İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda liderleri Cardiff’te bağımsızlık için ortak metne hazırlanıyor

İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’daki milliyetçi partilerin liderleri 14 Eylül Pazartesi günü Cardiff’te bir araya gelecek. Galler Birinci Bakanı Rhun ap Iorwerth, İskoçya Birinci Bakanı John Swinney ve Kuzey İrlanda Birinci Bakanı Michelle O’Neill’e Sinn Féin lideri Mary Lou McDonald da katılacak. Görüşmenin merkezinde üç ülkenin anayasal geleceği ile kendi geleceğine karar verme hakkı bulunuyor. Ortak bir metnin imzalanması bekleniyor; 13 Eylül akşamı itibarıyla metnin tamamı yayımlanmadı ve herhangi bir referandum tarihi açıklanmadı.

Toplantı, üç ismin hükümet başkanı olarak yaptığı resmî bir Birleşik Krallık zirvesi değil. Nation.Cymru’nun toplantı öncesi haberine göre Swinney, ap Iorwerth ve O’Neill görüşmeye SNP, Plaid Cymru ile Sinn Féin liderleri sıfatıyla katılacak. Cardiff’te çıkacak siyasi mutabakat bu yüzden tek başına hükümetler arası karar veya referandum çağrısı oluşturmayacak.

Cardiff’teki toplantının gündeminde ne var?

The Guardian’ın 13 Eylül tarihli haberine göre liderlerin ülkelerinin Birleşik Krallık’tan ayrılma ya da farklı bir anayasal gelecek seçme hakkını savunan bir mutabakat metnine imza atması bekleniyor. Avrupa ile ilişkiler ve ekonomi de görüşülecek; enerji politikası ayrı başlık olarak masada olacak. Birleşik Krallık’ın Avrupa ile ilişkilerindeki başka bir güncel dosyada AB’nin sivil güvenlik görevlerine dönüş için yürütülen müzakereler sürüyor.

Mary Lou McDonald’ın Sinn Féin’in 10 Eylül’de yayımladığı konuşma metni Cardiff’teki ortak zemini doğrudan tarif ediyor. McDonald, kendisi ile Michelle O’Neill’in Cardiff’e giderek Swinney ve ap Iorwerth ile görüşeceğini söyledi. Dört ismin tarihleri ve anayasal hedefleri aynı değil. Buna karşılık ulusların kendi geleceklerini seçme hakkı konusunda ortaklaştıklarını belirtti. Kuzey İrlanda açısından hedef bağımsız bir devlet kurmak değil, İrlanda’nın yeniden birleşmesi; İskoçya ile Galler’de tartışma bağımsızlık üzerinden ilerliyor.

Ortak metin neyi değiştirecek?

İmzalanması beklenen belge siyasi bir ortak tutum metni olacak. Tek başına İskoçya’da, Galler’de veya Kuzey İrlanda’da referandum başlatmayacak; üç ülkede anayasal değişikliğe giden yollar birbirinden farklı. İskoçya tarafında John Swinney, 10 Eylül’de İngiltere Başbakanı Andy Burnham’a gönderdiği mektupta İskoçya’nın kendi geleceğine karar verebilmesi için siyasi ilkenin hukuki bir referandum mekanizmasına dönüştürülmesini istedi. Kuzey İrlanda’nın statüsü ise 1998 Belfast/Hayırlı Cuma Anlaşması kapsamındaki ayrı düzenlemelere bağlı. Galler için 14 Eylül toplantısı öncesinde açıklanmış bir referandum tarihi bulunmuyor.

Bu buluşma bu aşamada referandum takvimi ilanından çok ortak siyasi çizgi oluşturma girişimi. Transit Haber’in Birleşik Krallık dosyası Londra’nın ülke genelindeki güncel kararlarını ayrı başlıklarda topluyor; anayasal statü tartışması ise farklı bir siyasi süreç olarak ilerliyor.

Swinney’nin Londra’ya yaptığı çağrı, Cardiff’teki ortak metinden bağımsız bir İskoçya sürecini de ortaya koyuyor. Burnham, parlamentoda Kuzey İrlanda’daki sınır referandumu için kamuoyu desteğinin belirli bir seviyeye ulaşması gerektiğini söylerken İskoçya için de aynı ilkenin geçerli olduğunu ifade etmişti. Swinney bu sözleri bir başlangıç noktası saydı ve ilkenin nasıl uygulanacağını belirleyecek hukuki mekanizma için görüşme istedi. Henüz bu çağrıya karşılık verilmiş yeni bir referandum takvimi yok.

Kuzey İrlanda tarafında ise tartışmanın hedefi farklı. Sinn Féin, anayasal değişimi İrlanda Cumhuriyeti ile birleşme üzerinden tanımlıyor ve bunun Hayırlı Cuma Anlaşması’ndaki sınır referandumu hükümleri çerçevesinde ele alınması gerektiğini savunuyor. McDonald’ın Cardiff öncesi konuşmasında da bu ayrım korunuyor: tarafların hedefleri aynı değil, ortak ilke insanların kendi anayasal geleceklerini seçebilmesi. Ortak metnin üç ülke için tek tip bir bağımsızlık modeli yaratması beklenmiyor.

Trump’ın birleşik İrlanda sözleri tabloyu nasıl etkiliyor?

Toplantının zamanlaması, Donald Trump’ın İrlanda ziyareti sırasında birleşik İrlanda lehine yaptığı açıklamaların hemen ardından gerçekleşecek. Reuters’ın 13 Eylül tarihli haberine göre ABD Başkanı, Kuzey İrlanda ile İrlanda Cumhuriyeti’nin birleşmesini desteklediğini yeniden söyledi; İskoçya’nın bağımsızlığı hakkında ise “henüz” konuşmayacağını belirtti. Trump’ın sözleri Birleşik Krallık’taki anayasal kuralları değiştirmiyor. Londra da Kuzey İrlanda’da birleşme yönünde çoğunluk desteği oluştuğu görüşünde değil. İrlanda Cumhuriyeti tarafındaki gelişmeler Transit Haber’in İrlanda merkezinde ayrı başlıklarda toplanıyor.

14 Eylül’den sonra neye bakılacak?

Toplantı sonrasında ilk kontrol noktası, imzalanacağı bildirilen mutabakatın tam metni olacak. Belgenin genel bir kendi kaderini tayin ilkesiyle mi sınırlı kalacağı, yoksa Westminster’dan belirli bir hukuki yol isteyip istemeyeceği yayımlanan metinle anlaşılacak. Tarafların İskoçya ve Galler’deki bağımsızlık hedeflerini Kuzey İrlanda’daki birleşme talebiyle aynı siyasi çerçevede nasıl ifade ettiği de ortaya çıkacak. 13 Eylül akşamı itibarıyla bağlayıcı hukuki karar alınmış değil; doğrulanmış gelişme, milliyetçi parti liderlerinin Cardiff’te ortak bir siyasi metin üzerinde buluşacak olması.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Trump birleşik İrlanda istedi, Falkland’da İngiltere’nin gücünü sorguladı

12 ülke İsrail yerleşimleriyle ticarette kısıtlamaya gidiyor

İrlanda vatandaşlık için 5 yılı 8 yıla çıkarmaya hazırlanıyor

İngiltere’de öğrenci vizesi için para hesabı değişiyor: 2026/27 başvuru rehberi