12 ülke İsrail yerleşimleriyle ticarette kısıtlamaya gidiyor

Kanada, Danimarka, Finlandiya, Fransa, İzlanda, İrlanda, Norveç, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç ve Birleşik Krallık, Batı Şeria’daki İsrail yerleşimleriyle mal ticaretine yeni kısıtlamalar getirilmesi konusunda ortak açıklama yaptı. 8 Eylül tarihli dışişleri bakanları metni, imzacıların ulusal tedbirler hazırlayabileceğini veya Avrupa düzeyindeki kısıtlamaları destekleyebileceğini duyuruyor.

Ortak metin bütün imzacıların aynı gün aynı yasağı yürürlüğe koyduğu bir karar değil. Global Affairs Canada’nın yayımladığı açıklama, Birleşik Krallık, Fransa ve Kanada’nın yerleşim mallarına ulusal yasak getireceğini açıkça yazıyor. Diğer imzacılar için uygulamanın biçimi kendi iç hukuk süreçlerine bağlı.

12 ülkenin ortak açıklaması neyi değiştiriyor?

Açıklamanın ortak paydası, işgal altındaki bölgelerdeki İsrail yerleşimleriyle mal ticaretini daraltmak. İmzacıların bir kısmı bunu ulusal düzenlemeyle yapacak; bir kısmı Avrupa Birliği düzeyindeki önlemlere destek verecek veya kendi tedbirlerini değerlendirecek.

İspanya Dışişleri Bakanlığının yayımladığı metin de kısıtlamanın merkezine yerleşimlerle mal ticaretini koyuyor. Hizmet, yatırım veya şirket yaptırımlarının kapsamı ise her hükümetin açıklayacağı ulusal mevzuata göre farklılaşabilir.

Birleşik Krallık hangi yasağı hazırlıyor?

Londra yönetimi kendi planını ayrıca duyurdu. Dışişleri Bakanı Ed Miliband, parlamentodaki konuşmasında işgal altındaki bölgelerdeki yasa dışı yerleşimlerden gelen mallara ithalat yasağı getirileceğini açıkladı. Yerleşim genişlemesine finansman veya başka hizmetlerle destek veren belirli şirket ve kişiler için de yeni yaptırım yetkileri hazırlanıyor.

Fransa ve Kanada ortak bildiride ulusal ticaret yasağı getireceklerini söyledi. 9 Eylül sabahı itibarıyla bu iki hükümetin ürün listeleri ve yürürlük takvimleri ortak açıklamada ayrıntılandırılmadı.

İsrail’den gelen tüm ürünler yasaklanacak mı?

Hayır. Ortak çerçeve İsrail’den gelen bütün malları değil, işgal altındaki bölgelerdeki yerleşimlerle bağlantılı malları hedefliyor. Transit Haber’in Hollanda’nın yerleşim mallarına ilişkin yasağını ele alan haberinde de aynı ayrım vardı: Hollanda düzenlemesi İsrail’in tamamından yapılan ithalatı kapsamıyor.

İrlanda, İspanya ve Norveç 12 imzacı arasında bulunuyor ve önceden kendi adımlarını atan hükümetler arasında da sayılıyor. Hollanda ile Belçika ise ortak açıklamada önceki uygulamaları nedeniyle anılıyor fakat 12 imzacı arasında değiller. Bu tablo, ortak bildirinin tek tip bir gümrük düzenlemesi olmadığını ortaya koyuyor.

Hangi ülkeler önceden adım attı?

Ortak bildiri, İrlanda, İspanya, Hollanda, Norveç ve Belçika’nın öncesinde yerleşimlerle ticaret konusunda aldığı tedbirleri olumlu örnek olarak anıyor. Bu beşli içinde İrlanda, İspanya ve Norveç yeni 12 ülkelik metne de imza attı. Hollanda ile Belçika ise önceki ulusal uygulamalar nedeniyle metinde geçiyor, fakat yeni ortak bildirinin imzacı listesinde bulunmuyor.

Birleşik Krallık, Fransa ve Kanada ise yeni ulusal yasaklarını öne çıkaran üç hükümet. Danimarka, Finlandiya, İzlanda, Polonya, Portekiz ve İsveç açısından ortak bildiri tek başına belirli bir yürürlük günü vermiyor. Bu hükümetlerin ulusal mevzuatları veya Avrupa düzeyindeki oylamalar ardından ayrı kararlarla şekillenecek.

Ortak metindeki bu ayrım gümrük işlemleri bakımından da belirleyici. Bir ülkenin siyasi destek açıklaması, o ülkenin sınır kapılarında hemen yeni bir ithalat yasağı başladığı anlamına gelmiyor. Uygulama için her hükümetin kendi hukukuna göre düzenleme yayımlaması gerekiyor; Avrupa Birliği düzeyindeki bir tedbir gündeme gelirse ayrıca Birlik kurumlarının karar süreci işleyecek.

E1 projesi neden ortak metne girdi?

Dışişleri bakanları Batı Şeria’daki yerleşim genişlemesine itiraz ederken, E1 projesi için ihale yayımlanmasını ayrıca anıyor. Metin, İsrail hükümetine yeni yerleşim adımlarını durdurma çağrısı yapıyor ve iki devletli çözüm hedefini gerekçe olarak kullanıyor.

Açıklama, yerleşimci şiddeti ve yerleşim alanlarının genişlemesini aynı siyasi çerçevede ele alıyor. İmzacılar, Filistin topraklarının ilhakına benzeyen adımlara ve Filistinli nüfusun zorla yerinden edilmesine karşı olduklarını da yazdı. İsrail’in güvenlik çıkarlarını tanıdıklarını belirten bakanlar, iki devletli çözüm hedefini koruduklarını yeniden duyurdu.

Batı Şeria’daki ekonomi İsrail sistemiyle başka kanallardan da bağlı. Transit Haber’in Filistin bankalarının İsrail bankalarıyla muhabir bankacılık hattını inceleyen haberinde, ödeme kanalının 2026 sonuna kadar geçici olarak açık tutulduğu aktarılmıştı.

İsrail ortak adıma nasıl karşılık verdi?

İsrail’in ilk karşılığı Birleşik Krallık’a yöneldi. Reuters’ın 8 Eylül tarihli haberine göre İsrail, Birleşik Krallık’ın Doğu Kudüs’teki konsolosluğunu kapatma kararı aldı ve bazı İngiliz isimlerin ülkeye girişini yasakladı. İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Sa’ar, ticaret kısıtlamalarına karşı çıktı.

Associated Press, Birleşik Krallık’ın yerleşim mallarına ithalat yasağı hazırlığını ve yerleşim faaliyetlerini kolaylaştıran aktörlere yönelik ek tedbir planını da doğruladı. Fransa, Kanada ve diğer imzacıların kendi düzenlemeleri yayımlandıkça ürün kapsamı ve uygulama tarihleri ayrı ayrı netleşecek.

Türkiye bu 12 ülkelik kararın içinde mi?

Türkiye 8 Eylül tarihli ortak bildirinin imzacıları arasında değil. Açıklama Türkiye’de yeni bir ithalat yasağı veya gümrük işlemi başlatmıyor. İsrail ve Filistin başlığındaki diğer gelişmeler Transit Haber’in İsrail gündeminde ve Filistin dosyasında izleniyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Yunan Bakan’a “Türkiye ile sıcak çatışmadan korkuyor musunuz?” diye soruldu