İran: Hürmüz, Trump ve Netanyahu gidene kadar kapalı kalacak

İran lideri Mücteba Hamaney’in siyasi danışmanı Muhammed Bakır Zolghadr, Hürmüz Boğazı’nın ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu iktidardan ayrılana kadar açılmayacağını söyledi. Euronews Farsça’nın 18 Eylül’de yayımladığı habere göre Zolghadr, açıklamasını savaşın başlamasından bu yana geçen 200 güne ilişkin mesajında yaptı. Açıklama, Tahran’ın ağustos ayında normal deniz trafiğinin yeniden başlaması için yürüttüğü diplomatik görüşmelerden daha sert bir siyasi şart ortaya koydu.

Mesajın Farsça metni Jamaran’ın Telegram kanalında da yayımlandı. Danışman, İranlı güçlerin Trump ve Netanyahu iktidardan uzaklaşana kadar boğazı açmayacağını belirtti ve bunu İran’ın intikamının ilk aşaması olarak niteledi. Açıklama İran hükümeti adına yayımlanmış yeni bir anlaşma metni değil; ülkenin en üst siyasi makamına danışmanlık yapan Zolghadr’ın kamuya açık mesajı.

Zolghadr Hürmüz için ne dedi?

Mesajda İran’ın son 200 gündeki direnişi anlatıldı; önceki lider ile Minab, Lamerd, Bampur ve Dena gemisinde hayatını kaybedenler anıldı. Son bölümde Trump ile Netanyahu’yu doğrudan hedef alan şart açıklandı. Zolghadr, iki lider iktidardan ayrılmadan boğazın açılmayacağını söyledi. Bu ifade, daha önce konuşulan yaptırımlar, deniz ablukası, güvenlik garantileri ve geçiş düzenlemelerinden farklı olarak iki siyasi liderin görevde kalmasına bağlanan açık bir siyasi koşul içeriyor. İran Dışişleri Bakanlığının aynı gün bu koşulu müzakere metnine eklediğini gösteren ayrı bir açıklama bulunmuyor.

Transit Haber’in 28 Ağustos tarihli Hürmüz Boğazı dosyasında İran’ın Katar ve Umman’ın arabuluculuğunda normal seyrüsefer için şartlarını yazılı hale getirmeyi kabul ettiği aktarılmıştı. O aşamada gündemde ABD’nin ekonomik ve askerî baskısı, güvenlik güvenceleri, geçici ortak koridor ve mayın temizliği bulunuyordu. Zolghadr’ın son mesajı, bu diplomatik dosyaya Trump ve Netanyahu’nun iktidardan ayrılması şartını ekleyen yeni bir siyasi çıkış oldu.

Hürmüz'den gemi geçişi ne durumda?

Boğazdaki trafik hâlâ savaş öncesindeki seviyenin çok altında. Reuters’ın 18 Eylül tarihli Kpler verilerine dayanan takibine göre perşembe günü Hürmüz Boğazı’ndan yalnız dört emtia gemisi geçti. Bir gün önce altı gemi kaydedilmişti; son 10 günlük ortalama ise 16’ydı. Geçiş yapan dört geminin ikisi Panamax sınıfı tanker, biri Supramax, biri de Kamsarmax sınıfı gemiydi.

Bazı gemilerin AIS vericilerini kapatması görünür sayıyı aşağı çekebiliyor. Reuters aynı gün üç LNG gemisinin boğaz dışında yeniden görünür hale geldiğini bildirdi. Kayıtlı geçişler yine de normal enerji trafiğinin oldukça gerisinde kaldı.

Umman ve İran hangi plan üzerinde çalışıyordu?

Bu açıklamadan önce diplomatik hat tamamen kapanmış değildi. Umman Dışişleri Bakanlığının 25 Ağustos’ta yayımladığı Umman-İran ortak açıklamasında, iki ülkenin Hürmüz’de güvenli seyrüseferin yeniden başlamasına önem verdiği ve aşamalı bir çerçeve üzerinde çalıştığı duyuruldu. Planda geçici ortak deniz koridoru kurulması, mayınların temizlenmesi, daha sonra kalıcı koridor, trafik yönetimi ve bilgi paylaşımı için teknik görüşmelere geçilmesi yer aldı.

Ortak metin, kıyı devletlerinin egemenlik hakları ile uluslararası deniz trafiğinin yeniden işlemesini birlikte ele alıyor. Zolghadr’ın son sözünün bu müzakerelerde İran’ın resmî ve nihai şartına dönüşüp dönüşmediği 18 Eylül itibarıyla açıklanmadı.

İran'ın petrol resti daha önce nasıl sertleşmişti?

İran’dan Hürmüz konusunda son haftalarda başka sert mesajlar da geldi. Transit Haber’in İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf’ın petrol restini aktardığı haberde, Galibaf’ın temmuz ayında kullandığı ‘biz petrol satamazsak bölgede kimse satamaz’ çizgisini ağustos sonunda yeniden gündeme getirdiği aktarılmıştı. Zolghadr’ın açıklaması bu kez petrol satışından çok Trump ve Netanyahu’nun siyasi geleceğini doğrudan Hürmüz’ün açılmasına bağladı.

Denizdeki risk hava ulaşımını da etkiliyor. Transit Haber’in EASA’nın Körfez uçuş uyarısına ilişkin son dosyasında Avrupa havacılık otoritesinin uyarıyı 30 Eylül’e uzatırken kapsamı daralttığı aktarılmıştı.

Yeni açıklama Hürmüz müzakerelerini değiştirir mi?

Şu aşamada Zolghadr’ın sözü ile Umman ve Katar’ın yürüttüğü diplomatik hattın nasıl bağdaştırılacağı açık değil. Zolghadr, İran lideri Mücteba Hamaney’in siyasi danışmanı; geçiş rejimini değiştirecek somut düzenleme ise ilgili devlet kurumlarının, askerî makamların ve müzakere taraflarının uygulama kararını gerektiriyor. Boğazdaki gemi trafiği fiilî durumun göstergelerinden biri olmaya devam ediyor.

18 Eylül verileri Hürmüz’de normalleşme olmadığını ortaya koyuyor. Geçici koridor ve güvenli seyrüsefer için görüşmeler sürerken Trump-Netanyahu şartı İran tarafındaki siyasi söylemi yeniden sertleştirdi. Bundan sonraki somut işaret, Tahran’ın bu ifadeyi resmî müzakere koşuluna dönüştürüp dönüştürmeyeceği ve gemi trafiğinde yeni bir kısıtlama görülüp görülmeyeceği olacak.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Trump ABD’yi dizelsiz bıraktı, Amerikalılar bunu da gördü

Trump 5 bin dolarlık seçim vaadini yineledi: “Oy vermezseniz cehenneme gidersiniz”