AUKUS raporu Avustralya’nın nükleer denizaltı programının iptalini istedi

AUKUS denizaltı anlaşması için hazırlanan sivil soruşturma raporu, Avustralya’nın nükleer denizaltı programını bırakmasını önerdi. Lowy Institute yazarı Sam Roggeveen ise raporun ABD’yi sorgularken Çin’in askerî hedeflerine yeterince eğilmediğini savundu.

Haberi dinle Sesli okuma hazır
Yazı boyutu Mobil okuma için
Bu haberde

Avustralya’nın AUKUS denizaltı anlaşması, 4 Kasım 2026’da açıklanan bir sivil soruşturmanın ardından 16 Kasım’da Lowy Institute’te yayımlanan yeni bir değerlendirmeye konu oldu. Sam Roggeveen, The Interpreter’daki yazısında AUKUS’u eleştiren raporun ABD’nin niyetlerine uzun uzun yer ayırdığını, Çin’in Avustralya üzerindeki olası etkisini ise sınırlı biçimde incelediğini söyledi.

Sivil kuruluşun yürüttüğü AUKUS Public Inquiry çalışması, eski Avustralya bakanı Peter Garrett’ın da yer aldığı beş komiser tarafından hazırlandı. Australian Peace and Security Forum’un düzenlediği sivil girişim, Kasım ayının başında yayımladığı sonuç raporunda denizaltı programının sona erdirilmesini önerdi. Lowy yazısı, önerinin gerekçeleriyle Çin’e ilişkin güvenlik değerlendirmesi arasındaki farkı tartışıyor.

AUKUS denizaltı anlaşması için hazırlanan rapor ne öneriyor?

AUKUS Public Inquiry’nin yayımladığı Surrendering Australia: The AUKUS Deception başlıklı rapor, Avustralya’nın nükleer tahrikli denizaltı edinmesini kapsayan birinci sütunun (Pillar I) sonlandırılmasını istiyor. Komiserler, bu alandaki harcamaların ve Amerikan kuvvetleriyle yapılacak daha yakın işbirliğinin ülkenin güvenliğini zayıflatabileceği görüşünde. Rapor, mevcut denizaltı planının yerine başka bir seçeneğin belirlenmesini de hükümete tavsiye ediyor.

Sivil soruşturma AUKUS denizaltı anlaşması için 2026 Haziran ayında başladı. Komiserler Avustralya’nın farklı kentlerinde 10 gün açık oturum düzenledi ve bini aşkın yazılı görüş aldı.

Batı Avustralya Üniversitesinde 5 Kasım’da yayımlanan Jennifer Parker imzalı değerlendirmeye göre 113 sayfalık raporda toplam 17 öneri bulunuyor. Bunların 16’sı hükümet ve parlamentoya, biri daha geniş topluma yönelik. Öneriler arasında Perth yakınındaki Amerikan denizaltı rotasyon düzenlemesine ilişkin hazırlıkların askıya alınması da var.

Rapor, Çin’i Asya’nın başlıca güçlerinden ve Avustralya’nın en büyük ticaret ortağı olarak tanımlıyor. Yazarlar, Pekin’in Güney Çin Denizi’ndeki faaliyetlerini kabul etmekle birlikte AUKUS’un Çin’i çevreleme stratejisine hizmet ettiğini ve Avustralya’nın Çin’le bir savaşa katılma riskini artırdığını savunuyor.

Roggeveen Çin'in askerî gücü hakkında ne söylüyor?

Sam Roggeveen, raporun Avustralya hükümetlerinin Çin tehdidine ilişkin varsayımlarını kamuoyuna ayrıntılı biçimde anlatmadığı eleştirisine katılıyor. Ancak yazar, aynı soruların Çin’in stratejik hedeflerine de yöneltilmesi gerektiği görüşünde. Pekin’in uzun süredir devam eden askerî modernizasyonunun ve bölgedeki güç dengesini değiştirme kapasitesinin raporda yeterince yer bulmadığını yazıyor.

Amerikan kuvvetlerinin Avustralya’daki tesisleri olası bir çatışmada ülkeyi Çin için hedef hâline getirebilir; Roggeveen de bu konuşlanmaların riskleri konusunda geçmişte uyarıda bulunduğunu hatırlatıyor. Buna karşılık Çin’in bölgesel üstünlüğünün, Amerikan üslerinin varlığına bağlı olmaksızın Avustralya üzerinde siyasî ve askerî baskı yaratabilecek bir güç oluşturduğunu savunuyor.

Yazar, Çin’in askerî bakımdan güçlenmesinin mutlaka Asya’da tek hâkim güç hâline gelmesiyle sonuçlanacağını da düşünmüyor. Avustralya’nın bölgedeki başka ülkelerle işbirliği ve kendi savunma yetenekleri sayesinde hareket alanı oluşturabileceği görüşünü öne sürüyor. Bu yaklaşımda temel önerisi, Canberra’nın hem Washington’ın hem Pekin’in uzun vadeli hesaplarını bağımsız biçimde değerlendirmesi.

Transit Haber’in ABD ile Çin arasındaki deniz iletişimi hakkındaki önceki Lowy haberinde, sahil güvenlik birimleriyle donanmaların kriz anında kullanacağı kanallar ele alınmıştı. Tayvan çevresinde olası karantina uygulaması üzerine yayımlanan ayrı yazıysa Pekin’in savaş ilanı dışındaki baskı seçeneklerine odaklanıyordu.

Lowy yazarı neden ABD'nin rolüne de itiraz ediyor?

Roggeveen, AUKUS denizaltı anlaşmasının Washington için elverişli bir silah satış düzenlemesi olduğunu ve ABD’yi gelecekte Asya’daki askerî konumunu savunmaya otomatik olarak mecbur bırakmadığını düşünüyor. ABD’nin Çin’le savaşa girme isteğini sınırlı gördüğünden Avustralya’nın savunma planını yalnız Amerikan desteğine dayandırmasına karşı çıkıyor.

Yazar, AUKUS denizaltı anlaşması çerçevesindeki nükleer denizaltı programının yüksek maliyetini, uzun teslim takvimini ve sonuçlarına ilişkin belirsizlikleri eleştiriyor.

Batı Avustralya Üniversitesinin Savunma ve Güvenlik Enstitüsünden Jennifer Parker ise 5 Kasım tarihli incelemesinde soruşturma raporunu farklı bir noktadan eleştirdi. Parker, raporda nükleer denizaltı programının iptali istenirken alternatif kuvvet yapısına ilişkin uygulanabilir bir plan sunulmadığını söyledi. Rapora katkı veren farklı görüşteki eski savunma yetkililerinin değerlendirmelerine çok az yer verildiğini de yazdı.

Avustralya hükümetinin AUKUS takvimi hangi aşamada?

Üç ülkenin savunma bakanlarının 30 Mayıs 2026 tarihli ortak açıklaması, AUKUS denizaltı anlaşması içindeki birinci sütuna ilişkin nükleer tahrikli, konvansiyonel silahlı denizaltı hedefini sürdürdüklerini bildiriyor. Üç ülke, Batı Avustralya’daki HMAS Stirling üssünü merkez alan Submarine Rotational Force-West düzenlemesinin 2027’de kurulması için gereken hazırlıkların tamamlandığını açıkladı. Aynı açıklamada Avustralya’nın üç adet hizmetteki ABD Virginia sınıfı denizaltısını edinmesini kolaylaştıracak yaklaşım ile İngiltere ve Avustralya için geliştirilen SSN-AUKUS tasarımındaki ilerleme de anlatıldı. ABD ve İngiliz denizaltılarının Avustralya’da dönüşümlü bulunması, yerel personelin bakım ve işletme deneyimini artırmaya yönelik planın parçaları arasında sayıldı.

Savunma Sanayii Bakanı Pat Conroy, 4 Kasım’da ABC Newcastle radyosuna verdiği söyleşide hükümetin AUKUS’a bağlılığını yineledi. Conroy, nükleer denizaltıların deniz kuvvetlerine uzun menzilli bir caydırıcılık kapasitesi kazandıracağını savundu ve programın yerel sanayide yüksek nitelikli istihdam sağlayacağı görüşünü aktardı. Bakanın açıklaması, sivil raporun kamuoyuna sunulduğu gün yapıldı.

ABD’nin Pasifik’teki mühimmat kapasitesi, nükleer denizaltı programından ayrı bir CSIS araştırmasına konu oldu. Transit Haber’in CSIS’in füze stoklarına ilişkin 10 Kasım çalışmasını aktardığı haberde, Çin’le muhtemel bir çatışmada kullanılabilecek farklı mühimmat türlerinin tedarik süreleri ele alınmıştı. Roggeveen’in 16 Kasım yazısı ise savaş senaryolarından çok Avustralya’nın ABD ve Çin karşısında nasıl savunma politikası oluşturacağı üzerinde duruyor.

Kaynaklar

Lowy Institute / The Interpreter — Sam Roggeveen, AUKUS inquiry scepticism runs only one way, 16 Kasım 2026.

Australian Peace and Security Forum — AUKUS Public Inquiry, Surrendering Australia: The AUKUS Deception, Kasım 2026.

Avustralya Savunma Bakanlığı — AUKUS Savunma Bakanları Ortak Açıklaması, 30 Mayıs 2026.

Avustralya Savunma Bakanlığı — Pat Conroy, ABC Newcastle Drive söyleşisi, 4 Kasım 2026.

Batı Avustralya Üniversitesi — Jennifer Parker, Inquiry fell short on AUKUS debate, 5 Kasım 2026.

Bu haberi yapay zekaya sor

Kritik vize ve seyahat gelişmelerini kaçırmayın

WhatsApp kanalımızda yalnızca önemli uyarıları, Telegram kanalımızda ise tüm haber akışını paylaşıyoruz.

Bu içerikten yararlanabilirsiniz

Kısa alıntılar; içerik değiştirilmeden, “Transit Haber” kaynak olarak belirtilerek ve bu habere aktif bağlantı verilerek kullanılabilir. İçeriğin tamamının izinsiz yeniden yayımlanmasına izin verilmez.

Yorum yapın

Yorumunuz yayımlanmadan önce incelenir. Yorum kaydına e-posta, website, IP adresi veya tarayıcı bilgisi eklenmez. Görünen ad alanında takma ad kullanabilirsiniz; yorumunuza kişisel veya özel nitelikli bilgi yazmayın. KVKK Aydınlatma Metni

Haberi paylaş

Sıradaki haber

Guardian: Antalya COP31 öncesi Türkiye ve Avustralya’nın kömür politikaları tartışılıyor

Haber otomatik yüklenemezse normal bağlantısından okuyabilirsiniz.