Al-Monitor: Türkiye’ye F-35 satışı için Kongrede yeni dönem

Al-Monitor, Türkiye’ye F-35 satışı ve CAATSA yaptırımlarının kaldırılması konusunda Demokratların Kongre çoğunluğunun yaratacağı güçlükleri değerlendirdi. ABD yasasındaki S-400 şartı sürüyor; yeni Kongre Ocak 2027’de göreve başlayacak.

Haberi dinle Sesli okuma hazır
Yazı boyutu Mobil okuma için
Bu haberde

Türkiye’ye F-35 satışı ve CAATSA yaptırımlarının kaldırılması için Ankara’nın Washington’la yürüttüğü temaslar, ABD’de 3 Kasım 2026 ara seçimlerinin ardından yeni bir siyasi zemine taşındı. Al-Monitor yazarı Barın Kayaoğlu, 8 Kasım’da yayımlanan değerlendirmesinde Demokratların Kongre çoğunluğunu kazanmasının Türk savunma taleplerini zorlaştırabileceğini yazdı. Analizin kamuya açık bölümünde Türkiye’nin Donald Trump’ın desteğine ve NATO içindeki konumuna güvenerek görüşmelerini sürdürdüğü anlatılıyor.

Barın Kayaoğlu imzalı Al-Monitor yazısı, Ankara’nın F-35 programına dönme isteğini, Rusya’dan alınan S-400 hava savunma sistemi nedeniyle uygulanan Amerikan kısıtlamalarıyla birlikte ele alıyor. Makalenin erişilebilen kısmında Türkiye’nin daha önce parası ödenen altı uçakla ilgili talebi de hatırlatılıyor. ABD Kongresinin bu konudaki yasal yetkileri, Türkiye’nin pazarlık yürüttüğü başkanlık makamından ayrı bir karar alanı oluşturuyor.

Türkiye'ye F-35 satışı hangi yasal koşullara bağlı?

ABD Kongre Araştırma Servisinin (CRS) 14 Temmuz 2026 tarihli notu, Türkiye’ye F-35 satışı üzerindeki 2020 mali yılı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası’nın 1245’inci maddesine dayalı transfer yasağını sıralıyor. Yasaya göre ABD yönetiminin Türkiye’ye F-35 devrinin önünü açabilmesi için Kongreye S-400 sistemi ve bağlantılı ekipmanın artık Türkiye’nin elinde bulunmadığına dair bildirimde bulunması gerekiyor. Bu hüküm, Kongreye yapılan sertifikasyondan 90 gün sonra kullanılabilecek koşullu muafiyet yetkisini tanımlıyor.

İlgili maddede ayrıca Ankara’nın gelecekte aynı sistemi yeniden teslim almayacağına ilişkin güvenilir güvenceler vermesi şartı bulunuyor. Üçüncü koşul, Türkiye’nin 31 Temmuz 2019’dan sonra F-35’in yeteneklerini riske atabilecek başka Rus savunma ekipmanı satın almamış olmasıyla ilgili. Bu koşulların her biri yürütmenin Kongreye sunacağı sertifikasyona dahil.

Türkiye, Rusya’dan S-400 tedarik etmesinin ardından Temmuz 2019’da F-35 ortak üretim programından çıkarıldı. Washington yönetimi, sistemin gizlilik özelliklerine ilişkin hassas bilgilerin toplanması ihtimalini karara gerekçe gösterdi. Ankara ise daha önce üretilmiş uçakların teslimini ve savunma sanayisine uygulanan kısıtlamaların kaldırılmasını talep ediyor. İki hükümet arasında temasların sürdüğü, Türk Millî Savunma Bakanlığının Ekim açıklamasında da kayda geçti.

CAATSA yaptırımları için Kongrenin inceleme yetkisi

S-400 nedeniyle uygulanan CAATSA yaptırımlarının hukukî dayanağı, Türkiye’ye F-35 satışı için getirilen transfer yasağından farklı. ABD Dışişleri Bakanlığı 14 Aralık 2020’de Savunma Sanayii Başkanlığına ve bağlantılı dört yetkiliye yönelik yaptırım kararını ilan etti. Bu yaptırımlar, 2017 tarihli ABD yasasında Rus savunma sektörüyle önemli işlem yapılmasına ilişkin hükümlere dayanıyor.

CRS’nin Temmuz 2026 değerlendirmesinde CAATSA’nın 236’ncı maddesiyle tanınan muafiyet ve yaptırımları sona erdirme yetkilerinin koşulları aktarılıyor. Ulusal güvenlik gerekçesiyle muafiyet seçeneği bulunurken yaptırımların sonlandırılması için ilgili faaliyetin bırakılması ya da bunun için doğrulanabilir adımlar atılması ve yeniden yapılmayacağına ilişkin güvence isteniyor. Kongrenin bazı işlemlerde 30 veya 60 günlük inceleme süresi var.

231’inci maddeye sonradan eklenen değiştirilmiş ulusal güvenlik muafiyetinin koşulları CRS notunda ayrıca sıralanıyor. Bu yolun denetim koşulları genel muafiyetten farklı. Başkanlık yetkileriyle Kongre incelemesinin hangi madde kapsamında işleyeceği, tercih edilen hukuki yola bağlı. Yasama organı yeni sınırlamalar getirmek veya mevcut koşulları değiştirmek için ayrıca kanun yapabiliyor.

Demokrat çoğunluğun yetkileri ne zaman başlayacak?

Associated Press, 3 Kasım seçimleri sonrasında Demokratların Senato ve Temsilciler Meclisinde çoğunluğu kazandığını 4 Kasım sabahı ilan etti. Barın Kayaoğlu, 8 Kasım analizinde bu çoğunluğun Ankara’nın F-35 ve yaptırım taleplerini zorlaştırabileceği değerlendirmesine yer verdi. Seçimden çıkan 120’nci Kongrenin görev dönemi Ocak 2027’de başlayacak; mevcut üyelerin görev dönemi ise yeni Kongre toplanıncaya kadar sürecek.

Avrupa Parlamentosu Araştırma Servisinin seçim takvimine göre yeni Kongrenin olağan açılış tarihi 3 Ocak 2027. Federal yasayla farklı bir gün belirlenebilmesi mümkün. Seçim ile yeni çoğunluğun görev başlangıcı arasında yaklaşık iki aylık geçiş dönemi bulunuyor.

Türkiye’ye F-35 satışı konusunda Kongre üyeleri bir savunma işleminin koşullarını yasa yoluyla değiştirebilir; ilgili işlemlere ilişkin denetim ve itiraz mekanizmalarını da kullanabilir. CRS, başkanlık makamının karşı çıktığı bir yasanın vetosunu aşmak için her iki kanatta nitelikli çoğunluk gerekebileceğini belirtiyor. Yeni çoğunluğun yasama gündeminde S-400 sertifikasyonu, yaptırım muafiyeti ve savunma satışlarına ilişkin denetim yetkileri farklı hukuki işlemler olarak bulunacak.

Ankara altı uçak için görüşmelerin sürdüğünü açıkladı

Millî Savunma Bakanlığının 15 Ekim basın bilgilendirmesinde Türkiye’ye F-35 satışı ve önceden üretilmiş altı uçağın teslimi konusunda ABD makamlarıyla görüşmelerin sürdüğü belirtildi. Bakanlık aynı açıklamada CAATSA yaptırımlarının ve Türk savunma sanayisine yönelik doğrudan veya dolaylı kısıtlamaların kaldırılmasını beklediğini bildirdi. Açıklamada bir teslimat takvimi ya da tamamlanmış anlaşma tarihi yer almadı.

Trump, Temmuz 2026’da Türkiye’ye yönelik yaptırımların kaldırılması ve yeni F-35 satışı konusunda olumlu ifadeler kullandı. CRS notu, başkanın bu açıklamalarını devam eden ABD–Türkiye görüşmelerinin parçası olarak kaydediyor. Al-Monitor’un yayımladığı giriş bölümü de Ankara’nın Trump’la ilişkilerini savunma dosyasında siyasi destek arayışının bir unsuru olarak görüyor.

F-35 meselesine ilişkin 15 Ekim tarihli Millî Savunma Bakanlığı açıklaması, Türkiye’nin altı uçak için talebini doğrudan aktarıyordu. Ağustos ayında yayımlanan Kongre raporu haberi ise ABD hukukunda S-400’lerin devre dışı bırakılması ve mülkiyeti konusundaki koşulları ayrıntılandırmıştı.

KAAN motorları aynı Kongre tartışmasının farklı dosyası

ABD Kongre Araştırma Servisinin Temmuz notunda, KAAN savaş uçağı için değerlendirilen Amerikan üretimi F110 motorları da ele alınıyor. Trump yönetiminin Haziran 2026’da yaklaşık 80 F110 motoruna ilişkin olası satışı Kongreye bildirdiği raporda kaydediliyor. Kongrede bu bildirim hakkında görüşmeler yapılırken bazı milletvekilleri satışın reddedilmesine yönelik ortak karar tasarısını destekledi.

F110 motorlarıyla ilgili süreç, S-400 sahipliğine bağlanan F-35 transfer yasağından ayrı bir hukuki ve ticari işlem. Türkiye’nin uçak tedariki ve motor projesini birlikte ele alan 4 Kasım tarihli Yunan ve Rum basını değerlendirmesi, Demokratların seçimdeki kazanımlarını bu iki dosyaya ilişkin tartışmalarla karşılaştırmıştı. Barın Kayaoğlu’nun 8 Kasım analizi ise ABD’deki Kongre çoğunluğu ile Trump yönetiminin Türkiye’ye yönelik savunma politikası arasındaki ilişkiye odaklanıyor.

Al-Monitor’un erişime açık bölümünde Türkiye’ye F-35 satışı için Ankara’nın programına dönüş isteği, mevcut yaptırımlar ve Amerikan yönetiminden beklediği destek anlatılıyor. Kongre Araştırma Servisinin yasal çerçevesiyle Millî Savunma Bakanlığının açıklaması birlikte değerlendirildiğinde, 8 Kasım itibarıyla Ankara’nın talepleri görüşme aşamasında ve F-35 transferini yöneten 1245’inci madde hâlen geçerli. Yeni Kongrenin görev döneminin başlaması, bu dosyaya ilişkin yasama tartışmalarında sonraki takvim noktası olacak.

Kaynaklar

  • Al-Monitor — Barın Kayaoğlu, Will Democrats block Trump’s push to deliver Turkey F-35s, lift sanctions?, 8 Kasım 2026
  • ABD Kongre Araştırma Servisi — Turkey (Türkiye): Possible F-35 Sale and Sanctions Relief, 14 Temmuz 2026
  • T.C. Millî Savunma Bakanlığı — Haftalık Basın Bilgilendirme Toplantısı, 15 Ekim 2026
  • ABD Dışişleri Bakanlığı — Turkey CAATSA Sanctions, 14 Aralık 2020
  • Associated Press — Calling control of Congress in the 2026 midterm elections, 5 Kasım 2026
  • Avrupa Parlamentosu Araştırma Servisi — Understanding the 2026 United States midterm elections, Ekim 2026
  • Reuters — Democrats seize Congress after midterm elections, 4 Kasım 2026

Bu haberi yapay zekaya sor

Kritik vize ve seyahat gelişmelerini kaçırmayın

WhatsApp kanalımızda yalnızca önemli uyarıları, Telegram kanalımızda ise tüm haber akışını paylaşıyoruz.

Bu içerikten yararlanabilirsiniz

Kısa alıntılar; içerik değiştirilmeden, “Transit Haber” kaynak olarak belirtilerek ve bu habere aktif bağlantı verilerek kullanılabilir. İçeriğin tamamının izinsiz yeniden yayımlanmasına izin verilmez.

Yorum yapın

Yorumunuz yayımlanmadan önce incelenir. Yorum kaydına e-posta, website, IP adresi veya tarayıcı bilgisi eklenmez. Görünen ad alanında takma ad kullanabilirsiniz; yorumunuza kişisel veya özel nitelikli bilgi yazmayın. KVKK Aydınlatma Metni

Haberi paylaş

Sıradaki haber

Danimarka vizesinde sıra ekime geldi: Büyükelçilik yeni tarihi açıkladı

Haber otomatik yüklenemezse normal bağlantısından okuyabilirsiniz.