Yunanistan’da “sakin sular bitti” tartışması başladı, gözler Türkiye’nin Ege hamlelerinde

Yunanistan’da Türkiye ile ilişkiler için yaklaşık üç yıldır kullanılan “sakin sular” söylemi yeniden sorgulanıyor. To Vima’nın 21 Ağustos tarihli analizinde Yunan diplomatlar ve akademisyenler, deniz parkları ve Ege’deki karşılıklı hamleler nedeniyle gerilim riskinin arttığını savundu. Aynı gün Le Monde’a konuşan Atina Üniversitesi öğretim üyesi Panayotis Tsakonas da “sakin sular” döneminin sona ermesinden endişe ettiğini söyledi.

Bu değerlendirmeler Atina hükümetinin Türkiye ile diyaloğu resmen bitirdiği anlamına gelmiyor. Tam tersine iki ülkenin dışişleri bakanlıklarının 19 ve 20 Ağustos tarihli açıklamalarında diyalog ve iyi komşuluk vurgusu korunuyor. Gerginlik, tarafların Ege’deki egemenlik, deniz yetki alanları ve tek taraflı planlama adımlarına ilişkin birbirinden farklı hukuk tezlerinin yeniden görünür hale gelmesinden kaynaklanıyor.

Yunanistan’da “sakin sular bitti” tartışmasını ne tetikledi?

Son dalganın ilk halkası Türkiye’nin 15 Ağustos’ta Kuzeydoğu Ege ve Doğu Akdeniz’de iki ulusal deniz parkı ilan etmesi oldu. Transit Haber, Meis açıklarındaki deniz parkı kararını ve Ankara’nın hakkaniyet temelli deniz yetki alanı yaklaşımını 17 Ağustos’ta ayrıntılarıyla aktardı. Yunanistan Dışişleri Bakanlığı ise Türk parklarının bazı bölümlerinin uluslararası sulara ve Yunan kıta sahanlığı olduğunu ileri sürdüğü alanlara uzandığını savunarak karara itiraz etti.

Atina’nın bu yorumu Yunanistan’ın resmî hukuk pozisyonu. Türkiye, Ege ve Doğu Akdeniz’de deniz sınırlandırmasının tek taraflı haritalarla değil, kıyı uzunlukları ve coğrafi koşullar gözetilerek hakkaniyet temelinde yapılması gerektiğini savunuyor. Yunanistan’ın “hukuka aykırı” nitelemesi, Türkiye açısından kesinleşmiş bir hukuk sonucu olarak kullanılmıyor.

Ankara 19 Ağustos’ta Yunanistan’a ne söyledi?

Gerilim deniz parklarıyla sınırlı kalmadı. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Öncü Keçeli 19 Ağustos’ta, Yunanistan’ın Ege Denizi’ni de kapsayan Yenilenebilir Enerji Kaynakları Özel Mekânsal Çerçevesinin Türkiye açısından hukuki sonuç doğurmayacağını açıkladı. Keçeli, aidiyeti uluslararası antlaşmalarla Yunanistan’a devredilmemiş coğrafi formasyonların da iki ülke arasındaki bağlantılı Ege sorunları içinde bulunduğunu belirtti.

Türkiye ayrıca Ege ve Akdeniz gibi kapalı veya yarı kapalı denizlerde tek taraflı tasarruflardan kaçınılması gerektiğini, uluslararası deniz hukukunun kıyıdaş devletler arasında iş birliğini teşvik ettiğini vurguladı. Açıklamada Ankara’nın Yunanistan ile iş birliğine hazır olduğu ve 7 Aralık 2023 tarihli Atina Bildirgesi çerçevesinde sorunların uluslararası hukuk, hakkaniyet ve iyi komşuluk temelinde ele alınmasını desteklediği de kayda geçirildi.

Atina Türkiye’nin açıklamasına nasıl karşılık verdi?

Yunanistan Dışişleri Bakanlığı 20 Ağustos’ta Ankara’nın açıklamasını reddetti ve Ege’de egemenlik statüsünün uluslararası antlaşmalarla kesin biçimde belirlendiğini savundu. Atina, iki ülke arasındaki tek uyuşmazlığın kıta sahanlığı ile münhasır ekonomik bölge sınırlandırması olduğu yönündeki geleneksel tezini yineledi.

Türkiye ise Ege’de tek bir sorun bulunduğu yaklaşımını kabul etmiyor. Ankara’nın resmî açıklamalarında kıta sahanlığı ve deniz yetki alanlarının yanında aidiyeti antlaşmalarla devredilmemiş coğrafi formasyonlar, hava sahası ve bazı adaların statüsü gibi bağlantılı başlıklar da Ege sorunları arasında sayılıyor. İki ülke arasındaki temel hukuk ayrımı sürüyor.

Yunan basını neden yeni bir kriz ihtimalini tartışıyor?

To Vima, deniz parklarının ileride daha geniş deniz yetki alanı iddialarıyla ilişkilendirilebileceğini savunan Yunan uzmanların görüşlerine yer verdi. Le Monde da Türkiye’nin deniz parkları, Ege’deki karşılıklı planlama adımları ve Yunanistan’ın savunma ortaklıklarını aynı gerilim tablosunun parçaları olarak ele aldı. Kathimerini ise 17 Ağustos’ta ilişkiler için “fabrika ayarlarına dönüş” benzetmesini kullandı.

Yunan medyasında tartışılan tek taraflı Türk MEB ilanı veya yeni bir “Mavi Vatan yasası” senaryosu, 21 Ağustos itibarıyla Ankara tarafından ilan edilmiş bir karar değil. Yunan uzmanların olası gelecek senaryoları, Türkiye’nin kesinleşmiş planı gibi aktarılamaz. Kamuya açık resmî Türk açıklamalarında bugün için öne çıkan çizgi, mevcut hukuk tezlerinin korunması ve Yunanistan’la iş birliğine açık olunduğu yönünde.

“Sakin sular” dönemi resmen sona erdi mi?

Hayır. “Sakin sular bitti” sözü şu aşamada Yunan basınındaki diplomat ve akademisyenlerin değerlendirmesi. Ankara veya Atina, 7 Aralık 2023 tarihli Atina Bildirgesi’nden çekildiğini açıklamadı. Türkiye’nin 19 Ağustos tarihli resmî metni doğrudan bu bildirgeye atıf yaparken Yunanistan’ın 20 Ağustos açıklaması da diyaloğu ve iyi komşuluk ilişkilerini desteklediğini belirtiyor.

Mevcut tabloyu “iki ülke yeniden krize girdi” diye kesinleştirmek için de erken. Daha doğru tanım, 2023 sonrası düşen tansiyonun üzerine Ege’deki eski hukuk uyuşmazlıklarının ve yeni planlama kararlarının yeniden baskı oluşturduğu. Sahada sıcak çatışma veya diplomatik ilişkilerin kesilmesi gibi bir gelişme bulunmuyor.

Türk vatandaşlarını şu anda etkileyen bir seyahat kısıtlaması var mı?

21 Ağustos itibarıyla bu siyasi gerilim nedeniyle Türkiye ile Yunanistan arasındaki uçuşlara veya feribot hatlarına getirilmiş yeni bir genel kısıtlama açıklanmadı. Ege adalarına seyahat planlayanlar için feribot, kapıda vize, pasaport ve bagaj koşulları mevcut kurallar çerçevesinde devam ediyor.

Bölgesel güvenlik tartışmasının bir başka ayağında Yunanistan ile İsrail arasındaki savunma yakınlaşması da Atina ve Ankara’da yakından izleniyor. Transit Haber daha önce Yunanistan ve İsrail’in de adı geçen bölgesel güvenlik senaryolarındaki askerî kapasiteyi karşılaştırmıştı. Bu tür siyasi veya askerî senaryoların kurulmuş ittifaklarla karıştırılmaması gerekiyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Yunanistan Meis geriliminde yeni adıma hazırlanıyor: Türkiye’ye karşı diplomatik ağlama girişimi yolda

Türkiye ile Yunanistan arasında yeni kriz, açıklamalar peş peşe geldi

Erdoğan imzayı attı, Atina hemen karşı çıktı: Meis açıklarında yeni dönem

Yunan komutan İsrail’den Kıbrıs Rum Kesimi’ne geçti, Ankara askeri hattı yakın takibe aldı