Tokayev: Türk Devletleri Teşkilatı askeri bir ittifaka dönüşmemeli… Rusya’yı da katmayı önerdi

30 Ekim 2026’da Ankara’da düzenlenen 13. Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Zirvesi’nde Rusya için gözlemci statüsü gündeme geldi. Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Rusya’nın TDT+ işbirliği formatına davet edilmesini veya teşkilatın çalışmalarına gözlemci olarak katılmasını istedi. Kazakistan Cumhurbaşkanlığının yayımladığı konuşma iki seçeneği de içeriyor. Zirvede Rusya’ya gözlemci statüsü verilmesine yönelik bir karar açıklanmadı.

Cumhurbaşkanı, teklifini teşkilatın uluslararası konumunu güçlendirme düşüncesiyle gerekçelendirdi. Ankara’daki toplantıda Türkiye, dönem başkanlığını Azerbaycan’dan devralırken devlet başkanları Ankara Bildirisi’ni kabul etti. Rusya’ya ilişkin öneri, Kazakistan liderinin konuşmasında yer aldı; katılımcıların onayladığı bir üyelik işlemi olarak duyurulmadı.

Rusya için gözlemci statüsü ve TDT+ seçenekleri

İlk seçenek olarak Kazakistan Cumhurbaşkanı, “Türk Devletleri Teşkilatı+” olarak adlandırılan işbirliği formatını gündeme getirdi. TDT+ modeli, teşkilatın dış ortaklarla belirli konularda temas kurmasına yönelik bir işbirliği çerçevesi sunuyor. Diğer seçenekse Rusya’nın TDT çalışmalarına gözlemci statüsüyle katılması. The Times of Central Asia’nın 30 Ekim tarihli haberi, bu iki formülün kapsamını ayrı ayrı ele aldı.

Rusya için gözlemci statüsü önerisi, karar alma yetkisine sahip tam üyelikten farklı bir kurumsal konumu hedefliyor. Tokayev’in teklifinde iki modelden hangisinin tercih edilmesi gerektiğine ilişkin bir takvim veya başvuru prosedürü açıklanmadı. Konuşmada geçen “Rusya’nın niyeti” ifadesi Kazakistan liderine ait; Moskova’nın teşkilata katılmak için kamuoyuna duyurulmuş bir başvurusu haberde belgelenmiyor.

Rusya ile Türk dünyası arasındaki bağlara dikkat çekti

Rusya’nın Türk halklarıyla geçmişten gelen bağlarını anlatan Tokayev, bu ülkede çok sayıda Türk topluluğunun yaşadığını hatırlattı. Rusya’da yaşayan Türk halkları arasında Tatarlar ile Başkurtlar bulunuyor. Yakutlar da bu topluluklar arasında bulunuyor. Kazakistan lideri ayrıca Rusçada Türkçe kökenli kelimelerin bulunmasını önerisinin kültürel gerekçelerinden biri olarak gösterdi.

Konuşmada Rusya’nın yürüttüğü “Altay – Türk uygarlığının beşiği” projesine de yer verildi. Tokayev, Kazakistan’ın bu kültürel girişimi desteklediğini ifade etti. Böylece Rusya’yla ilişkilerin tarih ve kültür boyutunu, TDT’nin gelecekteki işbirliği alanlarına yönelik teklifiyle birlikte gündeme taşıdı.

Tokayev: TDT askerî ittifaka dönüşmemeli

Aynı konuşmada Rusya için gözlemci statüsüyle birlikte, TDT’nin askerî ittifak olmaması gerektiğine ilişkin Kazakistan tutumu da yer aldı. Bu görüşü Mayıs 2026’da Türkistan’daki üst düzey toplantıda da açıkladığını hatırlattı. Tokayev’e göre teşkilatın gelecekte askerî ittifak niteliği kazanması uygun değil.

Üye ülkelerin savunma alanındaki ilişkileri farklı anlaşmalar ve askerî yapılar altında da sürüyor. Türkiye NATO’da; Kazakistan ve Kırgızistan ise Rusya’nın da yer aldığı Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütünde bulunuyor. Türkiye’nin Azerbaycan ve Özbekistan ile katıldığı Ekim 2026 tatbikatı da bölgedeki mevcut askerî işbirliği gündeminin örneklerinden biri. Tokayev’in açıklaması ise TDT’nin kurumsal niteliğine yönelik bir siyasi tutum.

Ankara Zirvesi’nde hangi kararlar alındı?

30 Ekim toplantısının sonunda Türk Devletleri Teşkilatının yayımladığı Ankara Bildirisi kabul edildi. Teşkilatın resmî duyurusunda Özbekistanlı Mirvokhid Azimov’un yeni genel sekreter olarak atanması da bildirildi; kararın zirve teyidine bağlı olduğu not edildi. Türkiye dönem başkanlığını Azerbaycan’dan devraldı. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev toplantıya katılmadı; ülkeyi Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov temsil etti.

The Times of Central Asia, Aliyev’in yokluğuna ilişkin farklı yorumları da aktardı. Türkiye–Azerbaycan ilişkilerinde son haftalarda yaşanan gerilim hakkında Transit Haber’in 31 Türk vatandaşına giriş yasağı haberi bulunuyor. Ankara Zirvesi’ndeki Rusya teklifi ise doğrudan Tokayev tarafından ortaya kondu; zirvenin diğer tartışmalarıyla aynı başlık altında karara bağlanmadı.

Kazakistan ticaret ve ulaşım verilerini de açıkladı

Tokayev’in açıkladığı verilere göre Kazakistan’ın TDT üyeleriyle 2026 yılındaki ticaret hacmi 10 milyar dolara yaklaştı. Cumhurbaşkanı, bu rakamın önceki yıla göre yüzde 40 artış anlamına geldiğini bildirdi. 2027–2031 dönemi için hazırlanmakta olan teşkilat stratejisinin hızla kabul edilmesini ve Türk Yatırım Fonunun etkin kullanılmasını istedi.

Ulaşım başlığında Orta Koridor’un 2026’nın ilk dokuz ayında taşıdığı yükün yüzde 30 arttığını, aynı dönemde transit taşımacılığın yüzde 90 yükseldiğini belirtti. Kazakistan ile teşkilat ülkeleri arasındaki demiryolu yükünün yüzde 10 artarak yaklaşık 40 milyon tona ulaştığını söyledi. Kara yolu taşımacılığı için verdiği miktar 6,5 milyon tondu. Bu rakamları Akorda, 30 Ekim konuşmasının tam metninde yayımladı.

Siber güvenlik başlığında Kazakistan Cumhurbaşkanı ortak bir konsey kurulmasıyla dijital izleme ve inovasyon merkezlerinin geliştirilmesi çağrısını yaptı. TDT’nin faaliyet alanlarının yaklaşık 60 başlığa yayıldığını, bazı görevlerin tekrara düştüğünü belirterek daimî temsilciler konseyi oluşturulmasını önerdi.

Türk Devletleri Teşkilatının üye ve gözlemci ülkeleri

Teşkilatın beş tam üyesi Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan. Türkmenistan, Macaristan ve KKTC gözlemci statüsünde bulunuyor. Rusya için gözlemci statüsü, mevcut gözlemci statüsüne yeni bir ülke eklenmesini gündeme getiriyor. Üyeler arasındaki temaslar diplomasinin yanı sıra ticaret, ulaşım ve eğitim alanlarında yürütülüyor. Beş Türk devletinin kimlikle seyahat hazırlığı da ülkeler arasındaki hareketliliğe ilişkin ayrı bir çalışma olarak daha önce gündeme gelmişti.

EFE ve Euronews, Rusya için gözlemci statüsü önerisini de 30 Ekim Ankara Zirvesi’nin ardından haberleştirdi. Bu yayınlar, 30 Ekim toplantısında Rusya’nın katılımına ilişkin bir anlaşma duyurulmadığını bildirdi.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Feridun Sinirlioğlu BM Genel Sekreterliğine aday gösterildi: Azerbaycan ile yeni ve gereksiz bir gerilime sebep oldu

Ermenistan’dan Azerbaycan’a barış mesajı: Mirzoyan 2026 sonunda imzaya hazır olduklarını söyledi

Miçotakis BM’de harita gösterdi, Ahmet Yıldız itiraz etti: Türkiye–Libya tartışması

Vance İran’a mektup gönderdi: Görüşmeler için Türkiye ve Katar masada