İsrail seçimleri: Çoğunluk çıkmadı, hükümet için üç yol var

İsrail seçimleri, 27 Ekim’deki parlamento seçimlerinin ardından iki ana siyasi bloğun da 61 sandalyelik çoğunluğa ulaşamaması üzerine tartışılıyor. İsrail Merkez Seçim Komitesinin 28 Ekim saat 15.07’de duyurduğu kısmi sonuçlara göre Netanyahu’yu destekleyen partiler 53, Gadi Eisenkot çevresindeki partiler 48, Arap partileri 19 sandalyede hesaplandı. Sayımın yüzde 85,6’lık bölümünü kapsayan bu dağılımda üç grubun toplamı 120. Geçici tablo, yeni hükümet için partiler arasında anlaşma gerektiriyor.

27 Ekim’deki İsrail seçimleri sonrası hükümet arayışı, Haaretz’te Michael Hauser Tov imzasıyla yayımlanan 28 Ekim tarihli değerlendirmede de üç olası yol üzerinden tartışıldı. Başbakanlık görevine yeniden Netanyahu’nun mı yoksa Eisenkot’un mu geleceği konusu oy sayımıyla birlikte koalisyon görüşmelerine de bağlı. Jewish Telegraphic Agency muhabiri Ruth Eglash’ın The Forward’da yayımlanan bağımsız araştırması Arap partilerinin desteği, geniş birlik hükümeti ve yeni bir seçimi ayrı seçenekler olarak ele alıyor.

İsrail seçimleri hangi sandalye dağılımına dayanıyor?

Son açıklanan 53–48–19 dağılımında Eisenkot çevresindeki 48 sandalye ile Arap partilerinin 19 sandalyesi toplam 67 ediyor. 67 sandalyelik bu olası toplamın hükümet desteğine dönüşmesi, partilerin aynı adayı desteklemesine ve koalisyon koşullarında anlaşmasına bağlı. Netanyahu bloğunun 53 sandalyeyle tek başına çoğunluğu yok. The Times of Israel’ın sayım haberinde yaklaşık 600 bin çift zarflı oyun ve bazı normal sandıkların sayılmasının sürdüğü bildirildi; asker oyları da bu kapsama giriyor. Seçmenler, ülke çapındaki seçim çevresinde parti listelerine oy veriyor. Knesset’in resmî hükümet kurma açıklamasına göre Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, seçim sonuçları açıklandıktan sonra parlamentoya giren siyasi grupların temsilcileriyle görüşecek. Ardından hükümet kurma görevi için bir milletvekilini seçecek. Bu görevin verilmesi en büyük partinin liderine otomatik olarak başbakanlık kazandırmıyor; görevlendirilen kişinin meclisten güvenoyu alabilecek bir hükümet kurması gerekiyor.

Birinci senaryo: Arap partilerinin desteğiyle Eisenkot hükümeti

Arap partilerinin ağırlık kazandığı İsrail seçimleri ardından gündemdeki ilk seçenekte Eisenkot’un Yashar partisi ile diğer muhalefet partileri, Birleşik Liste ve Ra’am’ın desteğini arayabilir. 28 Ekim günü Birleşik Liste Başkanı Yousef Jabareen’in açıklamalarına göre Jabareen, Netanyahu hükümetini değiştirmek isteyen partilerin kendi siyasi gruplarıyla görüşmeleri gerektiğini söyledi. Bu çağrı, Arap partilerinin kısmi sandalye dağılımında kazandığı konuma dayanıyor. Ra’am lideri Mansur Abbas da daha önce farklı siyasi gruplarla iş birliğine açık olduğunu belirtmişti.

Bir hükümette Arap partilerinin bakanlarla temsil edilmesi ve dışarıdan güvenoyu ya da belirli oylamalarda destek sağlaması farklı iki yöntem. JTA’nın görüştüğü uzmanlar özellikle dışarıdan desteğe dayanan azınlık hükümeti seçeneğini değerlendirdi. Eisenkot’un olası ortakları arasında Naftali Bennett ve Yair Lapid’in B’Yachad listesi, Avigdor Liberman’ın Yisrael Beytenu partisi ve Yair Golan’ın Demokratlar partisi bulunuyor. Bu partilerin Arap siyasi gruplarıyla çalışma konusundaki tutumları birbirinden farklı.

Yair Golan, seçim sonrasında Arap partileriyle birlikte hükümet kurulmasını açıkça savundu. Avigdor Liberman’ın partisi ise Arap partilerinin desteğiyle hükümete katılmaya karşı çıktığını açıkladı. Kısmi sonuçların birleşik toplamı bir ihtimal sunarken partiler arasındaki anlaşmazlıklar ayrı müzakere başlıkları oluşturuyor. Transit Haber’in gün boyunca güncellenen seçim sonuçları haberinde farklı sayım kesitleri ve Jabareen’in açıklamaları tarihleriyle izlenebiliyor.

İkinci senaryo: Netanyahu ile muhalefet arasında birlik hükümeti

Birlik hükümeti seçeneği, İsrail seçimleri sonrasında Likud ve Eisenkot çevresindeki bazı partilerin ortak kabinede uzlaşmasını gerektiriyor. The Forward/JTA araştırmasına konuşan İsrail Demokrasi Enstitüsü Başkanı Yohanan Plesner bu seçeneğin siyasi çevrelerde tartışıldığını aktardı. Görüşmelerde hangi partilerin kabineye alınacağı, bakanlıkların paylaşımı ve başbakanlık görevinin kime verileceği önem kazanabilir. Netanyahu’nun mevcut ortakları arasındaki Şas, Birleşik Tevrat Yahudiliği, Ben Gvir ve Smotrich partilerinin konumu da böyle bir anlaşmanın içeriğini belirleyecek.

Eisenkot’un kampanyası Netanyahu yönetimine alternatif oluşturmayı hedefliyordu. Buna karşılık geniş koalisyon önerileri, mevcut blokların bazı siyasi taahhütlerini yeniden müzakere etmelerini gerektirebilir. 27 Ekim’den önce Transit Haber’de yayımlanan koalisyon haberi Netanyahu’nun çoğunluğu kaybetmesinin muhalefetin otomatik olarak hükümet kurabilmesi için yeterli olmayabileceğini ele almıştı. Seçimden sonra bu tartışma geçici sandalye dağılımıyla somutlaştı.

Üçüncü senaryo: Koalisyon çıkmazı ve yeniden seçim

Partilerin İsrail seçimleri sonrasında anlaşamaması hâlinde hükümet kurma süreci birkaç aşamaya uzanabilir. Cumhurbaşkanlığının resmî usul açıklamasına göre ilk görevlendirilen milletvekilinin 28 günü var; Cumhurbaşkanı bu süreyi toplam en çok 14 gün uzatabiliyor. İlk aday başaramazsa görev başka bir milletvekiline 28 gün için verilebiliyor. Bu aşamaların sonunda yeni hükümet kurulamazsa Meclis içindeki diğer prosedürler devreye girebiliyor. Yeniden seçim, bu olası sürecin sonunda ortaya çıkabilecek sonuçlardan biri.

Görevdeki hükümet, yeni kabine kuruluncaya kadar görevini sürdürür. Knesset’in resmî açıklaması mevcut hükümetin yenisi kurulana kadar çalışmalarına devam edeceğini belirtiyor. Associated Press’in seçim sonrası değerlendirmesi de Netanyahu’nun hükümet kurma süreci sürerken başbakanlık görevini geçici hükümetin başında sürdüreceğini aktardı. Daha önce 2019–2022 arasında İsrail, birbiri ardına yapılan seçimlerin yol açtığı uzun koalisyon görüşmeleri yaşamıştı.

Seçim sonuçları ne zaman kesinleşecek ve süreç nasıl işleyecek?

27 Ekim seçimlerinin ardından sandık tutanaklarının sayımı sürüyor. Merkezi Seçim Komitesinin yüzde 85,6’lık kesitinde henüz sayılmamış özel zarflar ve bazı normal sandıklar vardı. Oyların yüzde 3,25’lik seçim barajı çevresinde bulunan küçük partilere dağılımı, 120 sandalyelik parlamentonun nihai hesabını etkileyebilir. Nihai milletvekili dağılımı, sayılmamış oyların da eklenmesiyle Komisyonun açıklayacağı resmî sonuçlardan sonra belirlenecek.

Cumhurbaşkanının parti gruplarıyla istişaresi, hükümet kurma görevini alan milletvekilinin kim olduğu ve önerilen kabinenin güvenoyu aşaması ayrı işlemler. Seçim gecesinden itibaren siyasilerin verdiği sözler, oylama ve görevlendirme takvimi boyunca yeni toplantılara konu olabilir. Batı Şeria yerleşimlerine ilişkin önceki seçim analizi ise siyasi kampların programları arasındaki dış politika başlıklarından birini incelemişti. Yeni hükümetin izleyebileceği politika, hangi ortakların kabinede yer alacağına bağlı olacak.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

İsrail seçimlerinde yaklaşık 600 bin çift zarf en son sayılacak: Sandalyeler son anda değişebilir

İsrail seçimleri: Netanyahu 53, Eisenkot 48, Arap partileri 19 sandalyede

Netanyahu’nun yaptırımları kripto parayla aşma planına İsrail Merkez Bankasından itiraz