UAEA, İsfahan’daki nükleer tesisin yerini ve içeriğini doğrulayamıyor

İsfahan nükleer tesisi için UAEA denetçileri henüz sahaya giremedi. 13 Kasım raporunda yer, mevcut durum ve nükleer madde içeriği belirsiz; İran güvenlik koşullarını öne sürüyor.

Haberi dinle Sesli okuma hazır
Yazı boyutu Mobil okuma için
Bu haberde

İsfahan nükleer tesisi için Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), İran’ın 2025 yılında bildirdiği zenginleştirme tesisi için yerinde denetim yapamadığını 13 Kasım 2026 tarihli raporunda yeniden kayda geçirdi. Ajans tesisin kesin konumunu, güvence denetimleri bakımından mevcut durumunu ve içeride nükleer madde bulunup bulunmadığını doğrulayamadığını bildirdi. Reuters’ın eriştiği rapor, İran’ın tesise denetçi kabul etmemesi nedeniyle kurumun kaygılarının arttığını aktarıyor.

Üye ülkelere dağıtılan gizli UAEA raporunu Reuters ile Associated Press ayrı ayrı inceledi. Reuters’ın 13 Kasım tarihli haberine göre kurum, özellikle İsfahan’daki tesisin kontrolü için gerekli erişimi ve bilgi akışını sağlayamadığını vurguladı. Associated Press, İran’ın saldırı tehdidi altında denetimlerin yeniden başlamasını mümkün görmediğini aktardı. Arapça yayın yapan Al Jazeera de 14 Kasım’da Tahran’ın güvenlik gerekçelerini ve Ajansın talebini haberleştirdi.

İsfahan nükleer tesisi ilk ne zaman UAEA’ya bildirildi?

12 Haziran 2025’te İran, UAEA’ya İsfahan’da yeni bir zenginleştirme tesisi kurmayı planladığını bildirdi. Ajansın kamuya açık GOV/2025/50 sayılı, 3 Eylül 2025 tarihli raporunda bu yazışma kayıtlı. İran, Isfahan Fuel Enrichment Plant (IFEP) adını verdiği tesisi Nuclear Reactors Fuel Company (NRFC) sahasında kurmayı amaçladığını ve tasarım bilgilerinin tesis bünyesinde incelenebileceğini belirtti.

Ajans aynı gün gönderdiği yanıtta, 13 Haziran’da tasarım bilgilerinin incelenmesi ve doğrulanması için ziyaret planladı. İsrail’in İran’daki nükleer tesislere saldırıları o gün başladı; UAEA planlanan kontrolü iptal etti. İlk denetim gerçekleşmeyince Ajans, bildirimde tarif edilen tesisin ayrıntılarını yerinde inceleyemedi. Kasım 2026 raporunda belirtilen bilgi eksikliği, Haziran 2025’te tamamlanamayan bu işlemin ardından sürdü.

Ajans tesisin hangi bilgilerini doğrulayamıyor?

Kasım raporunda UAEA, İran’ın IFEP’e erişim izni vermediğini ve tasarım planlarını incelemesine de imkân tanımadığını bildirdi. Reuters’ın aktardığı rapor, tesisin denetim bilgilerinin Ajansa sağlanmasını istiyor.

Diplomatik kaynaklar, IFEP’in İsfahan’daki tünel ağında yer alabileceğini değerlendiriyor. Reuters’a konuşan üst düzey bir diplomat, yer ve mevcut duruma ilişkin bilgilerin doğrulanamadığını söyledi. İsfahan nükleer tesisi için Ajans hâlâ yerinde inceleme talep ediyor.

Ajans Başkanı Rafael Grossi, Mart 2026’da yaptığı açıklamada İran’ın en yüksek düzeyde zenginleştirdiği uranyumun önemli bir bölümünün İsfahan’daki tünel kompleksinde bulunabileceği değerlendirmesini paylaşmıştı. Bu açıklama tünel alanındaki malzemeye ilişkin bir tahmindi. Kasım raporunun ele aldığı IFEP’in tasarım bilgileri ve fiilî durumu ise Ajans tarafından yerinde doğrulanmayı bekliyor.

İran denetimlerin yeniden başlaması için ne istiyor?

Associated Press’in 13 Kasım’da yayımladığı habere göre İran, UAEA ile yazışmalarında nükleer tesislerine yönelik yeni Amerikan saldırısı tehditlerini gündeme getirdi. Tahran, denetim koşullarının yeniden oluşturulmasını güvenlik sorunlarının giderilmesine bağladı. İran’ın kuruma ilettiği açıklamada, ilgili hukuki ve fiilî koşullar elverdiğinde güvence denetimi yükümlülüklerinin tam uygulanmasına dönme taahhüdü de yer aldı.

Denetçilerin geri dönüşü için UAEA, İran’dan teknik ve kademeli önlemler değerlendirmesini istedi. Kurum, nükleer tesislere erişim ile malzeme kayıtlarının kontrolünü güvence denetiminin temel unsurları arasında saydı. İsfahan nükleer tesisi hakkında verilen tasarım bilgileri ve yerinde inceleme talebi de bu denetim çalışmalarının bir parçası.

2 Temmuz 2025’te İran’da, Haziran saldırılarının ardından UAEA ile iş birliğini askıya alan bir yasa kabul edilmişti. Ajansın 2025 tarihli resmî raporu, iş birliğine dönüş için İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyinin belirli koşulların sağlandığına karar vermesinin öngörüldüğünü kaydediyor. Tahran’ın Kasım 2026 yazışmalarında dile getirdiği güvenlik talepleri, bu süregelen erişim anlaşmazlığı sırasında iletildi.

Buşehr’deki denetim ile İsfahan’daki durum nasıl farklı?

Associated Press’in aktardığına göre UAEA denetçileri, 12-15 Eylül 2026 tarihlerinde Buşehr Nükleer Güç Santrali’nde kontrol yaptı. Ajans, Haziran 2025’te başlayan saldırılardan sonra İran’da denetleyebildiği tek tesisin Buşehr olduğunu bildirdi. Körfez kıyısındaki bu elektrik santralinde kullanılan ve Rusya’dan sağlanan yakıt, yüzde 4,5 oranında zenginleştirilmiş uranyum içeriyor.

İsfahan nükleer tesisi henüz aynı türde yerinde incelemeye açılmadı. Reuters’a göre UAEA, saldırılardan etkilenen tesislerde yeniden kontrol yaparak zenginleştirilmiş malzemenin kayıtlarını karşılaştırmak istiyor.

440,9 kilogram uranyum ile IFEP dosyası arasındaki bağlantı

UAEA’nın Eylül 2025 raporu, 13 Haziran 2025 itibarıyla yüzde 60’a kadar zenginleştirilmiş uranyum miktarını 440,9 kilogram olarak tahmin etmişti. Bu miktar saldırılar öncesine ait kayıtlara dayanıyor. Ajans, daha sonraki saha denetimlerinin eksikliği nedeniyle stokun güncel miktarını ve nerede bulunduğunu aynı yöntemle doğrulayamıyor.

Transit Haber’in 25 Ekim’de yayımladığı İran’ın nükleer doktrini ve 440,9 kilogram uranyum hakkındaki SWP araştırması, stokun akıbetini ve araştırmacının siyasi değerlendirmelerini konu almıştı. UAEA’nın 13 Kasım raporu, İsfahan nükleer tesisi olarak bilinen IFEP’e hiç yapılamayan ilk denetim ile devam eden erişim talebini özel olarak ele aldı.

UAEA ile İran arasında hangi denetim talebi sürüyor?

Ajansın Yönetim Kurulu, 9 Eylül 2026 tarihli kararında İran’dan nükleer madde envanteri ve tesislere erişim konusunda bilgi sağlamasını istedi. Kararda UAEA’nın güvence denetimi görevini yerine getirebilmesi ve İran’ın bildirimlerinin doğruluğunu kontrol edebilmesi için gerekli işlemlerin yapılması talep edildi. Aynı karar, İran’ın nükleer faaliyetleriyle ilgili sorunların diplomatik görüşmelerle çözülmesini destekliyordu.

Doha’da yürütülen İran-ABD temaslarının gündeminde nükleer görüşmelerin sırası da bulunuyor. Transit Haber’in 3 Kasım tarihli Doha görüşmeleri haberinde Tahran’ın nükleer müzakereleri diğer taleplerinin yerine getirilmesi şartına bağladığı aktarılmıştı. Rasanah’ın Türkiye-İran diplomasisine ilişkin araştırması ise bölgesel temaslarda zenginleştirilmiş uranyum konusunun müzakere başlıkları arasında bulunduğunu kaydediyordu.

Kaynaklar

  • Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) — GOV/2025/50 — Verification and monitoring in the Islamic Republic of Iran, 3 Eylül 2025
  • Birleşmiş Milletler — A/81/396–S/2026/765 — UAEA Yönetim Kurulu kararı, 9 Eylül 2026
  • Reuters — IAEA increasingly concerned about Iranian enrichment plant, 13 Kasım 2026
  • Associated Press — Iran tells UN nuclear agency that monitoring cannot proceed while it is under threat, 13 Kasım 2026
  • Al Jazeera Arabic — İran’ın nükleer denetimlerin yeniden başlamasına ilişkin tutumu, 14 Kasım 2026

Bu haberi yapay zekaya sor

Kritik vize ve seyahat gelişmelerini kaçırmayın

WhatsApp kanalımızda yalnızca önemli uyarıları, Telegram kanalımızda ise tüm haber akışını paylaşıyoruz.

Bu içerikten yararlanabilirsiniz

Kısa alıntılar; içerik değiştirilmeden, “Transit Haber” kaynak olarak belirtilerek ve bu habere aktif bağlantı verilerek kullanılabilir. İçeriğin tamamının izinsiz yeniden yayımlanmasına izin verilmez.

Yorum yapın

Yorumunuz yayımlanmadan önce incelenir. Yorum kaydına e-posta, website, IP adresi veya tarayıcı bilgisi eklenmez. Görünen ad alanında takma ad kullanabilirsiniz; yorumunuza kişisel veya özel nitelikli bilgi yazmayın. KVKK Aydınlatma Metni

Haberi paylaş

Sıradaki haber

Danimarka vizesinde sıra ekime geldi: Büyükelçilik yeni tarihi açıkladı

Haber otomatik yüklenemezse normal bağlantısından okuyabilirsiniz.