Arap araştırmacı Körfez’e Türkiye ve Pakistan’la savunma işbirliği önerdi

Körfez savunması için Türkiye ve Pakistan’la işbirliğini öneren El Cezire Araştırma Merkezi kıdemli araştırmacısı Abdullah el-Amadi, 29 Ekim 2026 tarihli analizinde Körfez ülkelerinin ortak hava savunma sistemine ihtiyaç duyduğunu savundu. El-Amadi’nin Arapça yayımlanan çalışması, Avrupa ülkeleri, Güney Kore ve Çin’i de savunma teknolojisi ve üretiminde işbirliği yapılabilecek ortaklar arasında sıralıyor. Araştırmacının önerisi, altı Körfez ülkesinin radarlarını ve erken uyarı imkânlarını birbirine bağlayan bölgesel bir yapı kurulmasına dayanıyor.

Analizin çıkış noktası, 2026’da İran ile ABD ve İsrail arasında yaşanan savaş sırasında Körfez’in karşılaştığı füze ve insansız hava aracı saldırıları. El-Amadi, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerin gelişmiş savunma sistemleri satın aldığını; ancak erken uyarı ile komuta-kontrol, mühimmat ikmali ile lojistik alanlarında ortak çalışma eksikliği bulunduğunu yazdı. Yazar, savunma kapasitesini yalnızca füze bataryası sayısıyla ölçen yaklaşım yerine, bu sistemlerin birlikte işletilmesine ağırlık veriyor.

Körfez savunması için Türkiye ve Pakistan hangi öneride yer aldı?

El-Amadi, savunma ortaklıklarının çeşitlendirilmesini beş maddelik politika önerisinin bir ayağı olarak ele aldı. Türkiye, Pakistan, Güney Kore, Çin ve Avrupa ülkelerini farklı teknoloji ve tedarik seçenekleri sunabilecek aktörler arasında saydı. ABD ile mevcut askerî işbirliğinin sürdürülmesini de aynı öneri içinde savundu. Yazarın hedeflediği model, hava savunma teknolojisi, üretim kapasitesiyle eğitim ve ikmal alanlarında tek bir dış tedarikçiye yoğunlaşan ilişkilerin daha geniş bir ortaklar ağına yayılması.

El-Amadi’nin Türkiye ve Pakistan’ı da saydığı ortaklık önerisinin yanında radar, elektronik harp, önleyici insansız hava aracı ve kısa ile orta menzilli füze üretimine dönük sanayi hedefleri bulunuyor. Araştırmacı, Körfez ülkelerinin müşterek üretim kapasitesini güçlendirmesini ve satın alınan sistemlerin bakım, yedek parça ve mühimmat ihtiyaçlarını ortak planlamasını istiyor. Bölgesel savunma sanayiinin geliştirilmesi, önerdiği beş politika başlığından biri.

Türkiye ile Pakistan’ın Suudi Arabistan’la kurduğu üçlü savunma çerçevesi ise zaten ayrı bir gündem. Transit Haber’in 27 Ekim TBMM Dışişleri Komisyonu kararını aktardığı haberde Mekke Anlaşması’nın Meclis aşaması bulunuyor. 28 Ekim tarihli İsrailli araştırmacı değerlendirmesinde aynı anlaşmanın askerî yükümlülükleri ele alındı. El-Amadi’nin 29 Ekim metni, yalnız bu üç ülke arasındaki düzeni incelemek yerine Körfez İşbirliği Konseyinin altı üyesi için hava savunması, ortak stok ve üretim düzenini tartışıyor.

Altı Körfez ülkesine ortak erken uyarı ve komuta merkezi önerisi

Araştırmacının Körfez savunması konusundaki ilk önerisi, ülkelerin radarlarını, hava araçlarını ve karadan kullanılan savunma sistemlerini müşterek bir erken uyarı ağına bağlaması. Füze ve insansız hava aracı saldırılarının sınır aşan niteliğini vurgulayan El-Amadi ortak operasyon merkezi kurulmasını, radar bilgilerinin anlık paylaşılmasını ve angajman kuralları üzerinde uzlaşılmasını istedi. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Kuveyt ile Bahreyn ve Umman’ın ayrı sistemlerle hareket etmesi, analizdeki başlıca koordinasyon sorunlarından biri.

Körfez İşbirliği Konseyi Ortak Savunma Konseyinin 18 Eylül 2025 tarihli resmî kararında, Birleşik Askerî Komutanlık üzerinden istihbarat paylaşımının artırılması, hava durum bilgilerinin ülke operasyon merkezlerine aktarılması ve balistik füzelere karşı ortak erken uyarı projesinin hızlandırılması kararlaştırılmıştı.

Konsey ayrıca ortak hava savunma tatbikatları yapılmasını istemişti. El-Amadi’nin önerdiği bütünleşik komuta ve tedarik düzeni, bu resmî kararda anılan işbirliği alanlarını daha kapsamlı bir bölgesel savunma mimarisi içinde ele alıyor.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı da 13 Ocak 2026 tarihli açıklamasında, Katar’daki El-Udeyd Hava Üssünde bölgesel ortaklarla yeni bir hava ve füze savunma koordinasyon hücresinin faaliyete geçtiğini duyurmuştu. Açıklamaya göre merkez, tehdit uyarılarını paylaşmak, tatbikat planlamak ve hava savunma koordinasyonunu geliştirmek için kuruldu. Katar’daki mevcut hava operasyon merkezinde 17 ülkeden temsilcilerin bulunduğu belirtilmişti. El-Amadi, Amerikan desteğiyle yürütülen bölgesel koordinasyonun yanında Körfez ülkelerinin kendi ortak komuta ve sanayi kapasitelerini büyütmesini öneriyor.

Pahalı önleme füzelerine karşı ortak mühimmat stoku

Analizin Körfez savunması için öngördüğü ikinci adım, füze önleme mühimmatının temini ve uzun süren çatışmalarda stokların yenilenmesi. El-Amadi, düşük maliyetli insansız hava araçlarının pahalı önleme füzelerini tüketebildiğini belirtiyor. Ülkelerin ayrı ayrı alım yapması yerine ortak satın alma mekanizması ve stratejik mühimmat rezervi oluşturmasını öneriyor. Kısa ve orta menzilli savunma sistemleri, insansız hava araçlarına karşı düşük maliyetli mühimmat ve yedek parça üretimi, önerdiği stok yönetiminin parçaları. Üçüncü önerisi bölgesel savunma üretiminin geliştirilmesi. Radarlar, elektronik harp sistemleri, önleyici insansız hava araçları ve füze bileşenleri için Körfez ülkelerinin ortak üretim kapasitesi kurmasını istiyor. Yazar bu üretim başlığını yalnız yeni tesislerin kurulmasıyla sınırlamıyor; teknik personel, bakım, sürekli ikmal ve farklı ülkelerden alınan sistemler arasındaki uyumluluğu da aynı çerçevede değerlendiriyor.

2026’daki saldırıların etkisini ele alan Reuters’ın 27 Mart tarihli haberinde, Körfez ülkelerinin İran’ın füze ve insansız hava aracı kapasitesine ilişkin güvenlik kaygılarını Washington’a ilettiği aktarılmıştı. Haberde enerji altyapısının korunması ve Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat güvenliği ülkelerin ortak talepleri arasında yer aldı. El-Amadi’nin mühimmat ve üretim önerileri, bu saldırılar sırasında yaşanan savunma ve ikmal sorunlarını temel alıyor.

Enerji, su ve iletişim altyapısı için ayrı savunma başlığı

Araştırmacının Körfez savunması bakımından beşinci önerisi, saldırıların sonuçlarını sınırlamaya yönelik sivil koruma ve altyapı tedbirleri. Enerji ve su tesislerinin daha dayanıklı hâle getirilmesini, kritik işlevlerin farklı noktalara dağıtılmasını ve elektrik ve iletişim altyapısıyla limanlar için yedek sistemler kurulmasını öneriyor. El-Amadi, hava savunmasındaki önleme kapasitesinin yanında tesislerin saldırı sonrasında çalışmayı sürdürebilmesini de planlamanın parçası olarak görüyor.

Körfez’deki güvenlik gündemi ekim sonunda diplomatik görüşmelere de yansıdı. Associated Press’in 26 Ekim tarihli haberine göre Türkiye ile Pakistan’ın yanı sıra Suudi Arabistan’dan üst düzey temsilciler Tahran’da İranlı yetkililerle görüştü.

Görüşmelerin konusu, yeniden çatışma çıkmasını önleme ve bölgesel güvenlik işbirliğini sürdürmeydi. El-Amadi’nin 29 Ekim’de yayımlanan analizi ise altı Körfez ülkesinin hava savunma koordinasyonu ile tedarik ve üretim seçeneklerine odaklanıyor.

Transit Haber’de daha önce yayımlanan Körfez orduları incelemesi, İsrailli INSS araştırmacısı Yoel Guzansky’nin savunma harcamaları, personel eğitim ve bakımla ortak kullanım sorunlarına ilişkin değerlendirmesini aktarmıştı. El-Amadi ise 29 Ekim metninde aynı bölgenin savunmasını Körfez ülkelerinin ortak karar alma ve üretim yapısı üzerinden ele alıyor. Yazar, üç ayrı güvenlik senaryosu içinde ABD ile mevcut ilişkinin sürmesi, aşamalı savunma bağımsızlığı ve çok ortaklı güvenlik düzeni seçeneklerini tartışıyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

İsrailli araştırmacı Mekke Anlaşması’nı sorguladı: Türkiye ve Katar örneğini verdi

Vance İran’a mektup gönderdi: Görüşmeler için Türkiye ve Katar masada

Üçlü savunma anlaşması komisyondan geçti: Sıra TBMM Genel Kurulunda