BMMYK Eritre iltica rehberini yeniledi: Askerlik ve geri dönüş riskleri

Nisan 2026’da yayımlanan BMMYK’nın yeni Eritre rehberi, Eritrelilerin iltica başvuruları için ulusal hizmet, ülkeden ayrılma ve geri gönderilme koşullarına ilişkin risk profillerini güncelledi. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği, bu belgeyle Nisan 2011 tarihli değerlendirmesinin yerine geçen yeni bir rehber sundu. Rehber, başvuruları inceleyen makamlara ülkedeki insan hakları koşulları ve kişisel korunma ihtiyacı hakkında kaynaklı değerlendirme sunuyor.

Aralık 2025 sonundaki BMMYK kayıtlarına göre dünyada 679 binden fazla Eritreli mülteci ve sığınmacı bulunuyordu. Etiyopya ile Sudan başlıca ev sahibi ülkeler arasında. Almanya ve İsviçre’de de büyük Eritreli toplulukları bulunuyor; Uganda ile Mısır, BMMYK’nın saydığı diğer ülkeler. Bu toplam, BMMYK’nın Aralık 2025 itibarıyla bildiği sığınmacı ve mültecileri kapsıyor.

Eritrelilerin iltica başvuruları hangi risklerden kaynaklanıyor?

Siyasi muhaliflerle ilgili bölüm, Eritre’de yetkilileri eleştiren kişilerin keyfî gözaltı, uzun süreli tutukluluk ve kaybolma vakalarıyla karşılaştığına ilişkin raporlara yer veriyor. Gazeteciler bu risk grubunda bulunuyor. Siyasi muhaliflere veya hükûmet karşıtı görüş taşıdığı düşünülen kişilere yönelik işlemler için de ayrı vakalar aktarılıyor. Eritre’de 1993’teki bağımsızlıktan beri ulusal seçim yapılmadı; ülkenin yasama organı da toplanmıyor.

Askerlikten kaçınanlar ile birliklerinden ayrılanlar rehberin ayrı bir risk profilini oluşturuyor. 1995 tarihli 82 sayılı Ulusal Hizmet Düzenlemesi, 18–40 yaş arasındaki vatandaşlar için zorunlu hizmet çerçevesi kurdu. Kanundaki aktif hizmet süresi 18 ay. BMMYK, uygulamada askerî ve sivil görevlerin birkaç yıldan yirmi yılı aşan sürelere uzayabildiğini bildiriyor. Aynı mevzuatta yedek kuvvet yükümlülüğü 50 yaşına kadar devam ediyor. BMMYK’nın dayandığı özel raportör raporları, hizmetten kaçınan kişilerin aile fertlerinin de kimi zaman cezalandırıldığını belgeliyor.

Human Rights Watch’un 2026 Dünya Raporu, ulusal hizmetin belirsiz sürelerle sürdürüldüğünü ve askerlikten kaçınanların ailelerinin de baskı gördüğünü aktarıyor. Rapora göre hizmete katılanlar düşük ödeme, ağır çalışma koşulları ve keyfî cezalara maruz kalabiliyor. BMMYK’nın metni de toplu zorla askere alma uygulamalarını, Sawa eğitim merkezine ilişkin endişeleri ve kadınların hizmet sırasında karşılaştığı cinsel şiddet iddialarını ele alıyor.

Ülkeden çıkış ve geri dönüş kayıtları

Ülkesinden ayrılmak isteyen Eritre vatandaşlarının çıkış vizesi alması gerekiyor. BMMYK’nın aktardığı hukuki çerçevede izinsiz ayrılma beş yıla kadar hapis veya para cezasıyla karşılanabiliyor. Birleşmiş Milletler özel raportörü, geniş bir vatandaş grubunun çıkış belgesine erişemediğini ve özellikle ulusal hizmet çağındaki kişiler bakımından izinlerin kısıtlandığını bildirdi. Kişinin ülkeden ayrıldığı güzergâh ve kullandığı belgeler, dosyanın olgusal parçalarıdır.

Yurt dışında konsolosluk işlemi isteyen ve Eritre’den izinsiz ayrılmış kişiler için gelir üzerinden yüzde 2 diaspora vergisi ile pişmanlık bildirimi gereklilikleri belgede anlatılıyor. BMMYK, zorla geri gönderilen ulusal hizmet çağındaki kişilerin askerlikten kaçınmış kabul edilmesi ve sorgu, gözaltı veya yeniden zorunlu hizmete alınma riskiyle karşılaşması hakkında raporları değerlendiriyor. Birleşik Krallık İçişleri Bakanlığının Aralık 2025 ülke bilgi notu da dönüşün biçimi, kişinin ülkeyi ayrılma yolu, askerlik durumu ve yurt dışındaki faaliyetlerini ayrı değerlendirme etkenleri olarak sıralıyor. Bazı geri dönüş olaylarında gözaltı sırasında yakınlarıyla ve avukatlarla iletişimin kesildiği yönündeki bildirimler rehberin dayanakları arasında.

Geri dönüş dosyalarında kişinin çıkış belgeleri ile askerlik geçmişi kullanılıyor. Daha önceki resmî işlemler de karar merciine sunulabiliyor. Eritrelilerin iltica başvuruları için geri dönüşte karşılaşılacak muamele, güncel ülke raporlarına ve kişisel kayıtlara dayanılarak araştırılıyor.

Dinî topluluklar ile kadın ve çocukların durumu

Rehber, resmî olarak tanınan dört dinî topluluk dışında kalan inanç gruplarına mensup kişiler hakkında da ihlal bildirimleri aktarıyor. Yehova’nın Şahitleri dâhil bazı grupların üyeleri için keyfî tutuklama ve kaybolma vakaları kaydediliyor. İbadet yerleri açmalarına getirilen kısıtlamalar da raporda ele alınıyor. Eritre’de tanınan gruplar ise Eritre Ortodoks Tewahedo Kilisesi, Sünni İslam, Katolik Kilisesi ve Evanjelik Lüteriyen Kilisesi olarak sıralanıyor.

Kadınlar ve çocuklarla ilgili bölümde ulusal hizmetin yürütüldüğü merkezlerde bildirilen cinsel şiddet ile erken evlilik ve okulu bırakma gibi olaylar ele alınıyor. BMMYK ayrıca insan ticareti mağdurlarını, cinsel yönelimi veya cinsiyet kimliği nedeniyle risk altında bulunan kişileri ve belirli etnik azınlıkları koruma incelemesinin ayrı profilleri arasında sayıyor. Aile üyelerinin, yakınlarının siyasi faaliyetleri veya askerlik durumu nedeniyle karşılaşabildiği yaptırımlar da başvuruya ilişkin olgular arasında.

Koruma başvurularında hangi usuller kullanılıyor?

Koruma isteyen Eritrelilerin kayıt altına alınması ve kendilerine başvuru belgesi verilmesi, BMMYK’nın devletlerden talep ettiği işlemler arasında. Bireysel kanıtların menşe ülke bilgileriyle birlikte incelenmesi ve adil usullerin uygulanması da isteniyor. İltica başvurularının çok sayıda olduğu, korunma gerekçelerinin büyük ölçüde benzeştiği ve bireysel karar kapasitesinin yetersiz kaldığı durumlarda BMMYK, ilk bakışta grup temelli tanıma yöntemini öneriyor. Eritrelilerin iltica başvuruları bu işlemler sırasında kişinin verdiği bilgiye ve erişilebilir ülke belgelerine dayandırılıyor.

Yargı ve idari incelemelerde ülke içindeki başka bir bölgeye yerleşme seçeneği de ele alınabiliyor. BMMYK, Eritre’de devletin doğrudan zulüm faili olduğu ya da yeterli korumayı sağlayamadığı koşullara dayanarak bu seçeneği uluslararası korumayı reddetmek için uygun bulmuyor. 1951 Mülteci Sözleşmesi’nin 1F maddesindeki koruma dışında bırakma koşullarının uygulanması gereken dosyalarda ise kişisel sorumluluk ve olayların ayrı ayrı incelenmesini istiyor.

Transit Haber’in Kenya’da Eritreli ve Etiyopyalıların sığınma başvurularına ilişkin mahkeme kararını ele alan haberinde, iki ülke vatandaşlarıyla ilgili idari kısıtlamanın iptali aktarılmıştı. Avrupa’daki hukuki inceleme mekanizmaları açısından İngiltere’nin Aralık 2025 ülke notu, kişinin geri gönderildiği şartları ve ulusal hizmet geçmişini dikkate alan değerlendirme kriterlerini yayımladı.

BMMYK rehberine Eritre yönetiminden itiraz

Dışişleri Bakanlığı, Eritre adına 22 Nisan 2026 tarihli açıklamasında yeni BMMYK belgesinin yöntemini ve başvurulan kaynakların çeşitliliğini eleştirdi. Hükûmetin görüşünü aktaran metinde, Eritre’deki koşulların yeterince bağımsız doğrulanmadığı savunuldu. Bu itiraz BMMYK’nın değerlendirdiği insan hakları iddialarına ilişkin Eritre makamlarının resmî pozisyonunu oluşturuyor.

Ülkedeki bilgi toplama güçlüğü, 2026 rehberinin değerlendirmesinde açıkça kayda geçiriliyor. Ülkenin bazı bölgelerindeki gözaltı merkezleri ve askerî tesisler için bağımsız erişim kısıtlı; uluslararası insan hakları gözlemcilerinin faaliyetleri ise sınırlanıyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Uluslararası Af Örgütünün 2026 değerlendirmesi, belgedeki ulusal hizmet ve keyfî gözaltı iddialarına ilişkin ayrı bulgular yayımladı.

Başvuruda hangi kayıtlar kullanılıyor?

Eritrelilerin iltica başvuruları için BMMYK’nın tarif ettiği değerlendirmede askerlik çağrıları, hizmete katılma ve ayrılma öyküsü, çıkış koşulları, gözaltı geçmişi ve aile üyeleriyle ilgili olaylar doğrudan ilgili kanıt başlıklarıdır. Başvuru sahibinin siyasi etkinlikleri, tanındığı dinî topluluk ve geri dönüşte karşılaşabileceği koşullar da dosyanın olgularına göre incelenir. BMMYK, karar merciinin bu bilgileri kişinin anlatımı ve ulaşılabilir ülke raporlarıyla değerlendirmesini istiyor.

Eritrelilerin iltica başvuruları bakımından bölgesel çatışmaların arka planına da bakılabiliyor. Transit Haber’in Etiyopya–Eritre gerilimine ilişkin haberinde bölgedeki güvenlik gelişmeleri aktarılmıştı. İngiltere’nin Eritre’ye vize tedbirlerini konulu haber ise Londra’nın vize politikasındaki işlemleri aktarıyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Kenya’da mahkemeden iltica kararı: Etiyopyalı ve Eritrelilere yasak iptal edildi

Kanada’da iltica başvurusu değişti: Belgeler için 60 gün süre tanındı

Dominik Cumhuriyeti’nde 56 bin 140 çıkış yasağı ve göçmenlik alarmı kaydı kaldırıldı

Avusturya’da mülteci aile birleşimine yılda 314 kişilik kota önerisi