Litvanya’da 137. madde için 106 oy: Amerikan üssü için yasal zemin hazırlanıyor

Litvanya 137. madde değişikliği için ilk parlamento oylaması 6 Ekim’de yapıldı. Litvanya Seimasının resmî oylama kaydına göre Anayasa’nın 137. maddesini tamamen yürürlükten kaldırmayı öngören XVP-1729(2) sayılı teklif 106 kabul, 18 ret ve 6 çekimser oy aldı. Oylanan metin yalnız nükleer silahlarla ilgili bir düzenleme değil; mevcut 137. madde Litvanya topraklarında kitle imha silahları ile yabancı devletlerin askerî üslerini aynı cümlede yasaklıyor.

XVP-1729(2) sayılı resmî teklif metni değişikliğin kapsamını tek maddede tanımlıyor: Anayasa’nın 137. maddesinin yürürlükten kaldırılması. Mevcut anayasa hükmü ise “Litvanya Cumhuriyeti topraklarında kitle imha silahları ve yabancı devletlerin askerî üsleri bulunamaz” hükmünü taşıyor. İlk oylama, iki ayrı güvenlik kısıtlamasını içeren anayasa maddesinin geleceğine ilişkin yapıldı.

Litvanya 137. madde değişikliği neyi kapsıyor?

Teklifin hukukî kapsamı 137. maddenin tam metninden geliyor. Maddede “kitle imha silahları” ifadesi kullanılıyor; nükleer silahlar da bu kategoriye giriyor. Aynı hüküm yabancı devletlere ait askerî üsleri de anayasal düzeyde yasaklıyor. Seimasın önündeki XVP-1729(2) metni bu iki unsuru ayrı ayrı değiştirmek yerine 137. maddenin tamamının yürürlükten kaldırılmasını öneriyor.

Bu ayrım 6 Ekim’deki gelişmenin doğru anlaşılması açısından belirleyici. Parlamento, Litvanya’ya nükleer silah konuşlandırılması yönünde bir karar almadı; oylanan işlem, bu konu ile yabancı askerî üsleri birlikte sınırlayan anayasa hükmünün kaldırılmasına yönelik anayasa değişikliğinin ilk aşamasıydı. İlk turda gerekli üçte iki çoğunluk aşıldı. Değişikliğin tamamlanabilmesi için anayasal usule göre ikinci bir oylama daha gerekiyor.

İkinci oylama en erken üç ay sonra yapılacak

Anayasa değişikliklerinde aynı metnin iki ayrı oylamada nitelikli çoğunluk alması gerekiyor. LRT/BNS’nin 6 Ekim tarihli haberine göre ilk turdaki 106 kabul oyu gerekli 94 oy eşiğini geçti. Seimas Başkanı Juozas Olekas, Litvanya 137. madde değişikliği için ikinci oylamanın 12 Ocak 2027’de yapılmasının planlandığını açıkladı. İkinci turda da en az 94 kabul oyu çıkarsa 137. madde anayasadan çıkarılacak.

Mevcut düzen, ikinci oylama tamamlanıncaya kadar yürürlükte kalıyor. Litvanya 137. madde değişikliği ilk kabul aşamasını geçmiş durumda. Mevcut 137. madde ikinci oylamaya kadar anayasanın parçası olarak kalıyor. Dolayısıyla 6 Ekim sonucu, anayasal değişiklik sürecinin ilk kabulü olarak kayda geçti; maddede yazılı kitle imha silahları ve yabancı askerî üs yasaklarının hukukî statüsü ikinci oylamanın sonucuna bağlı.

Yabancı askerî üs başlığı neden aynı dosyada?

Yabancı askerî üs meselesi aynı gün Vilnius ile Washington arasındaki görüşmelerde de gündeme geldi. Reuters’ın 6 Ekim tarihli haberine göre Litvanya Başbakanı Mindaugas Sinkevičius, ABD’nin ülkede kalıcı bir askerî üs kurması halinde Litvanya’nın maliyeti karşılamaya hazır olduğunu söyledi. ABD Başkanı Donald Trump da Litvanya’nın bu yöndeki talebini değerlendirebileceğini belirtti.

Ülkede ABD birlikleri halen dönüşümlü konuşlandırmalarla bulunuyor. Kalıcı yabancı askerî üs konusu ise mevcut 137. maddenin doğrudan metnine giriyor. Teklif ikinci turda da kabul edilirse kitle imha silahlarına ilişkin anayasal sınırlama ile yabancı devletlerin askerî üslerine ilişkin anayasal yasak aynı anda metinden çıkacak. Kalıcı üs kurulması için ayrıca siyasi, askerî ve uygulamaya dönük kararların alınması gerekecek.

Kremlin iki başlığı birlikte gündeme getirdi

Rusya, Litvanya’daki ilk oylamaya aynı gün tepki verdi. Reuters’ın aktardığı açıklamada Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, nükleer silahların konuşlandırılmasına imkân verebilecek anayasa değişikliği ile ülkede kalıcı ABD üssü kurulması tartışmasını aynı güvenlik değerlendirmesinde ele aldı. Peskov, ABD ve NATO askerî altyapısının Rusya sınırlarına yaklaşmasının Avrupa’daki güvenlik ortamını ağırlaştıracağını söyledi.

Son haftalarda Baltık bölgesindeki askerî hareketlilik de güvenlik gündemini yoğunlaştırdı. 15 Eylül’deki Litvanya dron alarmında Belarus yönünden ülke hava sahasına giren bir hava aracı NATO görevindeki İtalyan jetleri tarafından vurulmuştu. Kaliningrad dosyasında ise Moskova’nın NATO’ya yönelik nükleer uyarıları gündeme gelmişti.

Litvanya 137. madde değişikliği ikinci turda neye dönüşecek?

İkinci oylama da gerekli çoğunlukla sonuçlanırsa Anayasa’nın 137. maddesi bütünüyle yürürlükten kalkacak. Böylece bugün aynı maddede yer alan kitle imha silahları yasağı ile yabancı devletlerin askerî üslerine ilişkin anayasal yasak birlikte metinden çıkacak. Sonraki askerî veya savunma kararları ise kendi siyasi ve hukukî süreçlerinden geçecek.

7 Ekim itibarıyla Litvanya 137. madde değişikliği ilk parlamento kabulünü geçmiş durumda. İlk turdaki 106 oy, teklifin ikinci tura geçmesini sağladı. Ocak ayında yapılması planlanan ikinci oylama, 137. maddenin yürürlükten kaldırılıp kaldırılmayacağını belirleyecek.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Baltıklar doğu sınırını tahkim ediyor: Dron ağı, 600 sığınak ve 400 kilometrelik hat

Foreign Policy: Rusya ucuz dronlarla Ukrayna hava savunmasını tüketmeye çalışıyor

ABD, Rusya’dan petrol alanlara yüzde 100 vergi uygulayabilecek

NATO’nun Rusya’ya karşı “Zafer Teorisi” taslağı ortaya çıktı