Trump BM’de İran için iki seçenek sundu: Anlaşma ya da “yok etmek”

Trump İran yok etme tehdidi, ABD Başkanı Donald Trump’ın 22 Eylül’de Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda yaptığı konuşmadaki en sert bölümlerden biri oldu. Trump, İran’la bir anlaşmaya varılıp varılmayacağını sorduktan sonra alternatif olarak İran İslam Cumhuriyeti’ni “hızla yok etme” seçeneğini dile getirdi. Beyaz Saray, konuşmanın tam video kaydını yayımladı; Reuters da bu ifadeyi aynı günkü haberinde aktardı.

Washington ile Tahran arasında savaş sürerken arabulucular üzerinden temaslar da devam ediyordu. Reuters’a göre ABD temsilcileri İranlı yetkililerle doğrudan değil, aracılar üzerinden görüşüyordu. BM kürsüsündeki konuşmada anlaşma ihtimali açık tutuldu; bunun yanında İran’ın devlet yapısını ortadan kaldırmayı tarif eden askerî tehdit de dile getirildi.

Trump İran yok etme tehdidi BM kürsüsünde nasıl dile getirildi?

“Büyük bir karar vermem gerekiyor” sözleriyle açılan bölümde İran için iki ihtimal yan yana kondu. İlki bir anlaşmaydı. İkinci ihtimal, İran İslam Cumhuriyeti’ni hızla “yok etmek” şeklinde ifade edildi. CNN’in konuşma dökümü aynı sözleri aktarıyor. Konuşmanın devamında seçimlerin ardından anlaşma yapılacağına inandığı da söylendi. Açıklamanın tarihi de önemli. BM Genel Kurulunun 81. oturumundaki genel görüşmeler 22 Eylül’de başladı. Trump’ın konuşması, İran savaşının ve Körfez’deki güvenlik krizinin BM gündeminin başlıca konuları arasında bulunduğu ilk gün yapıldı. Beyaz Saray aynı gün konuşmayı “tehlikelerin büyümesini beklemeyeceğim” mesajıyla yayımladı.

Trump aynı konuşmada anlaşma ihtimalini neden açık tuttu?

Askerî tehdidin hemen ardından diplomasi kapısı açık bırakıldı. Reuters, ABD tarafının İran’la doğrudan görüşmek yerine arabulucular üzerinden temas yürüttüğünü bildirdi. Seçimlerden sonra anlaşma beklentisi de aynı konuşmada dile getirildi.

İran yönetimi ise savaşın sona ermesi için kendi koşullarını öne sürmeye devam ediyor. Transit Haber’in daha önce yayımladığı Hürmüz Boğazı haberinde, İran liderinin siyasi danışmanı Muhammed Bakır Zolghadr’ın boğazın Trump ile Netanyahu görevden ayrılana kadar açılmayacağını söylediği aktarılmıştı. Bu çıkış, Washington ile Tahran arasındaki siyasi şartların askerî gerilim kadar sertleştiğini gösteren ayrı bir başlık oluşturdu.

İran savaşı BM’de hangi başka başlıklarla gündeme geldi?

BM haftasında İran dosyası yalnız Trump’ın konuşmasıyla sınırlı kalmadı. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da Genel Kurul kürsüsünden ABD ve İsrail saldırılarında sivillerin öldüğünü söyledi. Transit Haber’in Pezeşkiyan’ın BM konuşmasına ilişkin haberinde, konuşma sırasında salondaki ABD delegesinin ayrıldığı bilgisi yer aldı. Aynı hafta Birleşmiş Milletler İran Araştırma Misyonunun ABD saldırılarına ilişkin değerlendirmesi de gündemdeydi. Misyon, Minab’daki okul ve Lamerd’deki spor kompleksi saldırılarında savaş suçu işlendiğine inanmak için makul gerekçeler bulunduğunu bildirdi. Washington bulgulara itiraz etti. Transit Haber bu dosyayı ayrı haberde ele aldı.

Trump İran yok etme tehdidi yeni bir savaş kararı mı?

Trump İran yok etme tehdidi, BM kürsüsünde dile getirilen siyasi ve askerî bir tehdit olarak kayda geçti. Konuşmada yeni bir saldırı emri, tarih veya operasyon planı açıklanmadı. Aynı bölümde arabulucular üzerinden temaslardan ve seçimlerden sonra anlaşma beklentisinden de söz edildi. Somut yeni unsur, diplomasi seçeneğinin karşısına İran devlet yapısını ortadan kaldırmayı tarif eden askerî bir seçeneğin açıkça konmasıydı.

Altı gün sonra Beyaz Saray’dan gelen mesaj da sertliğini korudu. Reuters’ın 28 Eylül haberine göre ABD Başkanı, İran savaşının “çok yakında” kazanılacağını söyledi ve arabulucuların çatışmayı bitirmek için temas yürüttüğünü belirtti. Açıklamada yeni bir ateşkes tarihi verilmedi; savaşın sona ermesi halinde benzin fiyatlarının düşeceği de öne sürüldü.

1 Ekim’e gelindiğinde ise diplomatik tablo hâlâ sonuç vermiş değildi. Reuters’ın İran’daki hazırlıklara ilişkin haberinde, Tahran’ın yeni bir saldırı halinde daha geniş çaplı karşılık vermeye hazırlandığı ve arabuluculuk girişimlerinin sürdüğü aktarıldı. İran yönetimi müzakere için yaptırımlar ve güvenlik koşullarını öne çıkarırken Washington askerî baskıyı azaltmış değil.

1 Ekim’de yayımlanan son Reuters haberleri, Körfez’deki askerî hareketliliğin ve enerji piyasalarındaki baskının sürdüğünü gösterdi. Trump İran yok etme tehdidi sonrasında ABD’nin bölgeye ek kuvvet sevki değerlendirmeleri ile İran’ın karşılık hazırlıkları, gerilimin henüz kapanmadığını ortaya koydu.

Konuşmanın ardından bölgedeki gerilim düşmedi. Reuters 28 Eylül’de ABD Başkanı’nın İran savaşının “çok yakında” kazanılacağını söylediğini aktardı. 1 Ekim’de ise İran’ın yeni bir saldırıya daha sert karşılık vermeye hazırlandığı ve diplomasi ihtimalinin zayıf görüldüğü bildirildi. Trump İran yok etme tehdidi, bu daha geniş askerî ve diplomatik gerilimin BM kürsüsündeki en açık başkanlık mesajlarından biri olarak kaldı.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

BM kürsüsünde 10 farklı mesaj: İran’a tehdit, Gazze için çağrı, Venezuela’ya seçim sözü

RAF Fairford yakınında gözaltına alınan beş kişi de Britanyalı

Netanyahu’yu ağırlayan BAE’ye İran’dan uyarı: “Sonuçları iyi olmayacak”

İran medyasından ‘uçak saldırısı’ iddiası: Suçun Tahran’a atılacağını öne sürdü