İran’a Mekke Anlaşması için resmî davet gelmedi

İran’ın Mekke Ortak Savunma Anlaşması’na katılmak üzere resmî davet aldığı yönündeki açıklama bir gün sonra İran Dışişleri Bakanlığı tarafından düzeltilmiş oldu. İran Parlamentosuna bağlı Khaneh Mellat haber ajansının başındaki Mehdi Rahimi, 23 Ağustos’ta Lübnan merkezli Al Mayadeen’e İran’ın davet aldığını ve konunun Tahran’da değerlendirildiğini söylemişti. 24 Ağustos’ta ise Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmaeil Baghaei, haftalık basın toplantısında İran’ın anlaşmaya katılmak için resmî bir davet almadığını açıkladı. Anadolu Ajansının Baghaei’nin açıklamasını aktardığı habere göre Tahran’a bölgesel güvenlik konusunda ilgili ülkelerle görüşme önerileri iletildi, ancak bunlar üyelik daveti niteliğinde değil.

Baghaei’nin açıklaması, 23 Ağustos’taki davet haberinin resmî hükümet tutumunu yansıtmadığını ortaya koydu. Armenpress’in İran devlet ajansı IRNA’ya dayandırdığı 24 Ağustos tarihli aktarımda sözcü, “Resmî davet almadık” ifadesini kullandı. Baghaei aynı açıklamada Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki güvenlik düzenlemesinin İran’a karşı kurulduğunu düşünmediklerini de yineledi. Böylece Tahran’ın çizgisi iki başlıkta netleşti: İran anlaşmayı kendisine yönelmiş bir tehdit olarak görmüyor, fakat üyelik için resmî davet almış da değil.

31 Ağustos’taki ortak açıklamada İran yer almadı

Anlaşmanın kurumsallaşma süreci 31 Ağustos’ta İstanbul’da yapılan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi toplantısıyla devam etti. T.C. Dışişleri Bakanlığının yayımladığı ortak açıklamada toplantının tarafları Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı olarak sıralandı. Dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarının katıldığı toplantının ardından anlaşmanın çalışmalarını desteklemek üzere Suudi Arabistan’da bir sekretarya kurulmasına karar verildi.

Ortak açıklamaya göre sekretaryanın başında bir genel sekreter bulunacak ve ilk üç yıllık dönemde görev Pakistan’dan bir isim tarafından yürütülecek. Pakistan Dışişleri Bakanlığının yayımladığı aynı metin de yapıyı üç ülkenin ortak savunma ve caydırıcılık iş birliği olarak tanımlıyor. İran, metinde taraf veya yeni üye olarak yer almıyor. Toplantıda İran’dan bir heyet, bakan veya genelkurmay temsilcisi taraf sıfatıyla yer almadı; yayımlanan ortak metin de yeni bir üyelik kararına atıf yapmadı. Taraflar ayrıca savunma sanayii iş birliği, ortak teknoloji geliştirme ve üretim yoluyla silahlı kuvvetler arasındaki uyumu artırma hedefini kayda geçirdi.

Suudi Arabistan’ın resmî haber ajansı SPA da toplantı sonrasında yayımladığı metinde aynı üçlü yapıyı esas aldı. SPA’nın ortak açıklamasında sekretaryanın Suudi Arabistan’da kurulacağı, ilk genel sekreterin Pakistan’dan geleceği ve görev süresinin üç yıl olacağı belirtildi. 31 Ağustos itibarıyla kamuya açıklanan kurumsal yapı Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında işlemeye devam ediyor.

İran’ın mevcut tutumu ne?

İran’ın tutumu, anlaşmaya ilişkin ilk resmî açıklamalarla büyük ölçüde aynı çizgide. Baghaei 10 Ağustos’ta Tahran’ın Mekke Anlaşması’nı İran’a karşı kurulmuş bir yapı olarak görmediğini söylemişti. Transit Haber’in daha önce yayımladığı Mekke Savunma Anlaşması’nın kurumsallaşma süreci dosyasında da tarafların yeni üyeler için kapıyı kapatmadığı, ancak mevcut anlaşmanın üç kurucu ülke tarafından yürütüldüğü aktarılmıştı. İran’la ilgili son resmî açıklama bu çerçeveyi değiştirmedi.

Tahran’ın bölgesel güvenlik başlıklarında Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan’la temas kurması mümkün; Baghaei’nin 24 Ağustos açıklaması da görüşme önerilerinin bulunduğunu söylüyor. Görüşme önerisi ile anlaşmaya katılım için resmî davet ise farklı süreçler. Baghaei’nin açıklaması, Tahran’a bölgesel güvenlik konusunda temas önerildiğini kabul ederken bunun üyelik çağrısı olarak sunulamayacağını açık biçimde ayırdı. İran hükümeti 24 Ağustos itibarıyla üyelik daveti almadığını açıkça belirtti ve 31 Ağustos’ta yayımlanan üçlü ortak metinde İran’ın katılımına ilişkin yeni bir karar duyurulmadı.

Mekke Anlaşması genişlemeye kapalı mı?

Kurucu ülkeler anlaşmanın gelecekte başka devletlere açılabileceğini daha önce açıkladı. Bu ihtimal, İran’ın veya başka bir ülkenin hâlihazırda davet edildiği anlamına gelmiyor. Transit Haber’in Mekke Anlaşması’nın bölgesel güç merkezi olarak nasıl değerlendirildiğini aktardığı analizde de yapının şimdilik üç ülkenin daha esnek bir savunma iş birliği modeli olarak ilerlediği anlatılmıştı. Yeni üyelik için resmî karar açıklanırsa anlaşmanın taraf yapısı o tarihte değişmiş olacak. Anlaşmanın olası genişlemesine yönelik dış tepkiler, Transit Haber’in İsrail’de Mekke Anlaşması tartışmalarını izleyen dosyasında ayrıca ele alındı.

24 Ağustos ve 31 Ağustos tarihli resmî açıklamalar birlikte okunduğunda mevcut durum açık: İran’ın gelecekte anlaşmaya katılmasının görüşülmesi ihtimal dahilinde tutulsa da Tahran’a resmî üyelik daveti yapılmış değil. Sekretarya ve ilk kurumsal çalışma düzeni Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan tarafından oluşturuldu. İran’ın üyeliğini başlatan bir karar, takvim veya katılım belgesi açıklanmadı.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Husiler Türkiye ve Pakistan’ı Yemen’e müdahaleye karşı uyardı

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan’ın genelkurmay başkanları toplanıyor

Baltık’ta Rus uçakları tespit edildi, Türk F-16’ları havalandı

Mahkeme seyahat yasağına dayanak olan hükmü iptal etti