Çin’de yeni ‘Yalta Zirvesi’ tartışması: ABD, Rusya ve Çin’in dünyayı paylaşma planı

Shenzhen zirvesi öncesinde Çinli yorumcu Rong Ping’in üç büyük gücün nüfuz alanlarını belirleyeceğini savunduğu yazı, Le Grand Continent’in tarihsel ve siyasi itirazlarıyla yayımlandı.

Haberi dinle Sesli okuma hazır
Yazı boyutu Mobil okuma için
Bu haberde

Shenzhen zirvesi etrafında Çin’de yayılan milliyetçi bir yorum, ABD, Rusya ve Çin’in dünya siyasetindeki nüfuz alanlarını yeniden belirleyeceği iddiasını ortaya attı. Fransız jeopolitik yayını Le Grand Continent, 18 Kasım 2026’da Rong Ping adlı Çinli yorumcunun metnini Fransızcaya çevirerek tarihsel ve siyasi notlarla yayımladı. Yazar, Donald Trump, Vladimir Putin ve Şi Cinping’in görüşmesini ABD hegemonyasının sona erdiği yeni bir dönemin başlangıcı olarak yorumluyor.

Üç ülkenin dünya siyasetinde belirleyici konuma geçeceğini savunan Rong Ping’e karşılık, Le Grand Continent’in editörleri Avrupa’nın ve diğer devletlerin çıkarlarının bu anlatıda yer bulmadığını yazıyor. Fransız yayın ayrıca Yalta Konferansı’na yapılan benzetmenin tarihsel çerçevesini ve yorumcunun bazı iddialarını ayrıntılı biçimde inceliyor.

Rong Ping neden Shenzhen zirvesini yeni Yalta ile karşılaştırıyor?

Le Grand Continent’in Louis Puel imzasıyla yayımladığı 18 Kasım tarihli çalışmada Rong Ping, Trump’ın Çin’e isteyerek gelmediğini, Washington’ın ekonomik ve askerî baskılar nedeniyle Pekin ile Moskova’yı eşit muhatap olarak kabul etmek zorunda kaldığını ileri sürüyor. Gümrük tarifelerine yönelik tepkiler, İran’daki savaş ve Rusya ile Çin arasındaki yakınlaşma, yazarın bu görüşüne dayanak olarak sıraladığı gelişmeler arasında.

Yalta Konferansı 1945’te düzenlendi. Rong Ping, savaş sonrasını şekillendiren bu toplantıyla Shenzhen buluşmasını karşılaştırarak yeni bir uluslararası dönem öngörüyor. Rong Ping’in anlattığı düzen, büyük güçlerin kendilerine ait etki alanlarını belirlemesi ve uluslararası ilişkiler için yeni kurallar üzerinde konuşması fikrine dayanıyor. Metinde Avrupa’nın masadaki konumu ayrıca tartışılıyor; yazar Avrupa’nın uluslararası etkisinin azaldığını savunuyor.

16 Kasım’da Çin Dışişleri Bakanlığı, Shenzhen zirvesinin 19 Kasım’da yapılacağını duyurdu. Bakanlığın açıklamasında Şi Cinping’in 19 Kasım günü Shenzhen’de Putin ve Trump ile bir araya geleceği belirtildi. Sözcü Mao Ning’in aynı günkü basın toplantısında verilen resmî çerçeve, dünya barışının korunması ve büyük güçler arasında stratejik istikrara odaklanıyordu.

Üç Krallık benzetmesi hangi düşünceye dayanıyor?

“Üç Krallık” dönemi, Rong Ping’in ABD, Rusya ve Çin için kullandığı benzetmenin kaynağı. Le Grand Continent’in açıklamasına göre bu benzetme, Han Hanedanı’nın dağılmasının ardından ortaya çıkan Wei, Shu ve Wu devletlerine gönderme yapıyor. Yorumcu, ABD’nin diğer iki güçle aynı düzeyde yer alacağı bir düzen öngörüyor. Fransız yayın bu tarihsel göndermeyi farklı bir yönden okuyor: Üç Krallık dönemi eşit aktörler arasında sürekli iş birliğinden çok uzun savaşlarla anılıyor.

Le Grand Continent hangi tarihsel iddiaları inceliyor?

1940’ların savaş diplomasisini yorumlayan Rong Ping, Çin ile Sovyetler Birliği’nin aynı toplantıda bulunmamasını Washington’ın tercihine bağlıyor. Le Grand Continent ise 1943’teki Kahire ve Tahran konferanslarının katılımcılarını hatırlatıp Sovyetler Birliği’nin Japonya ile yürürlükteki tarafsızlık anlaşmasını da ele alıyor. Derginin açıklamasına göre ABD Başkanı Franklin Roosevelt, Çin’in savaş sonrasında büyük güçler arasında temsil edilmesini savunuyordu. Soğuk Savaş sonrasında Washington’ın tutumu da derginin eleştirdiği konular arasında. Rong Ping bu dönemi, yalnız Çin ve Rusya’yı tecrit etme çabası olarak aktarıyor. Çin’in Dünya Ticaret Örgütüne ABD desteğiyle katılması ve Rusya’nın G8’e kabulü, Le Grand Continent’in sunduğu karşı örnekler. Editörler ayrıca, yazarın Rusya’nın Ukrayna savaşındaki askerî durumuna ilişkin anlatısının sahadaki uzun savaşla uyuşmadığını belirtiyor.

“Yeni Yalta” nitelemesi Çin’in devlet bağlantılı basınında da tartışıldı. Global Times’ın 16 Kasım tarihli haberinde görüşlerine yer verilen Çinli akademisyenler, nüfuz alanlarının büyük güçler arasında paylaştırılacağı anlatısını reddetti. Böylece Rong Ping’in Çinli milliyetçi çevrelerde dolaşan yorumu ile Çin devlet basınındaki değerlendirmeler arasında açık bir yaklaşım farkı ortaya çıktı.

Avrupa ve Ukrayna bu üçlü düzen anlatısında nerede duruyor?

Yorumcunun tasarladığı görüşmelerde üç büyük gücün etki alanlarını ve güvenlik sınırlarını belirlemesi bekleniyor. Le Grand Continent, Avrupa’nın güvenliğine ilişkin kararların bu kurguda Washington ve Moskova arasında görüşüldüğünü, Avrupa devletlerine söz verilmediğini yazıyor. Rusya’ya uygulanan ekonomik yaptırımların önemli bölümü ise Avrupa Birliği kurumlarının kararlarına dayanıyor.

Fransız yayının değerlendirmesinde, Moskova’nın Avrupa’daki dondurulmuş varlıkları ve AB enerji ambargosu özellikle ele alınıyor. Bu yaptırımlara ilişkin kararlar Avrupa Birliği kurumlarının yetkisinde. Rus gazı ve yaptırımların konuşulduğu Ukrayna barış planına ilişkin önceki haberde de Avrupa ülkelerinin enerji ve finans kararları ayrıntılı biçimde ele alınmıştı.

Shenzhen zirvesi etrafındaki tartışmayı inceleyen Le Grand Continent, Avrupa Birliği ekonomisinin Çin’le karşılaştırılabilir büyüklüğünü ve Avrupa pazarının küresel ticaretteki rolünü hatırlatıyor. Lowy Institute araştırmacısının Shenzhen görüşmesine ilişkin önceki değerlendirmesi de Pekin’in Avrupa ile ilişkilerinde karşılaşabileceği diplomatik riskleri konu almıştı.

Rong Ping üç ülkenin hangi konuları görüşmesini bekliyordu?

Metinde Rong Ping, üç ayrı müzakere alanı tasarlıyor. İlki nüfuz bölgeleri ve büyük güçlerin karşılıklı kabul edeceği güvenlik kuralları; ikincisi askerî çatışma riskleri ile nükleer silahlar; üçüncüsü ise enerji kaynakları, sanayi üretimi ve ticaretin paylaşımı. Yazar bu alanlarda yeni uzlaşılar çıkacağını tahmin ediyor. Rusya için yaptırımların gevşetilmesi ve enerji ihracatının genişletilmesi, Çin için teknoloji tedarikinin güvenliği ve sanayi zincirlerinin istikrarı, ABD için de ekonomik baskıların hafifletilmesi Rong Ping’in sıraladığı beklentiler. Rus oligarkların yaptırımlarla değişen ekonomik ilişkilerine ilişkin önceki analiz, Moskova’nın yaptırım ortamındaki iç ekonomik bağlarını ayrıca inceliyordu.

19 Kasım Shenzhen zirvesi sonunda neler açıklandı?

Pekin yönetiminin 19 Kasım’da yayımladığı ortak barış bildirisine göre Trump, Şi ve Putin Shenzhen zirvesi kapsamında bir araya geldi. Bildiride Birleşmiş Milletlerin uluslararası güvenlik sorunlarına daha etkili yanıt vermesi için reform yapılması, enerji tedarikinde istikrarın gözetilmesi ve nükleer risklerin azaltılması için diyalog yürütülmesi başlıkları yer aldı. Üç lider, nükleer bir savaşın kazanılamayacağını ve böyle bir savaşın yapılmaması gerektiğini ortak metne yazdı. Reuters’ın 19 Kasım tarihli haberinde de liderlerin ortak bir barış bildirisi üzerinde uzlaştığı ve nükleer silahların kontrolü başlığının gündemde yer aldığı aktarıldı. Shenzhen zirvesi sonrasında paylaşılan belgede, devlet görevlilerinin dokunulmazlığı ve uluslararası yargı kurumlarının yetkileriyle ilgili görüşlere de yer verildi.

CSIS uzmanları Shenzhen görüşmesini neden yeni Yalta olarak görmüyor?

Washington merkezli Stratejik ve Uluslararası Araştırmalar Merkezi (CSIS), 20 Kasım 2026’da yayımladığı çok yazarlı değerlendirmede Donald Trump, Şi Cinping ve Vladimir Putin’in Shenzhen buluşmasını farklı yönlerden inceledi. CSIS uzmanı Edgard D. Kagan, üç liderin aynı masada bulunmasının güçlü bir diplomatik görüntü yarattığını, ancak yeni bir Yalta düzeni için 1945’teki gibi ortak bir savaş zaferi ve buna dayanan koşulların bulunmadığını savundu. Kagan’a göre zirvenin ortak bildirisi büyük ölçüde daha önce ifade edilmiş taahhütleri tekrar etti. Kagan, bu ifadeyi Çin’in üçlü nükleer görüşmelere önceki yıllarda katılmak istememesiyle ilişkilendiriyor.

CSIS’te görev yapan Thomas J. Christensen de ortak bildiride büyük bir diplomatik anlaşma bulunmadığı görüşünde. Çin, ABD ve Rusya’nın nükleer savaşın kazanılamayacağına ilişkin ortak taahhüdünü, nükleer silahların sayısını sınırlayacak müzakerelerden ayrı değerlendiriyor. Christensen, Pekin’in nükleer kapasitesi Washington ve Moskova’nınkinden çok daha küçükken sayısal sınırlamaya yanaşmadığını yazdı. Uzmanın daha yakın vadeli gündem olarak işaret ettiği konu, yapay zekâ destekli sistemler ve hem konvansiyonel hem nükleer silah taşıyabilen platformların kriz anındaki yanlış değerlendirme riskleri.

Joseph Rodgers ise liderlerin Kylin Villa bildirisinde nükleer riskin azaltılması ve yayılmanın önlenmesi hakkında üçlü diyalog kararı açıklamasını yeni bir gelişme olarak nitelendirdi. Rodgers’a göre Çin devlet başkanının bu başlıkta kişisel düzeyde taahhüt vermesi, Pekin bürokrasisinin görüşmelere hazırlanmasını kolaylaştırabilir. Uzman, ilerideki teknik temaslar için askerî doktrinlerin karşılaştırılmasını, nükleer silahların yapay zekâ tarafından ateşlenmesini önleyecek kuralların oluşturulmasını ve nükleer tesislere karşılıklı ziyaretleri önerdi. Bu üç başlık CSIS araştırmacısının önerileri; liderlerin 19 Kasım tarihli ortak bildirisinde üzerinde anlaşılan ayrı tedbirler olarak yer almıyor.

Çinli yorumcu Rong Ping’in zirve öncesindeki nüfuz alanları yaklaşımı, CSIS uzmanlarının sonuçlarından farklılaşıyor. Rong Ping, ABD, Rusya ve Çin’in güvenlik alanlarını ve ekonomik ilişkileri yeniden düzenleyecek büyük bir uzlaşmaya gidebileceğini savunmuştu. CSIS yazarları ise 19 Kasım’da yayımlanan ortak bildirinin sınırlı diplomatik sonuçlarına, tarafların kendi çıkarlarına ve bundan sonraki olası müzakerelerin güçlüklerine odaklanıyor.

CSIS, Rus petrol tesisleri ve Tayvan çevresindeki faaliyetler için ne yazdı?

CSIS araştırmacısı Thomas Glynn Hanley, ortak bildiride rafine petrol ürünleri üretiminin ve tedarikinin artırılmasına verilen önemi Rusya’nın enerji altyapısındaki durumla karşılaştırdı. Hanley’nin aktardığı verilere göre Ukrayna’nın insansız hava aracı saldırıları Rus rafinerilerinin işleme kapasitesini yaz aylarında yirmi yılı aşkın sürenin en düşük düzeyine indirdi; ekim sonundan itibaren yenilenen saldırı dalgası kapasitede yüzde 45’e varan düşüşe yol açtı. Yazar, hasar gören bazı rafineri ünitelerinin onarımının altı ila sekiz ay alabildiğini belirtiyor. Ortak bildirideki yakıt tedariki vurgusunun Ukrayna üzerindeki diplomatik baskıya yansıyabileceğini de kendi değerlendirmesi olarak ele alıyor.

Çin’in askerî hareketliliğini inceleyen Bonny Lin, Tayvan çevresinde ekim ayında 165 Çin sahil güvenlik veya araştırma gemisi kaydedildiğini, 2 Kasım’da ise ada çevresinde 49 Çin askerî uçak sortisi tespit edildiğini yazdı. Lin, APEC öncesindeki faaliyetlerin farklı amaçlarla yürütülen birden çok askerî harekete işaret edebileceğini değerlendiriyor. Aynı CSIS dosyasında Aman Thakker, Manila’daki ABD, Japonya, Hindistan ve Avustralya liderlerinin Quad toplantısından sınırlı somut sonuç alındığını savundu; kritik mineraller, yarı iletkenler ve siber güvenliği gelecekteki iş birliği başlıkları arasında saydı.

Kaynaklar

  • Le Grand Continent — Louis Puel, « Cette réunion marque la fin de l’hégémonie américaine », 18 Kasım 2026
  • Çin Dışişleri Bakanlığı — Üçlü Shenzhen görüşmesi duyurusu ve Mao Ning basın toplantısı, 16 Kasım 2026
  • Global Times — Xi to hold China-Russia-US summit with Putin, Trump, 16 Kasım 2026
  • Çin Devlet Konseyi / Xinhua — China-Russia-U.S. Heads of State Declaration toward Peace, 19 Kasım 2026
  • Reuters — Trump, Şi Cinping ve Putin’in Shenzhen görüşmesi ve barış bildirisi, 19 Kasım 2026
  • CSIS — Experts React: Takeaways from President Trump’s Trip to Asia, 20 Kasım 2026

Bu haberi yapay zekaya sor

Kritik vize ve seyahat gelişmelerini kaçırmayın

WhatsApp kanalımızda yalnızca önemli uyarıları, Telegram kanalımızda ise tüm haber akışını paylaşıyoruz.

Bu içerikten yararlanabilirsiniz

Kısa alıntılar; içerik değiştirilmeden, “Transit Haber” kaynak olarak belirtilerek ve bu habere aktif bağlantı verilerek kullanılabilir. İçeriğin tamamının izinsiz yeniden yayımlanmasına izin verilmez.

Yorum yapın

Yorumunuz yayımlanmadan önce incelenir. Yorum kaydına e-posta, website, IP adresi veya tarayıcı bilgisi eklenmez. Görünen ad alanında takma ad kullanabilirsiniz; yorumunuza kişisel veya özel nitelikli bilgi yazmayın. KVKK Aydınlatma Metni

Haberi paylaş

Sıradaki haber

Danimarka vizesinde sıra ekime geldi: Büyükelçilik yeni tarihi açıkladı

Haber otomatik yüklenemezse normal bağlantısından okuyabilirsiniz.