Netanyahu gitse bile Batı Şeria’daki yerleşimler kalabilir: AP’nin seçim analizi

Batı Şeria yerleşimleri, İsrail’in 27 Ekim 2026 seçimleri öncesinde iktidar ile muhalefetin ayrıştığı ve aynı çizgide kaldığı konulardan biri. Associated Press’in (AP) 26 Ekim’de yayımladığı araştırma, Netanyahu karşıtı siyasetçilerin yerleşimci saldırılarına karşı daha sıkı güvenlik önlemleri vadettiğini, ancak büyük yerleşimlerin kaldırılması ve bağımsız Filistin devletinin kurulması konusunda benzer sınırlamalar benimsediğini ortaya koyuyor. Araştırma, işgal altındaki bölgelerde yaşayan Filistinli ailelerin deneyimlerini de içeriyor.

Netanyahu hükümetinin Batı Şeria yerleşimleri konusundaki politikası, son yıllarda yeni ileri karakolların kurulması ve bazı karakolların resmî yerleşim statüsü kazanmasıyla genişledi. Seçim öncesi tartışmada eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot, saldırgan yerleşimcilere müdahale sözü veriyor. Associated Press, seçimden sonra güvenlik güçlerinin yerleşimci şiddetine müdahalesinin ve yerleşimlerin geleceğine ilişkin kararların tartışılacağını aktarıyor.

AP araştırması: Batı Şeria yerleşimleri hangi büyüklüğe ulaştı?

AP’nin saha çalışmasına göre Netanyahu döneminde Batı Şeria yerleşimleri içinde 250’den fazla küçük ileri karakol kuruldu. Bunların bir bölümü, Filistinli çoban topluluklarının uzun süredir kullandığı mera ve su kaynaklarının yakınında kurulmuş. İsrailli araştırmacı Dror Etkes, bu karakollar aracılığıyla Batı Şeria’nın yaklaşık beşte birinde fiilî kontrol sağlandığını değerlendiriyor. İsrailli insan hakları kuruluşu B’Tselem’in 14 Eylül raporunda da çiftlik ve ileri karakollar aracılığıyla yaklaşık 1,07 milyon dönüm alanda kontrol kurulduğu; raporda bunun Batı Şeria’nın yüzde 18’ine karşılık geldiği kaydediliyor.

Yerleşim sayısını izleyen kuruluşların kapsamları farklı. Peace Now’ın 2026 tarihli yerleşim envanteri, İsrail hükümetince resmen oluşturulmuş 146 yerleşimi ayrı sınıflandırıyor ve hükümet onayı olmadan kurulmuş ileri karakollarla çiftlikleri başka bir kategoride inceliyor. AP’nin 250’den fazla ileri karakol ifadesi, kırsaldaki küçük karakollara ilişkin ayrı bir sayım. Batı Şeria yerleşimleri için kullanılan sayılar, hangi yapıların ve hangi tarihte sayıldığına göre değişiyor.

AP, Kerem Navot ile B’Tselem’in derlediği verilere dayanarak 2023’ten beri en az 127 Filistinli çoban topluluğunun yaşadığı yerden ayrılmak zorunda kaldığını aktarıyor. Bu sayı AP’nin kullandığı veri setine ait. B’Tselem’in 14 Eylül’deki raporunda ise tamamen yerinden edilen 75 topluluk kayda geçiriliyor; bu rapor yalnız tamamen boşalan toplulukları sayıyor.

Câlud’da ailesini evine döndüremeyen mahkeme kararı

AP muhabirlerinin görüştüğü Mahmud Tubasi, Câlud (Jalud) köyündeki evlerinin çevresinin 19 gün boyunca yerleşimcilerce kuşatıldığını AP’ye aktardı. Aile, kuşatma sonrası temmuzda yaşadıkları evi terk etmek zorunda kalmış. İsrail mahkemesinin dönüşün sağlanması yönündeki kararına rağmen ailenin eve yerleşmesi gerçekleşmedi.

Geri dönüş girişimi sırasında 150’yi aşkın silahlı yerleşimcinin toplandığı; askerlerin aileyi bölgeden çıkardığı ve evde yangın çıktığı aktarılıyor. Transit Haber, ailenin evlerine dönme girişimi ve yanan iki evi daha önce ayrı bir haber olarak işlemişti.

Mahmud Tubasi, yaşadıkları karşısında İsrail ordusunun yerleşimci gruplarını durdurabileceğini savunuyor. AP, görüş istediği İsrail ordusundan yanıt alamadığını belirtiyor. Ailenin durumu, mahkemenin verdiği karar ile evlerine güvenli dönüşün fiilen sağlanması arasında yaşanan sorunu ortaya koyuyor. Çoban topluluklarının meraya, suya ve evlerine erişimi bu saldırılarla sınırlandırılıyor.

Gadi Eisenkot yerleşimci şiddeti ve Filistin devleti için ne söylüyor?

AP’nin görüştüğü International Crisis Group uzmanı Mairav Zonszein, olası yeni hükümetin işgal altındaki topraklarda son dört yılda hızlanan uygulamaların temposunu sınırlayabileceğini düşünüyor. Eisenkot, yerleşimci saldırılarına karşı ordu ile sınır polisinin müdahalesini güçlendirmeyi vaat ediyor. Washington Post’un 21 Ekim’de yayımladığı aday politikaları karşılaştırması da Eisenkot ve diğer başlıca Netanyahu rakiplerinin yerleşimci şiddetini kınadığını, Filistin devletine ilişkin tutumlarında ise hükümetten büyük ölçüde ayrışmadığını aktarıyor.

Eisenkot, Filistin Yönetimi’nin Batı Şeria’nın yaklaşık yüzde 40’ında sınırlı özyönetim sürdürmesine açık olduğunu belirtiyor. AP’ye göre askerî denetim altında bulunan diğer yaklaşık yüzde 60’lık alanda yerleşimlerin büyümesine izin verilebileceği görüşünde. Eisenkot’un güvenlik güçlerine müdahale yetkisi tanıma vaadiyle yerleşim alanlarının siyasi statüsüne ilişkin önerileri iki ayrı politika başlığında ele alınıyor.

Avrupa Dış İlişkiler Konseyi’nin (ECFR) 22 Ekim tarihli seçim değerlendirmesi, İsrail muhalefetinin koalisyon kurma arayışının Filistin politikasına ilişkin tercihleri nasıl sınırlandırdığını inceliyor. AP’nin görüştüğü ECFR analisti Beth Oppenheim, muhalefetin mevcut güvenlik stratejisine ikna edici bir seçenek geliştirmekte zorlandığı görüşünde. Muhalefet içindeki bazı sol partilerin iki devletli çözümü savunması, ortak hükümet programına aynı talebin gireceği konusunda tek başına belirleyici değil.

İsrail seçimi sonrası yerleşimler için hangi kararlar bekleniyor?

Netanyahu karşıtı siyasetçiler bazı tartışmalı ileri karakolların kaldırılacağını söylüyor. AP araştırması, mevcut büyük yerleşimlerin ve Netanyahu hükümetince resmîleştirilen 100’ü aşkın yeni yerleşimin kaldırılmasının muhalefetin açıkladığı planlar arasında bulunmadığını aktarıyor. Bu resmîleştirme kapsamındaki yerlerin 44’ü daha önce ileri karakol statüsündeydi. Reuters’ın 6 Eylül’de yayımladığı haber de Netanyahu’nun belirli izinsiz karakolların kaldırılması talimatı verdiğini; uygulanacak yerlerin kapsamının o tarihte tartışma konusu olduğunu bildiriyordu.

Seçimden sonra hükümet kurmak için Knesset’teki partilerin anlaşması gerekecek. Transit Haber’in 22 Ekim tarihli koalisyon analizinde, Netanyahu çoğunluğu kaybetse bile muhalefetin ortak bir hükümet kurmakta karşılaşabileceği engeller ele alınıyor. Yeni hükümetin oluşumu ve koalisyon protokolündeki kararlar, yerleşim politikasında hangi vaatlerin uygulanacağını somutlaştıracak.

İsrail yerleşimleri nedeniyle Avrupa ülkeleriyle yaşanan anlaşmazlık, dış politika gündeminin diğer parçası. Zonszein, Eisenkot’un Avrupa’dan gelebilecek yaptırım baskısını azaltmaya çalışabileceğini değerlendiriyor. Transit Haber’in 12 ülkenin yerleşimlerle ticarete ilişkin açıklamasını incelediği haber, bu baskının diplomatik ve ticari yönlerine odaklanıyor. Batı Şeria yerleşimleri hakkındaki yeni hükümet kararları, Filistinli toplulukların günlük yaşamının yanı sıra İsrail’in Avrupa ülkeleriyle ilişkilerini de etkileyecek.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

İsrailli uzmanlar Filistin’in geleceğini yapay zekâyla test etti: İlhak çoğu denemede başarısız oldu

İsrail’de Netanyahu çoğunluğu kaybetse bile muhalefet hükümet kuramayabilir

Netanyahu, İran’ın ABD kentlerini vurabilecek füzeler geliştirdiğini öne sürdü

Netanyahu Rusya’yı bot ağlarıyla suçladı, Putin’le görüşmeyi ise sürdürüyor