kurulundaki görüşmeleri izleyen Transit Haber dosyası, teklifin maddelerinin görüşülme takvimini ve milletvekillerinin itirazlarını içeriyor.

Al Jazeera, Yaşar Güler’in Husi açıklamasını nasıl aktardı?

Al Jazeera’nın 6 Kasım haberinde Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler’in ekim ayında yaptığı açıklamaya yer verildi. Habere göre Güler, Husilerle bir çatışmaya girilmesinin öngörülmediğini ve olası Türk desteğinin caydırıcılığı güçlendirmeye odaklanacağını söyledi. Associated Press, 6 Kasım haberinde hükümet temsilcilerinin asker görevlendirmesi için ek parlamenter yetkilendirmeyi işaret ettiğini yazdı. Suudi Arabistan’a sağlanacak desteğe ilişkin siyasi tartışmalar daha önce de Meclis gündemine taşındı. 5 Ekim Riyad toplantısındaki konuşlandırma kararına ilişkin dosyada hükümet temsilcilerinin açıklamaları ve muhalefetin Yemen çatışmasıyla ilgili görüşleri aktarılmıştı. Al Jazeera’nın yeni haberi, 5 Kasım’daki TBMM oylamasını izleyen dönemde aynı askerî yükümlülük konusunu yeniden gündeme getirdi.

TBMM oylaması hangi aşamayı tamamladı?

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 4 Kasım’daki görüşmelerde uygun bulma teklifinin ilk maddesini kabul etti.

Komisyonun Genel Kurulda yerini almaması üzerine oturumun kapanmasının ardından 5 Kasım’da diğer maddeler ve teklifin tümü görüşüldü. ANKA’nın aktardığı elektronik oylamada toplam 398 milletvekili oy kullandı; 279 milletvekili kabul, 119 milletvekili ret yönünde oy verdi. AP ve Euronews aynı oylama sonucunu doğruladı.

TBMM’de kabul edilen üç maddelik kanun, ortak savunma anlaşmasının onaylanmasının uygun bulunmasını düzenliyor. Anlaşmanın 16. maddesine göre uluslararası yürürlük, son onay belgesinin Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi sekretaryasına teslim edildiği tarihte başlayacak. Pakistan Dışişleri Bakanlığı, 23 Ekim’de Pakistan ile Suudi Arabistan’ın kendi onay işlemlerini tamamladığını bildirmişti. Türkiye’deki yasama oylaması bu takvimin ayrı bir aşaması.

Mekke Anlaşması süresiz düzenlenmiş bulunuyor; yürürlüğe girdikten sonraki ilk on yıl içinde tarafların olağan çekilme hakkı yok. Daha sonraki çekilme için üç ay önceden yazılı diplomatik bildirim öngörülüyor. Metin, savunma sanayisinde ortak üretimi ve ortak askerî eğitim faaliyetlerini düzenliyor. İstihbarat paylaşımı ile lojistik destek de tarafların yükümlülükleri arasında sayılıyor.

Ortak savunma kararı hangi kurumlarda görüşülecek?

Anlaşmanın sekizinci maddesi, dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanlarının katılacağı Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesini tanımlıyor. Komite yılda iki kez toplanacak; anlaşmanın sekretaryası Suudi Arabistan’da bulunacak. Altıncı madde barış ve savaş dönemlerinde personel değişimi ile ortak eğitim ve askerî konuşlandırma gibi faaliyetlere çerçeve çiziyor. Somut yardımın niteliği ise ortak ihtiyaç değerlendirmesi ve tarafların ulusal işlemleri kapsamında ele alınacak.

Savunma metninin kapsamı TBMM’de siyasi tartışmalara da neden oldu. Milletvekilleri NATO ile üçlü savunma ortaklığı arasındaki ilişkiyi, Türkiye’nin üstlenebileceği askerî yükümlülükleri ve ilk on yıllık çekilme sınırlamasını gündeme getirdi.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Mekke Anlaşması için TBMM’de kabul edildi

Rasanah, Mekke Anlaşması’nda Türkiye’nin İran’la kurduğu dengeyi analiz etti

Mekke Anlaşması’nda ilk başarısızlık: Tahran’dan eli boş dönüldü