Batı Sahra’da 35 yıllık BM misyonu sona erdi: İki tasarı da geçmedi

MINURSO misyonu, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 30 Ekim’de Batı Sahra konusunda uzlaşamamasının ardından 31 Ekim 2026’da görev süresini tamamladı. BM Genel Sekreterliği, 1 Kasım tarihli açıklamasında misyonun faaliyetlerinin sona erdiğini ve düzenli çekilme sürecinin başladığını bildirdi. Rusya’nın ABD tasarısını veto etmesinden sonra oylanan Rusya tasarısı da kabul edilmedi. Böylece 1991’den beri bölgede bulunan BM gücü için yeni bir görev yetkisi çıkmadı.

Genel Sekreter António Guterres, görev süresinin sona ermesine rağmen Batı Sahra konusunda siyasi çözüm arayışına desteğin süreceğini açıkladı. Sözcü Stéphane Dujarric’e göre 1 Kasım itibarıyla küçük bir ekip, asker katkısında bulunan ülkelere ait malzemenin iadesini ve BM ekipmanının tasfiyesini yönetecek. BM, bu sürecin kaç gün devam edeceğine veya sahada kaç görevlinin kalacağına ilişkin kesin sayı açıklamadı.

BM Güvenlik Konseyinde hangi iki tasarı reddedildi?

Güvenlik Konseyinin 30 Ekim tarihli toplantısında önce ABD’nin hazırladığı S/2026/868 sayılı tasarı oylandı. Belge 11 ülkenin desteğini aldı; Rusya daimi üye olarak veto kullandı. Üç üye çekimser kaldı. BM toplantı kaydı, tasarının mevcut görev süresini bir yıl uzatırken Fas’ın 2007 tarihli özerklik önerisini müzakerelerde öne çıkarmayı ve misyonun yapısını değiştirmeyi amaçladığını aktarıyor.

İkinci oylamada Rusya’nın sunduğu S/2026/870 sayılı alternatif metin vardı. Bu teklif, MINURSO misyonu için mevcut görev yapısını büyük ölçüde koruyarak 31 Ekim 2027’ye kadar bir yıllık uzatma öngörüyordu.

BM’nin nihai tutanağına göre Çin, Somali ve Rusya lehte; ABD aleyhte oy kullandı. Diğer 11 üye çekimser kaldı. Tasarı, kabul için gereken dokuz olumlu oya ulaşamadı.

Birinci tasarıda Rusya’nın vetosu, ikinci tasarıda ise gerekli olumlu oy sayısına erişilememesi belirleyici oldu. Her iki oylama da 31 Ekim 2026 öncesinde bir uzatma kararının çıkmasını engelledi. Resmî BM tutanağına göre Rusya tasarısına olumlu oy veren ülkeler Çin, Somali ve Rusya oldu.

MINURSO misyonu 1 Kasım’da hangi aşamaya geçti?

BM Genel Sekreterliği, sahadaki barış gücü faaliyetleri ile tasfiye yönetimini birbirinden ayırdı. Görev yetkisinin 31 Ekim’de sona ermesiyle 1 Kasım’da tasfiye dönemi başladı.

Küçük bir idari ekip, birliklerin malzemelerini gönderecek ve örgütün sahip olduğu varlıklarla ilgili işlemleri yürütecek. Guterres, çatışmaların yeniden tırmanması riskine dikkat çekerek ilgili taraflara itidal çağrısı yaptı.

İspanyol EFE ajansının 1 Kasım haberinde BM açıklamasına dayanılarak ekipman ve personelin düzenli çekilmesinin başlatıldığı aktarıldı. Operasyonun fiilen nasıl tamamlanacağı ise BM’nin operasyonel planına bağlı. Birleşmiş Milletler, Batı Sahra halkının kendi kaderini tayin hakkını gözeten, tarafların kabul edebileceği siyasi çözüm için diplomatik çalışmaları sürdüreceğini de duyurdu.

ABD ve Rusya Batı Sahra konusunda neden anlaşamadı?

Washington’un tasarısı, Fas’ın egemenliği altında özerklik önerisini siyasi görüşmelerin temel çerçevesi olarak güçlendirmeyi amaçlıyordu. Security Council Report’un oylama öncesi incelediği son metne göre görev süresi bir yıl uzatılacak, misyonun adındaki referandum ifadesi çıkarılacak ve BM Genel Sekreterinden yeni yapılanmaya ilişkin öneri istenecekti. Moskova ise tasarının müzakerelerin sonucunu önceden belirleme riski taşıdığını savundu.

Rusya temsilcisi Vasili Nebenzia, görev süresinin mevcut çerçeveyle uzatılmasını istediklerini söyledi. ABD temsilcisi ise onlarca yıldır yapılamayan referandum hazırlığına dayalı bir yapının değiştirilmesi gerektiğini savundu. Bu görüş ayrılığı, BM Güvenlik Konseyindeki veto hakkı tartışmasını ele aldığımız önceki haberde incelenen karar alma mekanizmasının somut örneklerinden biri oldu.

Fransa ve Birleşik Krallık temsilcileri Rusya’nın vetosundan duydukları rahatsızlığı dile getirdi. Çin, ABD tasarısına ilişkin görüşmelerin yetersiz kaldığını belirterek çekimser oy kullandı. Oylama öncesinde BM Genel Sekreterinin misyon hakkındaki stratejik incelemesi de üyelere sunulmuştu; belgede saha koşulları ile görev yapısının geleceği için çeşitli senaryolar tartışılmıştı.

Fas, Cezayir ve Polisario Cephesi nasıl tepki verdi?

Fas Kraliyet Kabinesi, 30 Ekim tarihli açıklamasında görev uzatma kararının çıkmamasını kendi özerklik yaklaşımı açısından olumlu karşıladı. Rabat, MINURSO araçlarının ve personelinin bölgeden ayrılmasını beklediğini bildirdi. Fas yönetimi, Batı Sahra’nın geleceğine ilişkin uluslararası görüşmelerde 2007’de sunduğu özerklik teklifinin esas alınmasını savunuyor.

Cezayir temsilcisi, ABD’nin karar tasarısına itiraz ederek Batı Sahra halkının kendi kaderini tayin hakkına vurgu yaptı. Polisario Cephesi de Fas’ın egemenliği altında özerklik modelinin tek siyasi yol olarak dayatılmasına karşı çıktı. Associated Press’in 30 Ekim tarihli haberinde Polisario’nun bağımsızlık talebini koruduğu ve BM çerçevesinde görüşmelere katılma iradesini sürdürdüğü aktarıldı.

Fas ile Cezayir arasındaki bölgesel anlaşmazlığın merkezinde Batı Sahra bulunuyor. Fas, bölgenin büyük bölümünü kontrol ederken Polisario Cephesi bağımsızlık istiyor; Cezayir de Polisario’yu destekliyor. Fas’ın farklı egemenlik iddiaları nedeniyle İspanya ile yaşadığı Ceuta-Melilla tartışması da Transit Haber’in önceki Fas dosyasında ayrı bir sınır meselesi olarak ele alınmıştı.

35 yıllık BM misyonu neden kurulmuştu?

MINURSO misyonu, Güvenlik Konseyinin 690 sayılı kararıyla 1991’de faaliyete geçti. İlk görevleri arasında ateşkesin izlenmesi ve Batı Sahra halkının bağımsızlık ile Fas’a katılım arasında tercih yapacağı referanduma hazırlanılması bulunuyordu. Seçmen listesi konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle referandum düzenlenemedi. 2020’de ateşkesin bozulmasının ardından bölgede düşük yoğunluklu çatışmalar sürdü.

Bir önceki görev uzatması 31 Ekim 2025 tarihli 2797 sayılı Güvenlik Konseyi kararıyla yapılmıştı. Bu karar mevcut görev süresinin sonunu 31 Ekim 2026 olarak belirledi. Bir yıl sonra aynı konuda iki farklı tasarının kabul edilmemesi, BM’nin 1991’den beri kullandığı barış gücü düzenini sona erdirdi. MINURSO misyonu için yeni bir yetki kararı açıklanmadı.

BM’nin siyasi görüşmeleri bundan sonra nasıl ilerleyecek?

Genel Sekreter Guterres’in 1 Kasım açıklaması, MINURSO misyonu kapsamındaki personel çekilmesiyle siyasi müzakereleri ayrı kanallarda ele alıyor. BM, Sahra halkının kendi kaderini tayin hakkını içeren, kalıcı ve taraflarca kabul edilebilir bir çözüm arayışını sürdürecek. Sahadaki askeri gözlemin yerine geçecek yeni bir mekanizmaya ilişkin resmî takvim açıklanmadı.

Güvenlik Konseyindeki oylamalar, Türkiye’nin de yakından izlediği BM karar alma yapısında daimi üyelerin etkisini yeniden gündeme taşıdı. Ankara’nın taraf olduğu farklı bir Akdeniz deniz yetki uyuşmazlığının Güvenlik Konseyindeki tartışması ise kendi dosyası ve hukuki çerçevesiyle ayrı izleniyor. Batı Sahra hakkında yeni bir BM kararı alınması için Konseyin yeniden toplanması ve gerekli oy desteğinin sağlanması gerekecek.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Fransız araştırmacı Afrikalı savaş esirleriyle görüştü: Kimisi iş vaadiyle Rusya’ya gitmiş

G20 toplantısı ortak bildirisiz bitti: Lavrov nedeniyle aile fotoğrafı da iptal

Lowy: Rusya’nın gaz ortaklığı Endonezya’yı Çin’e karşı korumuyor

Feridun Sinirlioğlu BM Genel Sekreterliğine aday gösterildi: Azerbaycan ile yeni ve gereksiz bir gerilime sebep oldu