ABD’yi yalnızlaştıran Trump’tan AB’ye Kanada tehdidi: “Ağır tarifeler koyarım, ticareti durdururum”

ABD Başkanı Donald Trump, Avrupa Birliği’nin Kanada’yı birliğin ilk ‘associate member’ı yapma önerisine karşı yeni tarife tehdidinde bulundu. Associated Press’in 17 Eylül’de aktardığı açıklamaya göre Trump, girişimi niyetine bağlı olarak ABD’ye karşı ‘düşmanca eylem’ sayabileceğini söyledi; böyle bir durumda Avrupa’ya ağır tarifeler uygulayabileceğini veya bazı alanlarda ticareti durdurabileceğini belirtti.

Çıkışın hemen öncesinde Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Kanada için bugüne kadar AB hukukunda bulunmayan yeni bir ortaklık modeli önerdi. Avrupa Komisyonunun 2026 Birliğin Durumu girişimleri listesinde Kanada’ya AB’nin ilk ‘associate member’ı olma kapısının açılması, ortak ekonomik güvenlik alanı kurulması, teknoloji ittifakı geliştirilmesi ve savunma sanayi tabanlarının daha fazla bütünleştirilmesi hedefleri açıkça yer aldı.

Trump AB'yi neyle tehdit etti?

Trump, Kanada’nın AB ile bu yeni ilişkiyi kurmasını otomatik olarak yaptırım nedeni ilan etmedi. Açıklamasını girişimin niyetine bağladı. Bunun ABD’ye karşı düşmanca bir hamle olduğuna karar verirse Avrupa’ya çok yüksek tarifeler uygulayabileceğini veya bazı ürün ve sektörlerde ticareti kesebileceğini söyledi. Aynı konuşmada Kanada’yı kötü bir ticaret ortağı olarak niteledi ve ortak üyelik fikrini küçümsedi.

Washington ile Ottawa arasındaki gerginlik birkaç aydır tarife dosyasının ötesine taşmış durumda. Transit Haber’in ABD-Kanada ticaret savaşı ve egemenlik tartışmasına ilişkin 26 Ağustos tarihli dosyasında, Kanada hükümetinin ABD ile görüşmeleri kesmesi ve milyarlarca dolarlık Amerikan ürününe misilleme kararı ele alınmıştı. Carney hükümeti o tarihten bu yana Avrupa ile savunma, enerji, kritik mineraller ve teknoloji alanlarındaki bağları büyütme çizgisini hızlandırdı.

Kanada gerçekten AB'nin ortak üyesi mi oluyor?

Henüz hayır. Associated Press’in hukuki çerçeveyi incelediği dosyaya göre ‘associate member’ adıyla hazır ve başvurulabilir bir AB üyelik statüsü bulunmuyor. Von der Leyen’in önerisi yeni bir model yaratılmasını öngörüyor. Bunun içeriği, Kanada’nın hangi programlara veya piyasa alanlarına katılabileceği ve karar mekanizmalarında nasıl temsil edileceği henüz belirlenmiş değil.

AB ile Kanada arasında CETA ticaret anlaşması zaten yürürlükte. Yeni model bunun ötesinde savunma sanayisi, teknoloji, enerji, kritik mineraller ve insan hareketliliği gibi alanlarda daha sıkı bir düzen arayışını kapsıyor. Hukuki yapının oluşması için üye ülkelerin siyasi onayı gerekecek; modelin kapsamına göre yeni anlaşmalar veya AB hukukunda ek düzenlemeler gündeme gelebilir. 18 Eylül itibarıyla Kanada AB üyesi değil; mevcut AB hukukunda tanımlı bir ‘ortak üye’ statüsü de henüz bulunmuyor.

Carney Avrupa Parlamentosunda ne söyledi?

Kanada Başbakanı Mark Carney, von der Leyen’in önerisinden bir gün sonra Avrupa Parlamentosunda yaptığı konuşmada teklifi memnuniyetle karşıladı. Kanada Başbakanlığının yayımladığı konuşma metninde Carney, Kanada ile Avrupa’nın kritik mineraller, savunma sanayisi, yapay zekâ, enerji güvenliği, uzay ve ödeme sistemlerinde daha derin iş birliğine gitmesini istedi. Gençlerin iki tarafta yaşama, çalışma ve eğitim görmesini kolaylaştıracak düzenlemeleri de önerdi.

Carney ayrıca Kanada’nın amacının ABD ve Çin’e karşı üçüncü bir büyük güç bloğu kurmak olmadığını söyledi. Hedefi ‘kolektif dayanıklılık’ ve stratejik özerklik olarak tanımladı. Kanada hükümeti aynı dönemde dış ortaklıklarını çeşitlendirme politikasını resmî açıklamalarında açık biçimde kullanıyor. Bu çizgi, ülkenin ekonomik ve güvenlik ilişkilerinde ABD’ye bağımlılığını azaltma arayışıyla birlikte ilerliyor.

Vizesiz çalışma ve serbest dolaşım başladı mı?

Hayır. Transit Haber’in 14 Eylül tarihli Kanada-AB ittifak dosyasında, tarafların daha yakın bir ortaklık aradıkları ve Kanadalılar için Avrupa’da çalışma ile hareketliliği kolaylaştırabilecek seçeneklerin konuşulduğu aktarılmıştı. O tarihte ortak üyelik teklifi henüz Avrupa Komisyonunun resmî girişimleri arasına girmemişti. Von der Leyen’in 16 Eylül konuşması bu tartışmayı siyasi teklif seviyesine taşıdı; yine de bugün yürürlüğe girmiş yeni bir çalışma, ikamet veya serbest dolaşım hakkı yok.

Carney’nin Avrupa Parlamentosundaki önerileri Erasmus+ ve Horizon programlarına Kanada’nın daha fazla katılımından gençlerin iki tarafta yaşayıp çalışmasını kolaylaştırmaya kadar uzanıyor. Bu hedeflerin her biri ayrı hukukî düzenleme gerektirebilir. Kanada vatandaşlarının AB’de otomatik çalışma hakkı veya AB vatandaşlarının Kanada’da otomatik çalışma hakkı 18 Eylül itibarıyla başlamadı.

Trump'ın tehdidi hemen yeni tarife getiriyor mu?

Şu an için yeni bir tarife oranı, ürün listesi veya yürürlük tarihi açıklanmadı. Trump’ın sözleri koşullu bir siyasi tehdit niteliğinde. Beyaz Saray tarafından aynı gün Kanada-AB ortaklığına karşı yeni gümrük vergilerini başlatan ayrı bir yürütme emri yayımlandığına dair doğrulanmış bir kayıt bulunmuyor. Dolayısıyla piyasa açısından somut eşik, Washington’ın sözlü tehdidi uygulamaya dönüştürüp dönüştürmeyeceği olacak.

Trump’ın Avrupa’ya yönelik ekonomik talepleri Kanada dosyasıyla sınırlı değil. Transit Haber’in Trump’ın Avrupa’dan Ukrayna yardımlarının parasını geri istemesine ilişkin haberinde de Washington ile Avrupa başkentleri arasındaki mali yük paylaşımı tartışması yer almıştı. Kanada ortaklığına verilen son tepki ise ticaret tehdidini doğrudan AB’nin üçüncü bir ülkeyle kuracağı yeni siyasi ve ekonomik modele bağladı.

Bundan sonra hangi adımlar izlenecek?

Avrupa Komisyonu önerinin ayrıntılarını üye ülkeler ve Kanada ile şekillendirmek zorunda. Kanada tarafı ise daha entegre bir ekonomik ve güvenlik ortaklığı istediğini ilan etti. Görüşmeler savunma tedariki ve kritik minerallerin yanı sıra enerji, teknoloji, dijital ticaret ile insanların hareketliliğini kapsıyor. Modelin adı kadar hukuki içeriği ve üye ülkelerin vereceği onaylar belirleyici olacak.

Washington tarafında ise Trump’ın tehdidinin tarifeye dönüşüp dönüşmeyeceği henüz bilinmiyor. Yeni bir gümrük vergisi kararı çıkarsa ürün kapsamı, oranı ve yürürlük tarihi ayrı bir resmî metinle açıklanmak zorunda. Kanada-AB ortaklığı için de benzer biçimde siyasi söylem ile yürürlüğe giren hukukî haklar birbirinden ayrı aşamalarda ilerliyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Kanada ile AB yeni ittifakı görüşecek: Vizesiz çalışma seçeneği masada

İran: Hürmüz, Trump ve Netanyahu gidene kadar kapalı kalacak

Trump ABD’yi dizelsiz bıraktı, Amerikalılar bunu da gördü