ABD ile gerilen Kanada, Türkiye’yle savunma mutabakatı imzaladı

Kanada-Türkiye ortaklığı, Başbakan Mark Carney’nin 22 Ekim 2026’da Ankara’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşmesinin ardından stratejik ortaklık düzeyine yükseltildi. İki liderin ortak açıklamasına göre savunma sanayisi ve enerjiyle birlikte ticaret ve diplomatik temasları kapsayan üç yıllık eylem planı kabul edildi. ABD ile ticaret gerilimi yaşayan Ottawa yönetimi Türkiye ile yeni ortaklığında özellikle şirketler arası savunma projelerini ve sivil nükleer enerji görüşmelerini geliştirmeyi hedefliyor.

ABD ile ticaret gerilimi Kanada’nın Türkiye açılımında nasıl yer aldı?

Al-Monitor yazarı Barın Kayaoğlu, 22 Ekim ziyaretini değerlendirdiği analizinde Washington ile Ottawa arasındaki sürtüşmenin Türkiye için yeni bir diplomatik alan oluşturduğunu savundu. Kayaoğlu, Kanada’nın teknoloji ve savunma ortaklarını çeşitlendirme arayışıyla Türkiye’nin üretim ve yatırım beklentilerini aynı çerçevede ele alıyor. Makalenin açık erişimdeki bölümünde Ankara temasları, savunma ile havacılık ve enerji belgeleri üzerinden anlatılıyor.

Reuters’ın 22 Ekim tarihli haberinde Kanada’nın mal ihracatının yaklaşık yüzde 70’inin ABD’ye yöneldiği, Türkiye’nin ise Kanada’nın toplam mal ticaretinde yüzde 0,3’ün altında pay sahibi olduğu aktarılıyor. Başbakan Carney, ABD’nin uyguladığı gümrük tarifelerinin ardından diğer ülkelerle ticari ilişkileri genişletmeyi hükümet politikasının parçası olarak benimsedi. Kanada’nın Amerika Birleşik Devletleri ile ilişkilerindeki önceki anlaşmazlıklar Transit Haber’in ABD–Kanada ticaret gerilimi haberinde de ele alınmıştı.

Kanada-Türkiye ortaklığı için hangi kararlar alındı?

23 Ekim tarihli Kanada Başbakanlığı bilançosu, stratejik ortaklığın dört çalışma alanını ticaret ve yatırım; savunma ve güvenlik; enerji ile halklar arası ilişkiler olarak sıralıyor. Dışişleri bakanları üç yıllık planın uygulanmasını izleyecek. İki hükümet ayrıca yıllık stratejik diyalog toplantıları düzenlemeyi ve mevcut ortak ekonomik komite temaslarını sürdürmeyi kararlaştırdı. Kanada-Türkiye ortaklığı kapsamında işletmelerin üçüncü ülkelerde birlikte proje geliştirmesi de kurumsal gündeme alındı.

Ziyaret, Kanada’dan Türkiye’ye yapılan ilk ikili başbakanlık ziyareti olarak kayda geçti. Ankara’daki görüşmenin ardından Carney İstanbul’da Türk iş insanlarıyla bir araya geldi. Ottawa yönetimi 2027’de Türkiye’ye uluslararası ticaret bakanının başkanlık edeceği bir ticaret heyeti göndereceğini duyurdu. 2027 heyetine Kanada Uluslararası Ticaret Bakanı başkanlık edecek. Şirketler arasındaki toplantılar özellikle enerji, madencilik ve havacılık yatırımlarına odaklanacak. Başbakanlığın duyurusuna göre Kanada tarafı hem Türkiye’deki yatırım fırsatlarını araştıracak hem de Türk şirketlerine Kanada pazarındaki faaliyetleri konusunda bilgi sağlayacak.

Savunma sanayisinde imzalanan mutabakatın kapsamı

Savunma başlığında Kanada ve Türkiye, savunma sektörleri arasında ortaklık kurulmasına yönelik yeni bir mutabakat zaptı imzaladı. Kanada Başbakanlığı, belgenin iki ülke şirketlerinin birlikte geliştirme ve ihracat olanaklarını araştırmasını kolaylaştıracağını bildirdi. Kanada-Türkiye ortaklığı için imzalanan savunma metni, işbirliğinin şirketlerin mühendislik ve üretim kabiliyetlerine dayandırılmasını öngörüyor. Ottawa, bu alandaki bağlantıların istihdamı desteklemesini ve iki ülkenin ihracat pazarlarını büyütmesini hedefliyor. NATO ile yürütülen güvenlik koordinasyonu da resmî duyurunun savunmaya ilişkin bölümünde yer alıyor.

Temel siyasi çerçevenin geçmişi daha eskiye uzanıyor. Kanada Dışişleri Bakanlığının 22 Ekim tarihli Hakan Fidan–Anita Anand görüşme notunda, temmuzda imzalanan Savunma İşbirliği Niyet Beyanı’nın uygulama aşamasına değinildi. Reuters, Kanada’nın Türkiye’ye yönelik bazı silah ihracatı kısıtlamalarını 2024’te kaldırdığını da hatırlattı. Türkiye’nin Avrupa’daki savunma ortaklıklarının kurumsal durumu ise Transit Haber’in SWP araştırması haberinde ayrı belgeler üzerinden incelendi.

Nükleer enerji, doğal gaz ve kritik mineraller masada

Enerji Bakanları Alparslan Bayraktar ve Tim Hodgson’ın 22 Ekim ortak açıklaması, sivil nükleer alanda Kanada teknolojisi temelinde işbirliği seçeneklerinin araştırılmasını öngörüyor. İlgili kamu kurumları, düzenleyiciler, araştırma kuruluşları ve şirketler arasında görüşmeler yapılması benimsendi. Kanada-Türkiye ortaklığı enerji ayağında ayrıca sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG), yenilenebilir enerji ve kritik mineral tedarik zincirleri için yeni temaslar planlandı.

LNG ihracatında Kanada’nın kapasitesi ile Türkiye’nin enerji tedarikini çeşitlendirme hedefi ortak açıklamada birlikte ele alındı. Bakanlar, olası uzun vadeli gaz alım anlaşmalarının değerlendirilebilmesi için şirket görüşmelerinin desteklenmesini kararlaştırdı. Maden sektöründe keşif, teknik hizmetler ve mineral işleme alanlarında şirketlerin birlikte çalışma seçenekleri ele alındı. Reuters’ın haberinde Türkiye’nin planlanan ikinci ve üçüncü nükleer santralleri için Kanadalı AtkinsRéalis dâhil farklı yabancı kuruluşlarla ön görüşmeler yaptığı aktarılıyor.

Üç işbirliği belgesinin hukuki türü ne?

Ankara’daki tören hakkında Reuters ve Al-Monitor savunma ile havacılık ve enerji başlıklarında üç ayrı işbirliği metni imzalandığını aktardı. Kanada hükümetinin daha ayrıntılı açıklamaları bu metinleri ayrı biçimde tanımlıyor: savunma sektöründe mutabakat zaptı, hava taşımacılığında genişletilmiş anlaşma ve enerji alanında bakanların ortak açıklaması. Bunlara ek olarak Export Development Canada ile Türk Eximbank, üçüncü ülke projelerinde işbirliği için ayrı bir mutabakat zaptı imzaladı.

Hava ulaştırma anlaşması, iki ülke arasındaki bağlantıları, yolcu taşımacılığını ve ticari erişimi geliştirme hedefi taşıyor. Kanada-Türkiye ortaklığı kapsamında imzalanan enerji metni ise ilgili bakanlıkların çalışacağı konuları belirliyor.

Serbest ticaret görüşmeleri 30 Kasım’da Ankara’da başlıyor

Ottawa’nın 23 Ekim açıklamasına göre serbest ticaret anlaşması müzakerelerinin ilk turu 30 Kasım–4 Aralık 2026 tarihleri arasında Ankara’da yapılacak. Hükümetler ticaretteki engelleri, pazara erişim koşullarını ve yatırım ilişkilerini bu müzakere takviminde ele alacak. Kanada’nın resmî ticaret anlaşması sayfasında iki ülke arasındaki sürecin müzakere aşamasında bulunduğu kaydediliyor; 21 Eylül’de Kanada Parlamentosuna resmî niyet bildirimi sunulmuştu.

Erdoğan’ın Ankara’daki açıklamasında yıllık ikili ticaret hacmi yaklaşık 3 milyar dolar olarak verildi. İlk hedef 5 milyar dolara, uzun vadeli hedef ise 10 milyar dolara yükselmek. Al-Monitor, 5 milyar dolar eşiği için beş yıllık dönemi aktarıyor; iki liderin resmî beyanlarında ticaret hedeflerine ilişkin ayrıca bir uygulama takvimi yayımlanmış değil. Reuters’ın verilerine göre Türkiye ile Kanada arasındaki mal ticaretinin son beş yılda yaklaşık yüzde 50 büyüdüğünü bildirdi.

İki ülke güvenlik ve diplomasi gündeminde ne konuştu?

22 Ekim tarihli ortak liderler bildirisi, NATO işbirliğini ve Ukrayna savaşı, Güney Kafkasya ile Orta Doğu’daki gelişmeleri stratejik diyalog başlıkları arasında sıralıyor. Kanada Dışişleri Bakanı Anand’ın Hakan Fidan ile görüşmesinde Karadeniz’in güvenliği ve Ukrayna’ya destek de ele alındı. Ankara temaslarından önce Carney’nin Washington’la ilişkileri ve savunma tedarikinde çeşitlilik arayışı Transit Haber’in Carney haberinde farklı açıklamalar üzerinden aktarılmıştı.

İlan edilen Kanada-Türkiye ortaklığı için sonraki somut tarihler, kasım sonundaki serbest ticaret müzakereleri ve 2027 ticaret heyeti ziyareti. Üç yıllık eylem planının uygulanmasını dışişleri bakanları izleyecek.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Al-Monitor: İsrail’de iktidar değişirse Şam’la anlaşma ihtimali artabilir

Al-Monitor: Türk bağlantılı gemiler battı, Ankara neden Rusya’yı suçlamadı?

Mekke İttifakı İran’la masaya oturuyor: Türkiye’den MİT Başkanı Kalın

Fidan dört ülkeli Doğu Akdeniz masası önerdi: Yunanistan listede yok