Kenya’da mahkemeden iltica kararı: Etiyopyalı ve Eritrelilere yasak iptal edildi

Kenya Yüksek Mahkemesi 19 Ekim’de Etiyopya ve Eritre vatandaşlarının sığınma başvurularını topluca kayda almayı durduran idari kararı iptal etti. Nairobi’de görülen E596/2025 sayılı davada Yargıç Gregory Mutai, 19 Ekim 2026’da açıkladığı hükümle 31 Temmuz 2025 tarihli genelgenin üç maddesini geçersiz saydı. Mahkemenin 58 sayfalık gerekçeli kararında iltica yasağı ile birlikte mültecilerin ikamet izni taleplerine ve başka ülkelerde başvuru yapmış kişilerin kayıtlarına getirilen kısıtlamalar da ele alındı.

Kararla birlikte Kenya Mülteci İşleri Komiserliği ve İçişleri Bakanlığına, iki ülke vatandaşlarının sığınma başvurularını yeniden kabul edip kaydetme yükümlülüğü getirildi. Mahkeme, genelgeyle askıya alınan adres değişikliği, belirlenmiş ikamet alanı dışında yaşama izni ve veri aktarımı taleplerinin de dosya bazında incelenmesini emretti. İdarenin kararın uygulanması hakkında 60 gün içinde mahkemeye rapor sunması gerekiyor.

İltica yasağı hangi üç işlemi durdurmuştu?

İltica yasağına ilişkin Kenya Mülteci İşleri Komiser Vekilliğinin 31 Temmuz 2025 tarihli genelgesi dört talimat içeriyordu. Birinci talimatla Eritreli ve Etiyopyalı sığınmacıların kayıtlarının yeni bir duyuruya kadar durdurulmasını öngörüyordu. İkinci talimat, mültecilerin belirlenmiş yerleşim alanları dışında ikamet etmelerine imkân sağlayan muafiyet, adres değişikliği ve veri aktarımı başvurularını askıya almıştı.

Üçüncüsü, daha önce başka bir ülkede sığınma istemiş kişilerin Kenya’da kayda alınmasını engelliyordu. Nairobi’de hizmetlerin yalnız General Mathenge ofislerinde verilmesine ilişkin dördüncü talimat dava konusu yapılmadı.

Daily Nation’ın 27 Ekim’de yayımladığı habere göre dava, Refugee Legal Networks, Kenya Ulusal İnsan Hakları Komisyonu, Refugee Consortium of Kenya, Kituo Cha Sheria ve Sanctuary Foundation tarafından açıldı. Başvurucular, komiserliğin yasayla verilen kayıt görevini ülke vatandaşlığına göre askıya alma yetkisi bulunmadığını savundu. Hükümet ise insan ticareti ile kaçakçılıkla mücadeleyi gerekçe gösterdi. Kurum ayrıca güvenlik ve kayıt bilgilerinin doğruluğuna ilişkin kaygılarını aktardı. Yargılamada bu iddialar ve idarenin başvuru kabul etme sorumluluğu birlikte incelendi.

Yargıç Mutai, 2021 tarihli Mülteciler Yasası uyarınca sığınma taleplerinin alınması ve kayda geçirilmesinin kamu idaresinin görevleri arasında bulunduğunu belirledi. İdare her dosyayı ayrı değerlendirme yetkisini sürdürüyor. Karara göre kimlik doğrulama ile güvenlik taraması da bireysel işlemler sırasında yapılabilecek. Mahkemenin hükmü, ülke vatandaşlığına dayanarak kayıt yolunun bütün bir başvuru grubu için kapatılmasına ilişkin. Birinci talimatın Kenya Anayasası’nın eşitlik maddesine ve 1951 Mülteci Sözleşmesi’ndeki ayrımcılık yasağına aykırı olduğu sonucuna varıldı.

Başka ülkede iltica başvurusu yapanların dosyası nasıl ele alınacak?

Başka ülkelerde önceden sığınma başvurusu yaptığı belirlenen kişilerin otomatik biçimde geri çevrilmesine ilişkin üçüncü talimatı da kaldırdı. Karara göre Kenya makamları, kişinin başka bir ülkede gerçekten koruma statüsü elde edip etmediğini, o ülkeye yeniden kabul edilme olanağını ve orada etkili korumaya erişip erişemeyeceğini ayrı ayrı araştıracak. 2024 tarihli Mülteciler Genel Yönetmeliğinin ilgili maddeleri bu incelemenin usulünü düzenliyor.

İkinci talimata yönelik karar, Kenya’da belirlenen mülteci yerleşim alanları dışında yaşamak isteyen kişileri ilgilendiriyor. Mahkeme, güvenlik veya korunma gerekçeleriyle ya da özel ihtiyaçları nedeniyle sunulan muafiyet başvurularının topluca durdurulmasını hukuka aykırı buldu. Komiserlik, adres değişikliği ve kayıt bilgilerinin aktarılması taleplerini Mülteciler Yasası’nın 8 ve 31. maddeleri uyarınca bireysel esasta karara bağlamakla yükümlü. Bu süreç, ülke içindeki hareket özgürlüğüne ilişkin Anayasa hükümleriyle birlikte değerlendirildi.

Mahkeme idareye 60 günlük uyum raporu yükümlülüğü getirdi

İltica yasağı konusunda 19 Ekim’de açıklanan hüküm, idarenin başvuruları derhâl almaya başlamasına ve kararın gereklerini 60 gün içinde raporlamasına hükmediyor. Raporda iki ülkeden gelenlerin kayıtlarının yeniden başlatılması, daha önce başka ülkede başvuru yapmış kişilere uygulanacak bireysel işlemleri ve adres değişikliği başvurularının değerlendirilmesini kapsayacak.

Kararın bir başka hükmüne göre idare kimlik doğrulamasını ve güvenlik taramasını sürdürebilecek. İnsan kaçakçılığı suçları hakkında kovuşturma açma yetkisi de korunuyor.

Kararın gerekçesinde, Etiyopya vatandaşı Lidiya Belachew Shiferaw’ın başvurusuna da yer verildi. Shiferaw, daha önce verilen geçici mahkeme tedbirine rağmen kaydının yapılmadığını, evrak teslim etmiş olmasına karşın sığınmacı belgesi alamadığını bildirdi. Mahkeme bu anlatımı somut ve karşı delille çürütülmemiş bir örnek olarak değerlendirdi. Kararda ayrıca kayıt yolu kapanan kişilerin yasal kalış belgesi alamama ve geri gönderilme riski ele alındı.

Kasım 2025’teki geçici karar ile ekim hükmü arasındaki fark

Aynı dosyada 18 Kasım 2025 tarihinde verilen geçici tedbir kararı, başvuruları durduran genelgenin dava sonuçlanana kadar uygulanmasını engellemişti. O tedbir kararını Yargıç E. C. Mwita vermişti. Yargıç Gregory Mutai’nin 19 Ekim 2026 tarihli yeni hükmü ise davanın esasına ilişkin: genelgenin üç maddesi hukuki yetki bulunmadığı gerekçesiyle iptal edildi ve kamu kurumlarının uygulaması gereken somut işlemler sıralandı.

Gerekçeli kararda genelgenin başvuru sahiplerine önceden gerekçe bildirilmeden ve görüşlerini açıklama imkânı sağlanmadan çıkarıldığı belirtildi. Bu uygulamanın Kenya Anayasası’nın adil idari işlem hakkını düzenleyen 47. maddesiyle bağdaşmadığına hükmetti. Karardaki geri göndermeme ilkesi değerlendirmesi, kayıtsız kalan kişilerin zulüm veya ciddi zarar riski bulunan ülkelere gönderilme ihtimaline dayanıyor.

Kenya’da sığınma başvurusu hangi kurumda kayda alınıyor?

UNHCR’nin Kenya başvuru rehberine göre sığınma talep eden kişiler Mülteci Hizmetleri Dairesine (DRS) başvuruyor.

Genel usulde ülkeye girişten hemen sonra veya 30 gün içinde kayıt talep ediliyor. Kurum kimlik ve aile bilgilerini kaydediyor. Fotoğraf ile biyometrik verileri de alıyor; kayıt sonrasında dosyanın niteliğine göre başvuru sahibine belge düzenleniyor. Dava konusu iltica yasağı, bu ilk kayıt aşamasının Eritre ve Etiyopya vatandaşları bakımından topluca askıya alınmasıyla başlamıştı.

Daily Nation’ın 27 Ekim tarihli haberinde, Etiyopya’nın Tigray bölgesindeki çatışmalar nedeniyle yerinden edilenlerden ve Eritre’deki zorunlu askerlik ile siyasi baskıdan kaçan kişilerden söz edildi. Etiyopya’nın kuzeyi ve Eritre sınırında Ekim 2026’da yaşanan askerî gelişmeler ayrı bir bölgesel gündem oluşturuyor. Kenya Yüksek Mahkemesinin bu davadaki hükmü ise ülkede sığınma başvurusunun ilk kayda alınması ve bireysel inceleme usulünü düzenliyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Sudan’a yurt dışından dönenler 1,34 milyona ulaştı: En büyük hareket Mısır’dan

BM, Suriye’ye dönüşlerde son durumu açıkladı

Karabağ’dan gelenlerden 45 bin kişiye Ermenistan vatandaşlığı verildi

ABD’de göçmenlik başvuru ücretlerine zam geldi