İran Uzmanlar Meclisi NPT’den çıkış seçeneğinin incelenmesini istedi

İran’da nükleer doktrin tartışması Uzmanlar Meclisinin 12 Kasım çağrısıyla yeniden gündeme geldi. Kurul NPT üyeliğinin gözden geçirilmesini istedi; Dışişleri Bakanlığı ise antlaşmaya bağlılığın sürdüğünü açıkladı.

Haberi dinle Sesli okuma hazır
Yazı boyutu Mobil okuma için
Bu haberde

İran’da nükleer doktrin tartışması 12 Kasım 2026’da Uzmanlar Meclisinin yaptığı açıklamayla yeni bir aşamaya taşındı. Ülkenin dinî liderini seçmekle ve denetlemekle görevli meclis, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’ndan (NPT) ayrılma seçeneğinin incelenmesini ve savunma doktrininin gözden geçirilmesini istedi. İran Dışişleri Bakanlığı ise 15 Kasım’da ülkenin antlaşmaya taraf olmaya devam ettiğini açıkladı.

IranWire’ın 12 Kasım’da aktardığı açıklamada, Uzmanlar Meclisi yeni caydırıcılık seçeneklerinin değerlendirilmesini talep etti. Kurul, ABD ile İsrail’in İran’a yönelik saldırı tehditlerini ve uluslararası kurumların tutumunu gerekçe gösterdi.

Açıklama, antlaşmadan çekilme olasılığının değerlendirilmesine yönelik siyasi bir çağrı içeriyor. Nükleer doktrin tartışması bu çağrıyla Uzmanlar Meclisinin gündemine taşındı. İran makamlarının NPT’ye ilişkin yürürlükteki tutumu ise Dışişleri Bakanlığının sonraki açıklamasında yer aldı.

Tahran’ın nükleer programına ilişkin tartışma, 2025 ve 2026’da nükleer tesislere düzenlenen saldırıların ardından genişledi. Parlamentodaki bazı isimler nükleer silah geliştirme seçeneğini açıkça savunurken başka siyasetçiler bunun ülkeyi yeni bir çatışmaya sürükleyebileceğini dile getiriyor. Bu farklı görüşler 13 Kasım’da Euronews’in İran Farsça servisinin görüştüğü milletvekilleri ve eski yetkililer tarafından da ifade edildi.

Uzmanlar Meclisi nükleer doktrin tartışması için ne istedi?

Uzmanlar Meclisi, din adamlarından oluşan ve İran’ın dinî liderinin belirlenmesinde rol oynayan anayasal bir kurum. Nükleer doktrin tartışması kapsamında 12 Kasım bildirisinde NPT üyeliğinin incelenmesi, ülkenin savunma yaklaşımının yeniden değerlendirilmesi ve caydırıcılık kapasitesinin güçlendirilmesi talepleri birlikte sıralandı. Meclisin bu açıklaması, Parlamento tarafından kabul edilmiş bir çekilme kanunu veya İran hükümetinin gönderdiği resmî uluslararası bildirim olarak kayda geçmedi.

Al Jazeera’nın 13 Kasım tarihli köşe yazısında Suudi araştırmacı ve yazar Süleyman el-Akili, çağrının Uzmanlar Meclisinden gelmesini ele aldı. El-Akili, çağrıyı İran’daki dinî ve siyasi çevrelerin nükleer caydırıcılık hakkındaki görüşleriyle ilişkilendirdi. Yazar ayrıca eski dinî lider Ali Hamaney’in nükleer silahların yasaklanmasına ilişkin görüşünün yeni liderlik dönemindeki yerini değerlendirdi. Bunlar yazarın yorumları; meclisin açıklamasında nükleer silah üretme yönünde açık bir talep yer almıyor.

13 Kasım’da Euronews’e konuşan milletvekili Kamran Gazanferi, ülkesinin nükleer caydırıcılık oluşturması gerektiğini savundu. Gazanferi, milletvekillerinin NPT’den çıkış teklifini Meclis gündemine getirmek için çaba gösterdiğini söyledi.

Eski milletvekili Haşmetullah Felahatpişe ise bu görüşe karşı çıktı. Ona göre tek başına nükleer silah sahibi olmak etkili caydırıcılık sağlamayabilir; antlaşmadan çekilmek de İran’ın çıkarları açısından riskler taşıyor. Her iki görüş, kişisel siyasi değerlendirme olarak aktarılıyor.

Tahran hükümeti NPT üyeliği konusunda ne açıkladı?

Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, 15 Kasım’daki basın toplantısında NPT üyeliği hakkında karar verecek makamların ilgili yasal usulleri izlemesi gerektiğini açıkladı. Sözcü, İran’ın halen antlaşmaya taraf olduğunu ve mevcut yükümlülüklerini yerine getirmeye devam edeceğini söyledi. 9 Kasım’daki açıklamasında da İran’ın NPT taahhütlerini askıya almadığını ifade etmişti. Nükleer doktrin tartışması sürerken hükümetin antlaşmaya bağlılık açıklaması geçerliliğini koruyor.

Bekayi, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile işbirliğinin kapsamına ilişkin sorulara ise nükleer tesislere yönelik saldırılardan sonra denetimlerin eski koşullarda sürdürülemediği yanıtını verdi. Ajansın da teyit ettiği görüş ayrılığı, tesislere erişim ile İran’ın elindeki zenginleştirilmiş uranyumun doğrulanmasına odaklanıyor. İran makamları bu koşulların değişmesini isterken UAEA, denetim için bilgi ve erişim talebini yineliyor.

Transit Haber’de 25 Ekim’de yayımlanan SWP araştırması, İran’ın nükleer kapasitesi ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun denetimi konusunda Almanya merkezli düşünce kuruluşunun değerlendirmesini aktarmıştı. Yeni açıklama, doğrudan Uzmanlar Meclisinin antlaşmadan ayrılma seçeneğini gündeme getirmesi ve Dışişleri Bakanlığının buna ilişkin sonraki pozisyonu üzerinden ilerliyor.

NPT'den çekilme hangi hukuki adımlara bağlı?

Birleşmiş Milletlerin yayımladığı NPT metninin 10. maddesi, taraf bir ülkenin olağanüstü olayların en üstün ulusal çıkarlarını tehlikeye attığını değerlendirmesi halinde çekilme hakkını düzenliyor. Bu hakkın kullanılması için bütün taraf devletlere ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine en az üç ay önceden bildirim yapılması gerekiyor. Bildirimde, ülkenin kararına dayanak gösterdiği olağanüstü olaylar da açıklanmalı.

NPT, nükleer silah sahibi olmayan tarafların bu silahları üretmemesini veya edinmemesini öngörürken nükleer enerjinin barışçıl kullanımına ilişkin hakları da tanıyor. Antlaşmanın denetim ayağı, UAEA ile yapılan güvence anlaşmaları üzerinden yürütülüyor. İran’daki mevcut tartışmada antlaşma üyeliği, uranyum zenginleştirme faaliyetleri ve nükleer silah geliştirme kararı ayrı hukuki ve siyasi başlıklar oluşturuyor.

13 Kasım tarihli Euronews haberine göre milletvekillerinin daha önce hazırladığı çekilme önerisinin Parlamento Genel Kuruluna taşınması konusunda da görüş ayrılıkları var. Gazanferi, teklifin gündeme alınmasını isteyenlerin çalışmalarını sürdürdüğünü aktardı. Eski milletvekili Felahatpişe ise Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyinin çekilme tasarısına onay vermediğini söyledi. Parlamentoda çekilme talebinin Genel Kurul gündemine alınmasına ilişkin bir karar da açıklanmadı.

UAEA nükleer tesisleri neden denetleyemiyor?

Associated Press’in 14 Kasım tarihli haberine göre UAEA, saldırıya uğrayan nükleer tesislerde geniş kapsamlı denetimi yeniden sağlayabilmiş değil. Nükleer doktrin tartışması sırasında Ajans, İran’ın daha önce beyan ettiği yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun mevcut durumunu doğrulamak için erişim talep ediyor.

İranlı yetkililer ise güvenlik şartlarının ve saldırıların sonuçlarının ele alınmasını denetim görüşmelerinin ön koşulu olarak sunuyor.

UAEA’nın daha önce açıkladığı 440,9 kilogramlık yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum verisi, saldırılardan önceki denetim bilgilerine dayanıyor. Ajans, elindeki malzemenin güncel miktarını ve nerede bulunduğunu yeniden doğrulayamıyor. Bu miktar, 17 Kasım itibarıyla yeniden ölçülmüş bir stok verisi değil. Nükleer programın denetlenmesi ile İranlı siyasilerin silahlanmaya ilişkin açıklamaları haber kaynaklarında farklı konular olarak ele alınıyor.

Al Jazeera yazarı nükleer doktrin tartışması için ne söylüyor?

Süleyman el-Akili, yazısında İran’ın çekilme ihtimalini hem dış baskıya karşı diplomatik tutum hem de savunma anlayışında değişiklik arayışı olarak yorumladı. Eski liderin nükleer silahlara karşı dinî hükmü, NPT’deki üç aylık bildirim süresi ve Çin ile Rusya’nın muhtemel tutumlarını değerlendirdi. El-Akili, nükleer doktrin tartışması için farklı gelişme ihtimallerini kendi değerlendirmesi olarak sıraladı. Uzmanlar Meclisinin 12 Kasım açıklaması ise bir inceleme çağrısından oluşuyor.

Transit Haber’de daha önce aktarılan ABD–İran temaslarında nükleer program ile Hürmüz Boğazı üzerindeki anlaşmazlıkların müzakere sırası tartışılmıştı. Doha’daki arabuluculuk görüşmelerine ilişkin haberde de Tahran’ın deniz ablukasının kaldırılmasını öne alan talepleri yer almıştı. Uzmanlar Meclisinin yeni açıklaması bu görüşmelerle aynı siyasi dönemde yapıldı.

Nükleer doktrin tartışması devam ederken İran Dışişleri Bakanlığı NPT üyeliğinin sürdüğünü açıkladı. Uzmanlar Meclisi ise antlaşmadan çekilme seçeneğinin incelenmesini istedi. İran Parlamentosundaki girişimlere ilişkin tartışma da devam ediyor. Uluslararası çekilme işlemi bakımından belirleyici aşama, yetkili makamların kararı ve antlaşmanın 10. maddesinde öngörülen resmî bildirim olacak.

Kaynaklar

Al Jazeera Arabic — Süleyman el-Akili, Tahran nükleer doktrinini yeniden mi şekillendiriyor?, köşe yazısı, 13 Kasım 2026.

IranWire — İran Uzmanlar Meclisinin NPT üyeliği ve savunma doktrini açıklaması, 12 Kasım 2026.

Euronews Persian — İranlı milletvekillerinin nükleer doktrin ve NPT açıklamaları, 13 Kasım 2026.

Birleşmiş Milletler — Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması, 10. madde.

Tasnim — İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi açıklaması, 9 Kasım 2026.

Report.az — İran Dışişleri Bakanlığının NPT ve UAEA açıklaması, 15 Kasım 2026.

Associated Press — İran nükleer tesislerinde denetim ve UAEA açıklamaları, 14 Kasım 2026.

Bu haberi yapay zekaya sor

Kritik vize ve seyahat gelişmelerini kaçırmayın

WhatsApp kanalımızda yalnızca önemli uyarıları, Telegram kanalımızda ise tüm haber akışını paylaşıyoruz.

Bu içerikten yararlanabilirsiniz

Kısa alıntılar; içerik değiştirilmeden, “Transit Haber” kaynak olarak belirtilerek ve bu habere aktif bağlantı verilerek kullanılabilir. İçeriğin tamamının izinsiz yeniden yayımlanmasına izin verilmez.

Yorum yapın

Yorumunuz yayımlanmadan önce incelenir. Yorum kaydına e-posta, website, IP adresi veya tarayıcı bilgisi eklenmez. Görünen ad alanında takma ad kullanabilirsiniz; yorumunuza kişisel veya özel nitelikli bilgi yazmayın. KVKK Aydınlatma Metni

Haberi paylaş

Sıradaki haber

Danimarka vizesinde sıra ekime geldi: Büyükelçilik yeni tarihi açıkladı

Haber otomatik yüklenemezse normal bağlantısından okuyabilirsiniz.