ABD 536 kişiyi vatandaşı olmadıkları Afrika ülkelerine gönderdi: Bazıları yeniden gözaltına alındı

8 Ekim 2026 tarihli araştırma, ABD’nin Afrika ülkelerine sınır dışı ettiği yabancılardan 536’sının vatandaşlığı veya olağan ikamet bağı bulunmayan ülkelere gönderildiğini belgeledi. Human Rights Watch’un (HRW) 125 sayfalık raporunda sayı, ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Biriminin (ICE) 20 Ocak 2025 ile 5 Ağustos 2026 arasındaki kayıtlarına dayanıyor. Örgüt, bu kişilerin bazılarının vardıkları ülkelerde yeniden alıkonulduğunu ve bir kısmının daha sonra kendi ülkelerine gönderildiğini bildirdi.

ICE kayıtlarına göre üçüncü ülkelere gönderilen yaklaşık 28 bin kişinin 536’sı Afrika’ya sevk edildi. HRW, 28 Eylül itibarıyla en az 36 ülkeyle transfer düzenlemesi bulunduğunu, bunların en az 14’ünün Afrika’da olduğunu kaydetti. Örgütün basın duyurusunda varışta alıkonulan kişiler de anlatıldı.

Afrika ülkelerine sınır dışı edilen 536 kişi hangi dönemde gönderildi?

ICE verilerinden çıkarılan 536 kişilik toplam, 20 Ocak 2025–5 Ağustos 2026 tarihleri arasında ABD’den Afrika’daki üçüncü ülkelere yapılan gönderimleri kapsıyor. HRW’nin görüşme ve belge incelemesi ise bundan farklı bir zaman çizelgesi izliyor. Araştırmacılar Şubat–Temmuz 2026 döneminde altı ülkeye gönderilmiş 24 kişiyle uzaktan ya da yüz yüze görüştü. Bu ülkeler Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Ekvator Ginesi, Esvatini ve Güney Sudan olarak sıralandı.

Üçüncü ülke gönderimleri, kişinin vatandaşı olmadığı veya olağan ikametinin bulunmadığı bir devlete sevkini kapsıyor. ABD makamlarının hakkında sınır dışı kararı verdiği bazı yabancılar, geri gönderilmeleri halinde zulüm veya işkence riski bulunduğu gerekçesiyle kendi ülkelerine dönüşe karşı daha önce koruma elde etmişti. HRW, Afrika’daki gönderimlerin bir bölümünün bu kişileri de kapsadığını belirtiyor. Sayıların kaynağı ICE kayıtları; kötü muamele iddialarının dayanağıysa örgütün görüşmeleri, mahkeme dosyaları ve diğer belgeler.

Uçuşlarda kelepçe ve varış sonrası gözaltı iddiaları

Görüşülen kişiler, bazı uçuşların 18 saatten uzun sürdüğünü ve yolculuk boyunca el, ayak ya da bel bölgelerinden kelepçeli tutulduklarını anlattı. HRW’ye konuşanların bir bölümü götürülecekleri ülkeyi varışa çok yakın öğrendiklerini söyledi. İlaçlarına ulaşamadığını, yeterli yiyecek ya da su alamadığını bildiren tanıklar da rapora girdi. Örgütün bulguları, görüşme yapılan kişilerin anlatımlarına ve incelenen belgelere dayanıyor.

Örneğin Etiyopyalı Tesfay T., kendi ülkesinde yeniden işkence görebileceği gerekçesiyle ABD’de geri göndermeme koruması aldığını; buna rağmen daha sonra Kamerun’a götürüldüğünü anlattı. HRW görüşmesinde bir ICE görevlisinin kendisine Çad’a gönüllü ayrılış belgesi imzalatmaya çalıştığını ileri sürdü. ABD’den ayrıldığı uçuş sırasında ellerinin, ayaklarının ve belinin bağlı olduğunu söyledi. Örgüt ayrıca bazı gönderilen kişilerin Esvatini, Gana ve Güney Sudan’da hukuki dayanak tartışmaları eşliğinde alıkonulduğunu belirtti.

Benzer sevklerin Amerikan yargısındaki karşılığı da devam ediyor. Reuters’ın 8 Ekim tarihli haberine göre federal yargıç John C. Hinderaker, Ekvator Ginesi’ne gönderilip orada tutulan Mısır vatandaşı Ahmed Soliman’ın ABD’ye geri getirilmesine ilişkin hükümete talimat verdi. Reuters, Soliman’ın Ekvator Ginesi’nde tutuklanmasına ve kötü muamele iddialarına ilişkin dosyayı bağımsız olarak inceledi. Bu dava, HRW raporunun yayımlandığı gün verilmiş ayrı bir yargı kararıdır.

En az 14 Afrika ülkesiyle düzenleme bilgisi neyi kapsıyor?

Afrika ülkelerine sınır dışı programında HRW’nin 14 ülke hesabı, Eylül sonuna kadar üçüncü ülkeye gönderme konusunda varlığı saptanan düzenlemeleri ifade ediyor. Rapor, farklı hükümetlerle müzakere edilen veya sonuçlandırılan başka anlaşma girişimlerini de ele alıyor. Bir ülkeyle görüşme yapılması, o ülkeye fiilen 536 kişilik toplamdan belirli sayıda sevk yapıldığına ilişkin rakam sunmuyor. Kabul prosedürlerini inceleyen bölümlerde ülkelerin farklı idari usuller uyguladığı, kimi sözleşmelerin tam metinlerinin yayımlanmadığı HRW tarafından kaydedildi.

Araştırmada Burundi, Kamerun, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Ekvator Ginesi, Esvatini, Gana, Liberya, Ruanda, Sierra Leone ve Güney Sudan dahil çeşitli ülkelere ilişkin ayrı vaka ve belge bölümleri bulunuyor. Kabul edilen bazı kişilere geçici kalış imkânı tanınırken, başka kişilerin güvenlik birimleri tarafından tutulduğuna ilişkin tanıklıklar kayda geçti. Raporda 27 Ağustos 2026’da Burundi’ye ulaştırılan 12 kişi de ele alınıyor. Bu uçuş, 536 kişilik ICE veri tablosunun 5 Ağustos’taki kapanış tarihinden sonra gerçekleşti. HRW’nin incelediği ülkelerde gözaltı süresi ve kişilerin işlem sonrası statüsü ülkelere göre değişti. Birkaç anlaşmanın ayrıntısı kamuoyuna açıklanmış olsa da diğerlerinin tam metinlerine araştırmada ulaşılamadığı bildiriliyor.

HRW, insan hakları değerlendirmesinde geri göndermeme ilkesine özellikle yer veriyor. Bu ilke, kişinin zulüm veya işkence riskiyle karşılaşabileceği yere gönderilmesine ilişkin korumaları kapsıyor. Örgüt, üçüncü ülkeden yeniden menşe ülkesine gönderilen bazı kişilerin bu tehlikeyle karşı karşıya kaldığını bildirdi. Hukuki değerlendirme ve ihlal iddiaları raporu hazırlayan örgüte ait; somut ülkelerdeki kararlar ve bunlara yöneltilen başvurular ilgili mahkeme dosyalarıyla ayrıca izleniyor.

ABD mahkemeleri üçüncü ülkeye gönderme dosyalarında neye karar verdi?

Federal mahkemeler Afrika ülkelerine sınır dışı dahil üçüncü ülkeye gönderme işlemlerinin hukukî şartlarını 8 Ekim raporundan önce de görüştü. Transit Haber’in 25 Eylül’de aktardığı federal temyiz kararı, sınır dışı edilecek kişiye hedef ülkenin bildirilmesi ve o ülkede maruz kalabileceği zulüm ya da işkence riski hakkında itiraz olanağı tanınması üzerinde duruyordu. Mahkemenin ele aldığı dosya, İç Güvenlik Bakanlığının Mart ve Temmuz 2025 tarihli işlem talimatlarına ilişkindi. Böylece yeni HRW raporundaki tanık anlatımları ile daha önce açıklanan yargı kararları aynı uygulamanın farklı safhalarını ortaya koyuyor.

Bir başka bireysel davada, Orta Afrika Cumhuriyeti’ne gönderilen bir kişinin geri getirilmesi yönündeki mahkeme işlemi gündeme gelmişti. Associated Press’in 4 Ekim tarihli haberinde ise Laos vatandaşı Phone Chomsavanh’ın Esvatini’de bir yıldan uzun süre tutulmasının ardından serbest bırakıldığı aktarıldı. Chomsavanh’ın Esvatini’ye gönderilmesiyle ilgili haberde AP, ülkeler arasındaki gizli transfer düzenlemelerini ve cezaevi koşullarını da ele aldı.

Afrika raporu ile daha önceki Guatemala sevkleri arasındaki fark

Orta Amerika’da kayda geçen başka bir sevk işleminde farklı bir varış yöntemi kullanıldı. Guatemala üzerinden Meksika’ya gönderilen kişiler hakkında Transit Haber’in ağustos dosyasında, Meksika vatandaşlarının Guatemala’ya uçakla getirildikten sonra kendi ülkelerine kara yoluyla geçirildiği anlatılıyor. HRW’nin yeni Afrika raporu ise başka ülkelerin vatandaşlarının Afrika ülkelerine gönderilmesinden sonraki alıkonulma ve koruma süreçlerini araştırıyor. Guatemala dosyasındaki kara yoluyla Meksika’ya geçiş hükümet kayıtlarında bulunuyor; HRW’nin Afrika raporundaki gözaltı iddialarıysa tanıklıklara dayanıyor.

Afrika ülkelerine sınır dışı uygulamasına ilişkin raporun öneriler bölümünde HRW, ABD yönetiminden sözleşmelerin tam metinlerini açıklamasını ve alıcı ülkelerdeki koşulları denetlemesini istedi. Afrika hükümetlerine yönelik tavsiyelerde ise kabul edilen kişilerin hukuki durumlarının açıklığa kavuşturulması, uluslararası koruma başvurularının değerlendirilmesi ve keyfî gözaltının önlenmesi yer aldı. Örgütün 8 Ekim’de kamuya sunduğu 125 sayfalık çalışma, belgelediği olaylar ile kendi politika önerilerini ayrı bölümlerde topluyor.

HRW araştırması, Afrika ülkelerine sınır dışı edilenlere yönelik uçuş ve gözaltı anlatımlarını 8 Ekim’de yayımladı. Aynı gün Reuters’ın aktardığı Soliman davasındaki geri getirme talimatı, Ekvator Ginesi’ne sevk edilen tek bir kişiye ilişkin yargı kararıdır.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Güney Afrika belgesiz iltica başvurularını açtı: 5 merkez iki günde felç oldu

Bulgaristan’da 6 ay 1 gün şartına itiraz: Daimi oturum sahipleri imza topluyor

CSIS’ten Suriyeli mülteciler için çalışma hakkı çağrısı: Yardım hesabında 5,5 milyar dolarlık fark