Mekke Anlaşması tarafları acil toplanıyor: İran’ın Husi önerisi Riyad masasında

Gelecek haftaki Mekke Anlaşması Riyad toplantısı, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın oluşturduğu Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi’ni yeniden bir araya getirecek. Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar, 2 Ekim’de İslamabad’da düzenlediği basın toplantısında tam komitenin Riyad’da buluşacağını söyledi. Reuters’ın aktardığı açıklamaya göre görüşmenin ana gündemi Suudi Arabistan’a yönelik Husi saldırıları olacak. İran’ın Husilerle siyasi temas kurulması yönündeki önerisi de üç ülkenin önüne gelecek. Toplantının kesin günü henüz açıklanmadı.

Yeni buluşma, 25 Eylül’de yine Riyad’da yapılan askerî komutanlar toplantısından sonra geliyor. O görüşmede istihbarat paylaşımı, askerî koordinasyon ve savunma kabiliyetlerinin birlikte geliştirilmesi konuşulmuştu. Gelecek haftaki oturumda ise üç ülkenin siyasi ve askerî kanatları aynı masa etrafında toplanacak.

Mekke Anlaşması Riyad toplantısı neden acil toplandı?

İshak Dar, gelecek haftaki oturumu olağan takvimin dışında yapılacak acil toplantı olarak tanımladı. Dawn’ın yayımladığı basın toplantısı aktarımında Pakistanlı bakan, komitenin normal toplantısının ekim sonu veya kasım başında yapılmasının planlandığını, sahadaki gelişmeler nedeniyle daha erken bir görüşme kararı alındığını anlattı. Riyad’da özellikle Suudi Arabistan’daki güvenlik tablosu incelenecek. Dar, toplantı tamamlandığında üç ülkenin üzerinde uzlaştığı yol haritasının kamuoyuyla paylaşılacağını da söyledi.

Üç ülkenin temas trafiği eylül sonunda hızlandı. Dışişleri bakanları New York’ta buluştu; ertesi gün askerî komutanlar Riyad’da görüştü. Şimdi dokuz üyeli tam komite aynı kriz başlığı için toplanacak.

İran’ın Husi önerisi ne?

Mekke Anlaşması Riyad toplantısı gündemine İran’dan gelen diplomatik bir öneri de eklendi. Dar, Tahran’la yaptığı temaslarda İran’ın Husilerle siyasi angajman kurulmasını önerdiğini belirtti. Reuters’a göre Pakistanlı bakan, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin gerilimin sona ermesini istediğini aktardı. Dar, söz konusu fikri yazılı bir teklif olarak tanımlamadı; iki dışişleri bakanı arasındaki görüş alışverişinde ortaya çıkan iyi niyetli bir öneri şeklinde aktardı. Bu seçenek Riyad’da Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan tarafından birlikte değerlendirilecek.

Pakistan Dışişleri Bakanı siyasi temas seçeneğini askerî yöntemlere alternatif bir yol olarak gündeme getirdi. Görüşmenin sonunda hangi yaklaşımın benimseneceğine üç ülke birlikte karar verecek.

Komitede Türkiye’den kimler bulunuyor?

Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi üç ülkeden toplam dokuz üst düzey üyeden oluşuyor. Her ülke dışişleri bakanı, savunma bakanı ve askerî komutan düzeyinde temsil ediliyor. T.C. Dışişleri Bakanlığının ilk toplantı duyurusuna göre Türkiye adına Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu bu formatta yer aldı. Komitenin ilk toplantısı 31 Ağustos’ta İstanbul’da gerçekleştirildi.

31 Ağustos tarihli ortak açıklamada sekretaryanın Suudi Arabistan’da kurulması, ilk genel sekreterin üç yıl süreyle Pakistan’dan seçilmesi, savunma sanayisi iş birliği ve ortak kabiliyetlerin geliştirilmesi kararlaştırıldı. Transit Haber’in Mekke Anlaşması’nın kurumsallaşmasını ele alan haberinde bu yapı ayrıntılı olarak aktarıldı. Mekke Anlaşması Riyad toplantısı, kurumsal takvim sürerken güvenlik krizine ayrılan yeni bir oturum olacak.

Husi saldırıları üçlü yapının gündemini nasıl değiştirdi?

Mekke Ortak Savunma Anlaşması 7 Ağustos’ta imzalandı. Ağustos sonunda İstanbul’da yapılan ilk komite toplantısında kurumsal yapı, ortak savunma yetenekleri ve savunma sanayisi iş birliği öndeydi. Eylül ayında Suudi Arabistan’ı hedef alan saldırılar komitenin gündemine girdi. T.C. Dışişleri Bakanlığının 25 Eylül tarihli ortak açıklamasında Mekke’ye ve Suudi Arabistan’daki sivil ve ekonomik tesislere yönelik saldırılar kınandı; üç ülkenin genelkurmay başkanlarının acil görüşmesi kararlaştırıldı. Aynı gün yayımlanan metinde taraflar gerilimin düşürülmesi ve krizlerin barışçıl yollarla çözülmesi yönündeki çalışmalarını sürdüreceklerini de açıkladı.

Ankara 16 Eylül’de Mekke’yi hedef aldığı belirtilen İHA saldırısını ayrıca kınadı. Transit Haber’in Türkiye’nin resmî açıklamasını aktardığı haberinde Dışişleri Bakanlığının Suudi Arabistan’a dayanışma mesajı ve saldırıların sona erdirilmesi çağrısı bulunuyor.

Riyad’daki toplantıda başka hangi başlıklar var?

İttifakın genişlemesi de Dar’a yöneltilen sorular arasındaydı. Pakistanlı bakan en az altı ülkenin anlaşmaya katılmak istediğini söyledi. Yeni üyelik başvurularının, mevcut yapının tam işler hale gelmesinden sonra ele alınacağını belirten Dar, bu sürecin en az bir yıl alabileceğini ifade etti. Üç ülkenin kurumsallaşma çalışmaları devam ederken acil Riyad oturumu mevcut güvenlik gelişmelerine ayrılıyor.

Reuters’ın aktardığı açıklamada Dar ayrıca Hürmüz Boğazı’ndan geçiş için ücret veya ek bedel alınmaması gerektiğini söyledi. Mekke Anlaşması Riyad toplantısı için şu ana kadar açıklanan çerçeve; Husi saldırıları, Suudi Arabistan’ın güvenlik durumu ve İran’ın siyasi temas önerisinden oluşuyor.