Sırbistan’da öğrencilerin zaferi… Peki şimdi ne olacak?

Sırbistan’da iktidar değişimi 25 Ekim seçimlerinden sonra yeni yönetimin nasıl kurulacağı ve devlet kurumlarında hangi reformların yapılacağı tartışmasını başlattı. Avrupa Dış İlişkiler Konseyi (ECFR) araştırmacısı Engjellushe Morina ile Carnegie Europe yazarı Ivan Vejvoda, 27 Ekim 2026’da yayımlanan ayrı değerlendirmelerde öğrenci hareketinin seçim zaferinden sonraki görevlerini ele aldı. Morina, Avrupa Birliği’nin sağlayabileceği kurumsal desteği; Vejvoda ise hareketin demokratik kurumları yeniden oluştururken geçmiş siyasi deneyimlerden çıkarabileceği dersleri anlattı.

Cumhuriyet Seçim Komisyonunun 27 Ekim’de duyurduğu 26 Ekim saat 20.00 tarihli ön sonuçlara göre Öğrenci Listesi oyların yüzde 52,71’ini alarak 250 sandalyeli mecliste 140 sandalye hesabına ulaştı. Aleksandar Vučić’in desteklediği Birleşik Sırbistan listesi yüzde 39,17 oyla 104 sandalyede görünüyordu. Komisyon, hesaplamayı 8.392 sandığın 8.187’sinden gelen verilere dayandırdı. Sonuçların resmen kesinleştirilmesi ve hükümetin kurulması sonraki anayasal işlemler.

Transit Haber’in 26 Ekim’de yayımladığı seçim sonucu haberinde öğrencilerin desteklediği listenin kazandığı çoğunluk ve Vučić’in yenilgiyi kabul etmesi aktarılmıştı.

İki düşünce kuruluşunun ertesi gün yayımladığı metinler, seçim bilançosundan farklı olarak iktidar değişiminin ardından yargı, medya, kamu yönetimi ve AB ile ilişkiler için ortaya konan önerilere odaklanıyor.

Sırbistan’da iktidar değişimi için ECFR ne öneriyor?

ECFR’nin kıdemli araştırmacısı Engjellushe Morina, seçim galibiyetinin ardından göreve hazırlanacak ekibin yerleşik idari ve siyasi yapılarla karşılaşacağını yazdı. 27 Ekim tarihli politika notunda, medya, yargı ve güvenlik kurumlarının önceki yönetim dönemindeki etkilerden arındırılmasının zorluğu vurgulandı. Sırbistan’ın AB’ye aday olmasına rağmen Brüksel’le ilişkilerinin sorunlu, Rusya’yla bağlarının ise güçlü olduğunu yazdı. Morina’nın değerlendirmesi, bu koşullar altında yeni yönetimin devlet kurumlarında uzun süreli bir dönüşüm yürütmesi gerektiği görüşüne dayanıyor.

AB ülkelerinin hükümet göreve başlamadan ayrıntılı reform reçeteleriyle sahneye çıkmasını Morina önermiyor. Böyle bir yaklaşımın Avrupa’nın seçim sonucuna müdahale ettiği yönündeki Vučić söylemine malzeme verebileceğini düşünüyor. Bunun yerine seçim sonrasındaki devir işlemlerinin şeffaf biçimde tamamlanması ve kurulacak yönetime kendi önceliklerini belirlemesi için alan tanınması gerektiğini savunuyor. Bu öneriyi, öğrenci hareketinin siyasi yönetim konusunda henüz sınırlı tecrübeye sahip olmasıyla ilişkilendiriyor.

Morina’nın önerisine göre yeni hükümet görev aldıktan sonra Avrupa Komisyonu hukukun üstünlüğü, yolsuzlukla mücadele, medya sahipliği ve seçim mevzuatı alanlarında uzmanlık desteği sunabilir. Morina, AB’nin Batı Balkanlar Büyüme Planı kaynaklarının reformlarda kaydedilecek ilerlemeyle ilişkilendirilmesini de öneriyor. Böylece mali destek için ölçülebilir kurumsal adımlar belirlenmesini istiyor.

Carnegie yazarı Vejvoda geçmiş demokratikleşme deneyimini inceliyor

Ivan Vejvoda, Carnegie’nin 27 Ekim’de yayımladığı yorumunda öğrenci hareketini 2000 yılında Slobodan Milošević’in seçim yoluyla yenilmesinin ardından başlayan demokratikleşme süreciyle karşılaştırdı. Vejvoda’ya göre yeni kuşağın önündeki görev, yalnızca hükümet değişikliğini tamamlamak değil, geçmişte kurulup daha sonra zayıflayan denetim ve denge mekanizmalarını yeniden işletmek. Yazar, 2012’de Sırp İlerleme Partisinin iktidara gelmesinin ardından kamu kurumlarında siyasal gücün merkezileştiğini ileri sürdü.

Vejvoda, 2024 yılında Novi Sad tren istasyonunda beton sundurmanın çökmesiyle 16 kişinin yaşamını yitirmesinin, yaklaşık iki yıl süren protestoların başlangıç noktası olduğunu hatırlattı.

Öğrenci grupları, istasyon yenilemesiyle ilgili belgelerin açıklanmasını ve sorumluların hesap vermesini talep etti. Reuters’ın 25 Ekim seçim haberinde de protestoların bu olayın ardından başladığı ve erken seçim kararına kadar sürdüğü aktarılıyor. Carnegie yazarı, hareketin ülke genelinde örgütlenmesini seçim başarısının başlıca nedenlerinden biri olarak değerlendiriyor.

Carnegie analizinde öğrenci hareketinin liderlik yapısına ayrıca yer ayrıldı. Vejvoda, kararların öğrenci toplantıları ve yatay örgütlenme yoluyla alınmasını, seçim için 250 aday belirlenmesini ve hareketin farklı toplumsal kesimlerden destek almasını anlattı. Bu örgütlenme yöntemini demokratik katılım bakımından olumlu değerlendirirken, iktidarı devralacak kadroların artık karar alma ve kamu yönetimi sorumluluğuyla karşı karşıya olduğunu yazdı. Sırbistan’da iktidar değişimi sonrasında yönetim deneyimi ile kurumsal reform ihtiyacı, Vejvoda’nın incelemesinde birlikte ele alınıyor.

AB desteği konusunda iki analiz nerede ayrılıyor?

Morina, AB’nin sağlayacağı teknik yardımın içeriğini ve mali araçlarını sıralarken Vejvoda, öğrenci hareketinin Avrupa başkentlerine karşı izlediği mesafeli tutumun nedenlerini tartışıyor. Vejvoda’ya göre protestocular, yıllarca Sırbistan’a gelen bazı Avrupalı liderlerin Vučić yönetimindeki demokratik sorunlara yeterince açık tepki vermediğini düşündükleri için gösterilerinde AB bayraklarına yer vermedi. Yazar, öğrencilerin önce ülke içindeki hukuk devleti koşullarını düzeltmeye odaklandığını aktardı.

Vejvoda, kurulacak yönetimin hukuk devleti, temel haklar ve medya özgürlüğü alanlarında reform başlatması halinde AB kurumlarının Sırbistan’la katılım görüşmelerini güçlendirmesini istiyor. Morina’nın metninde ise reform desteğinin sıralaması ve AB fonlarının koşulları daha ayrıntılı anlatılıyor. Sırbistan’da iktidar değişimi için iki yazarın ortak değerlendirmesi, devlet kurumlarının yeniden düzenlenmesinde Avrupa’yla iş birliğinin gündeme geleceği yönünde. Kullanılan araçlara ve ilk adımların kim tarafından atılacağına ilişkin önerileri farklılaşıyor.

AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ve Genişlemeden Sorumlu Komisyon Üyesi Marta Kos’un 27 Ekim ortak açıklaması, sonuçların resmen onaylanmasının ardından parlamentonun ve hükümetin gecikmeden oluşturulmasını istedi. İki yetkili, seçim mevzuatının uluslararası standartlara yaklaştırılması için AGİT Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Ofisi ile Avrupa Konseyi tavsiyelerinin uygulanmasını da talep etti.

Rusya, Avrupa Birliği ve Kosova ilişkilerine dair beklentiler

ECFR’nin dış politika değerlendirmesinde Sırbistan’da iktidar değişimi sonrasında yeni yönetime kalan dış politika dosyalarının başında Rusya ile yakın ilişkiler ve AB’yle zorlu müzakere süreci gösteriliyor. Morina, Sırp İlerleme Partisinin yeni mecliste güçlü bir muhalefet grubu olarak kalabileceğini ve yılın ilerleyen döneminde yapılması beklenen cumhurbaşkanlığı seçiminin de siyasi dengeyi etkileyebileceğini yazdı.

Council on Foreign Relations kıdemli araştırmacısı Charles Kupchan’ın 27 Ekim’de yayımlanan değerlendirmesinde, öğrenci hareketinin seçim kampanyasını büyük ölçüde yolsuzluk ve iç yönetim konularına odakladığı anlatılıyor. Kupchan, AB ile ilişkilerde iyileşme ihtimalinden, Rusya’ya mesafenin artabileceğinden ve Belgrad-Priştine diyaloğunun yeniden canlanma olasılığından söz ediyor. Transit Haber’in Sırbistan’ın AB uyum sürecindeki vize düzenlemelerini ele aldığı önceki haberi, ilişkilerin somut mevzuat boyutunu aktarıyor.

Yeni hükümetin kurulma takvimi, Sırbistan’da iktidar değişimi bakımından resmî seçim sonuçlarının kesinleşmesine bağlı. Vučić’in daha önce cumhurbaşkanlığından ayrılmasını ve başbakanlık hedefini ele alan haber, seçim öncesindeki siyasi süreci aktarıyor. 27 Ekim tarihli ECFR ve Carnegie yazıları ise öğrenci listesinin kazandığı çoğunlukla devlet yönetimini devralma hazırlığı arasındaki dönemi inceliyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Sırbistan’da öğrenciler seçimi kazandı: Vučić yenilgiyi kabul etti

AP raportörü: Türkiye raporu geçen yıldan daha sert olabilir

Türkiye’nin otomotiv ihracatının yüzde 73,7’si AB’ye: Made in Europe uyarısı