İsrailli araştırmacı: Ufukta İran’da rejim değişikliği görünmüyor

Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü (INSS) araştırmacısı Raz Zimmt, 3 Kasım 2026’da yayımlanan çalışmasında İran’da rejim değişikliği beklentisini değerlendirdi. Zimmt’e göre İran yönetimi iki savaşın ardından ağır ekonomik ve siyasi sorunlarla karşı karşıya; buna karşın güvenlik kurumlarının bütünlüğü ve muhalefetin dağınık yapısı, iktidarın yakın dönemde devrilmesini zorlaştırıyor. Araştırmacı, İsrail’in nükleer ve füze tehditlerine karşı planlarını Tahran’da yönetimin değişeceği varsayımına bağlamamasını öneriyor.

INSS’nin 3 Kasım tarihli incelemesi, İsrail’in İran’la yaşadığı iki savaşın ardından rejim değişikliğini kalıcı güvenlik çözümü olarak gören yaklaşımı konu alıyor. Zimmt, askerî operasyonların İran’ın kapasitesini zayıflattığını, ancak yönetim ve temel güvenlik kurumlarının ayakta kaldığını yazdı.

İran'da rejim değişikliği beklentisi neden yeniden tartışılıyor?

21 Ekim’deki askerî okul töreninde İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İran’da rejim değişikliği hedefini ülkesinin güvenlik kurumlarına bildirdi. The Times of Israel’in aynı gün aktardığı konuşmada Netanyahu, bu yönde orduya, Mossad’a ve güvenlik birimlerine talimat verdiğini söyledi. Açıklama, Zimmt’in araştırmasında ele aldığı rejim değişikliği hedefinin somut siyasi arka planını oluşturuyor. Araştırmacı, hedefin İsrail açısından arzu edilebilir görülmesiyle gerçekleşme ihtimalinin farklı değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.

INSS’nin değerlendirmesine göre iki savaş İran’ın askerî altyapısına ve yönetici kadrolarına zarar verdi. Bununla beraber Zimmt, zenginleştirilmiş uranyum stokları, uzmanlık birikimi ve yeraltı tesislerinin bir bölümünün varlığını koruduğunu belirtiyor. İran’ın füze ve insansız hava aracı kapasitesinin yeniden oluşturulmasını da risk olarak sıralıyor.

Güvenlik kurumlarının bütünlüğü ve muhalefetin dağınıklığı

Güvenlik ve istihbarat birimlerinin toplumsal hoşnutsuzluğa rağmen birlikte hareket etmesi, Zimmt’e göre İran’da rejim değişikliği ihtimalini sınırlayan etkenlerden biri. Araştırmacı, protestoların iktidar üzerinde belirleyici baskı yaratabilmesi için güvenlik seçkinleri arasında çözülme ya da toplumun farklı kesimlerini birleştiren geniş bir muhalefet koalisyonu gerektiğini düşünüyor. Mevcut muhalif hareketlerin ortak ve kabul görmüş bir liderlik oluşturamaması da çalışmada sayılan engeller arasında.

Ocak 2026’da Reuters tarafından yayımlanan araştırmada da İran’daki güvenlik seçkinleri içinde yönetimi sarsacak bir kopuş belirtisi görülmediği aktarılmıştı. Haberde görüşlerine başvurulan diplomatlar ve bölge uzmanları, sokak protestolarının üst yönetimde ayrışmayla birleşmesinin iktidar dengesi üzerindeki etkilerini değerlendirdi. Zimmt’in kasım ayındaki yazısı, bu kurumsal dayanıklılık tartışmasını yıl içinde yaşanan askerî çatışmaların sonuçlarıyla birlikte ele alıyor.

Ekonomik kriz toplumsal tepkiyi nasıl etkiliyor?

Yükselen fiyatlar ve işsizlik, Zimmt’in İran’da rejim değişikliği ihtimalini incelerken ele aldığı ekonomik sorunlar. Araştırmacı para birimindeki değer kaybından ve yoksullaşmadan da söz ediyor. Ancak savaşın ve Aralık 2025’te başlayan protestolara yönelik sert müdahalenin toplumda korku, yorgunluk ve güvensizlik yarattığını değerlendiriyor. Bu koşulların yeni bir kitlesel protestonun örgütlenmesini güçleştirebileceğini savunuyor. Savaşta sivil altyapının zarar görmesinin bazı muhalif kesimlerde de dış saldırılara karşı ulusal dayanışma duygusunu artırdığı görüşünde.

Ekonomik krizde devlet yardımlarına duyulan ihtiyaç artarken hükümetin gıda destekleri ve sosyal yardım ağları bazı hanelerin geçiminde daha fazla yer tutuyor. Zimmt bu bağımlılığı muhalefetin örgütlenmesini etkileyen etkenlerden biri olarak değerlendiriyor. Yerel yönetimlerin temel ürün fiyatlarını denetlemeye yönelik girişimlerinden ve yardım kuruluşlarının faaliyetlerinden söz ediyor. Yazar, bu unsurları İran toplumunun ağır ekonomik koşullar karşısındaki dayanma biçimleriyle ilişkilendiriyor. Reformist Etemad gazetesine konuşan sosyolog Taghi Azadarmaki’nin görüşlerine atıf yapan Zimmt, İranlı ailelerin uzun süredir belirsizlik dönemlerine hazırlandığını yazdı. Azadarmaki, hanelerde altın, döviz ve temel gıda stoklama alışkanlığından söz ediyor. Bu davranışı, ailelerin ekonomik ve güvenlik krizleri karşısında geliştirdiği hazırlık kültürüyle ilişkilendiriyor.

Önceki askerî girişimlere ilişkin Le Monde ne yazdı?

Le Monde’un 28 Ağustos 2026 tarihli araştırması, İsrail’in ABD ile birlikte yürüttüğü savaşta İran yönetimini devirmeye dönük planların neden sonuç vermediğini incelemişti. Gazetenin askerî kaynaklara dayandırdığı haberde, Kürt muhalif grupların İran’ın batısında bir ayaklanmayı tetiklemesi beklentisi ve eski cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad üzerinden alternatif oluşturma girişimleri anlatıldı. Le Monde, görüşlerine başvurduğu kişilerin açıklamalarını İsrail güvenlik çevrelerindeki tartışmalarla birlikte aktardı.

Birleşik Krallık Avam Kamarası Kütüphanesinin 27 Ağustos 2026 tarihli araştırma notunda ise ABD ve İsrail’in şubatta İran’a yönelik operasyon başlattığı; İran’ın Körfez’deki saldırıları ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği üzerinde kurduğu baskı ele alınıyor. Aynı not, yaptırımların ve diplomatik temasların çatışma sırasında sürdüğünü kaydediyor. Transit Haber’in Keşm Adası’na yönelik 2 Kasım saldırısını konu alan haberi, bu gerilimin kasım ayına taşınan askerî boyutuna ilişkin ayrı gelişmeyi aktarıyor.

Zimmt, İsrail'e hangi yaklaşımı öneriyor?

Uzun vadeli seçenekleri tartışan Zimmt, İran yönetimini zayıflatmayı amaçlayan diplomatik, ekonomik ve örtülü yöntemleri değerlendirmeyi öneriyor. İranlıların bağımsız bilgi kaynaklarına erişiminin desteklenmesini ve protestoculara açık siyasi destek verilmesini de önerileri arasında sayıyor. İran’da rejim değişikliği için asıl belirleyicinin toplumdaki güç dengeleri ve mevcut yönetime alternatif oluşturabilecek siyasi örgütlenme olacağını düşünüyor.

Tahran’ın nükleer ve füze kapasitesine ilişkin yakın vadeli değerlendirmeler, Zimmt’in sonuç bölümünde özel yer tutuyor. Yazar, güvenlik planlamasının belirsiz bir siyasi dönüşüm tarihine bağlanmasının riskli olduğunu savunuyor. Ayrıca askerî saldırıların ülke altyapısında yaratacağı hasarın yönetimi zayıflatabileceğini, ancak aynı süreçte devletin yönetim kapasitesi ve toplumsal düzen üzerinde ağır sonuçlar doğurabileceğini tartışıyor.

İran’ın savaş ve diplomasi stratejilerine yönelik tartışmalar başka araştırmalarda da sürüyor. Transit Haber’in Tahran’da üç İranlı araştırmacının savaşın sona erdirilmesi üzerine görüşlerini aktardığı haberi, İran içindeki tartışmaların farklı bir boyutunu inceliyor. INSS’nin ABD üsleri ve bölgesel askerî yük hakkındaki önceki analizi ise çatışmanın Washington açısından güvenlik maliyetlerine odaklanıyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

RUSI: Netanyahu’nun kripto para planı ekonomiyi yaptırımlardan koruyamaz

RUSI: İspanya’da savunma ihalelerinin yüzde 71’i Indra ve Airbus’a gitti

İsrail’de hükümet arayışında yeni aşama: Herzog sonuçları aldı, partileri dinleyecek

Öcalan’ın İmralı’daki yeni konutu