Tayvan, Çin işgaline hazırlanıyor: Savunmaya ilk kez 1 trilyon Tayvan dolarından fazla ayırdılar

Tayvan, Çin’le gerilimin yükseldiği bir dönemde savunma harcamalarında yeni bir eşiği geçti. Reuters’ın 2 Eylül tarihli haberine göre Devlet Başkanı Lai Ching-te, gelecek yıl savunma harcamalarının ilk kez 1 trilyon Tayvan dolarının üzerine çıkmasının ülkenin kendini savunma kararlılığını gösterdiğini söyledi. Lai, Tayvan Silahlı Kuvvetler Günü etkinliğinde daha güçlü hazırlığın hem ulusal güvenlik hem de bölgesel barış için gerekli olduğunu savundu.

Bütçenin ayrıntıları ağustos ayında kabine tarafından açıklanmıştı. Reuters’ın 20 Ağustos tarihli bütçe haberinde 2027 için toplam savunma harcamasının 1,1225 trilyon Tayvan dolarına ulaşacağı ve yıllık artışın yaklaşık yüzde 18 olacağı aktarıldı. Paket, Savunma Bakanlığı harcamalarının yanı sıra gaziler ve donanmaya yardımcı rol üstlenen Sahil Güvenlik kalemlerini de kapsıyor.

Tayvan savunmaya neden bu kadar fazla para ayırıyor?

Taipei’nin gerekçesi doğrudan Çin’in artan askerî baskısı. Reuters’ın incelediği Tayvan Savunma Bakanlığının yıllık tehdit raporu, Çin’in ada çevresindeki hava ve deniz sahasında kontrolünü sıkılaştırdığını ve karar alma mekanizmasının üst düzey askerî tasfiyeler nedeniyle daha öngörülemez hale geldiğini belirtiyor. Raporda bölgesel güvenlik ortamının gerildiği, Çin’in tatbikatlarda abluka ve dış ulaşım hatlarını kesme senaryolarına ağırlık verdiği kaydediliyor.

Bakanlığın değerlendirmesine göre Çin, yakın dönemde tam ölçekli bir amfibi saldırı kapasitesine sahip değil. Buna karşın savaş uçakları, savaş gemileri ve sahil güvenlik unsurlarıyla ada çevresinde yapılan düzenli faaliyetlerin olası bir çatışma öncesinde kuşatma düzeni kurmaya ve Tayvan’ın komuta-kontrol ile hava savunma kapasitesini erken aşamada baskılamaya yönelik olduğu savunuluyor. Pekin Tayvan’ı kendi toprağı sayıyor ve güç kullanma seçeneğinden vazgeçmiş değil. Taipei bu egemenlik iddiasını reddediyor.

Çin 2 Eylül'de Tayvan çevresine kaç askerî unsur gönderdi?

2 Eylül sabahı yayımlanan resmî Savunma Bakanlığı kaydına göre önceki 24 saatte ada çevresinde 1 Çin Halk Kurtuluş Ordusu uçağı, 5 Çin donanma gemisi ve 3 resmî gemi tespit edildi. Tek askerî uçak Tayvan’ın kuzey hava savunma tanımlama bölgesine girdi. Ada ordusu devriye uçakları, donanma gemileri ve kıyı konuşlu füze sistemleriyle hareketliliği izlediğini açıkladı.

Günlük rakamlar bir işgal hazırlığının tek başına göstergesi değil; yoğunluk günden güne önemli ölçüde değişebiliyor. Ancak neredeyse her gün yayımlanan hava ve deniz faaliyeti kayıtları, Tayvan’ın savunma planlamasını sürekli baskı altında tutuyor. 31 Ağustos tarihli resmî tabloda 4 Çin askerî uçağı, 6 savaş gemisi ve 4 resmî gemi görülmüş; uçakların üçü Tayvan Boğazı orta hattını geçerek kuzey hava savunma tanımlama bölgesine girmişti.

1,1225 trilyon Tayvan doları nereye harcanacak?

2027 bütçe teklifinin büyük kalemlerinden biri dron ve füze programları. Savunma Bakanlığı bütçe yetkilileri, daha önce parlamentodan yeterli kaynak alamayan bazı programların yeni harcama planına eklendiğini açıkladı. Lai de 2 Eylül konuşmasında savunma sanayisinin yerelleştirilmesi, yapay zekâ ve insansız araçların geliştirilmesi üzerinde durdu. Hükümet yatırımları silah alımıyla sınırlamıyor; uzun vadeli caydırıcılık ve yerli savunma sanayisi kapasitesini birlikte büyütmek istiyor.

Daha geniş planda katmanlı hava savunması, yapay zekâ destekli komuta sistemleri ve insansız kara, hava ve deniz araçları bulunuyor. Başkanlık makamı daha önce sekiz yıllık 1,25 trilyon Tayvan dolarlık özel savunma paketiyle T-Dome adı verilen çok katmanlı hava savunma sistemini ve yerli üretimi büyütmeyi hedeflediğini açıklamıştı. Yeni yıllık bütçe bu özel paketle aynı şey değil; parlamentonun onay süreci de devam ediyor.

Tayvan neden Ukrayna ve İran savaşlarını inceliyor?

Yıllık savunma raporu, Çin’in Tayvan çevresindeki tatbikatların yanında başka savaşlardan da ders çıkardığını değerlendiriyor. Rapora göre Pekin, Ukrayna-Rusya savaşında ucuz dron sürülerinin etkisini; ABD, İsrail ve İran arasındaki savaşta ise mühimmat tüketimi, hava savunma önleme stokları, sanayi üretim kapasitesi ve müttefik koordinasyonundaki sorunları izliyor. ABD-İran savaşı Hürmüz trafiğini, enerji fiyatlarını ve bölgesel ulaşımı da doğrudan etkiledi.

Savunma hazırlığının ekonomi tarafı da geniş. Ada, dünyanın en önemli yarı iletken üretim merkezlerinden biri olduğu için Tayvan Boğazı’nda ağır bir kriz küresel teknoloji ve tedarik zincirlerini etkileyebilir. Türkiye’den Tayvan’a seyahat veya uzun süreli kalış planlayanların giriş şartları güvenlik geriliminden ayrı işliyor; Transit Haber’in Tayvan dijital göçebe vizesi rehberinde mevcut vize ve uygunluk koşulları bulunuyor.

Çin rekor savunma bütçesine ne dedi?

Pekin aynı gün sert tepki verdi. Reuters’a göre Çin’in Tayvan İşleri Ofisi Sözcüsü Zhang Han, Lai yönetimini boğazın iki yakası arasında çatışmayı körüklemek ve kamu parasını savunmaya harcamakla suçladı. Çin tarafı Tayvan’ın askerî güçle birleşmeye direnme girişiminin sonuç vermeyeceğini savunuyor. Lai ise kendi geleceklerine Tayvan halkının karar verebileceğini söylüyor.

Bütçenin 1 trilyon Tayvan dolarını aşması bu siyasi gerilimin hemen savaşa dönüşeceği anlamına gelmiyor. Ancak Tayvan yönetiminin 2027’ye girerken caydırıcılık, dron, füze, yapay zekâ ve yerli savunma üretimini aynı bütçe içinde büyütmesi, Çin baskısını geçici bir kriz değil uzun süreli güvenlik sorunu olarak gördüğünü ortaya koyuyor. Tayvan ve Çin’e ilişkin yeni güvenlik gelişmeleri Transit Haber’in Gündem akışında izlenebilir.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Tibet’te yeni sel alarmı: Doğal set gölü taşmaya başladı, ekipler geri çekildi

Çin’in kemik yapıştırıcısı ABD’de hızlı incelemeye girdi

THY Çin’de dördüncü şehir olarak Chengdu’ya uçmaya başlıyor

6 aylık dijital göçebe vizesini 2 yıla çıkardılar